I PKN 126/98

Wyrok z dnia 20 maja 1998 r.

I PKN 126/98

Wypowiedzenie pracownikowi umowy o pracę zawartej na czas określo-

ny, dokonane z naruszeniem art. 33 KP, powoduje rozwiązanie umowy w termi-

nie wskazanym przez pracodawcę. Przepis art. 189 KPC nie może stanowić

podstawy do skutecznego domagania się ustalenia istnienia stosunku pracy po

dacie rozwiązania umowy.

Przewodniczący: Prezes SN: Jan Wasilewski (sprawozdawca), Sędziowie:

SN: Jadwiga Skibińska-Adamowicz, SA Alina Krusz-Stankiewicz.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 20 maja 1998 r. sprawy z powództwa

Mariana B. przeciwko Zakładom Chemicznym „A.” SA w A. o wynagrodzenie i usta-

lenie istnienia stosunku pracy, na skutek kasacji powoda od wyroku Sądu Apelacyj-

nego -Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie z dnia 15 października

1997 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

Zaskarżonym kasacją wyrokiem Sąd Apelacyjny w Krakowie oddalił apelację

powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Krakowie oddalającego powództwo Ma-

riana B. przeciwko Zakładom Chemicznym „A.” w A.

Sąd Apelacyjny stwierdził, że powód w pozwie przeciwko pozwanym Zakła-

dom domagał się ustalenia istnienia stosunku pracy na podstawie umowy o pracę

zawartej na czas określony na stanowisku członka Zarządu Spółki oraz zasądzenia

41.600 zł wynagrodzenia za pracę w okresie od listopada 1995 r. do 1 stycznia 1997

r. Sąd Apelacyjny ustalił, że po wyborze powoda do Zarządu Spółki, Przewodniczący

jej Rady Nadzorczej zawarł z nim 1 października 1993 r. umowę o pracę na stano-

wisku członka Zarządu, na czas trwania kadencji Zarządu. W dniu 16 kwietnia 1994

2

r. powód ponownie został wybrany w skład Zarządu II kadencji i dopuszczony do

pracy u pozwanej. Rada Nadzorcza Spółki odwołała powoda z funkcji członka Za-

rządu z dniem 10 czerwca 1995 r. W związku z powyższym Prezes Zarządu Spółki

pismem z dnia 12 czerwca 1995 r. wypowiedział powodowi umowę o pracę z dwuty-

godniowym okresem wypowiedzenia. Powód zakwestionował okres wypowiedzenia,

wobec czego w tej samej dacie Prezes Zarządu wręczył mu pismo ustalające trzy-

miesięczny okres wypowiedzenia. Powód nie odwołał się od wypowiedzenia mu

umowy o pracę, mimo pouczenia o trybie i sposobie odwołania. Dlatego Sąd Woje-

wódzki uznał, że stosunek pracy między stronami ustał 30 września 1995 r. i oddalił

powództwo.

Sąd Apelacyjny ocenił wyrok Sądu Wojewódzkiego jako prawidłowy i zgodny z

obowiązującymi przepisami prawa. Żądanie ustalenia istnienia stosunku pracy i za-

sądzenia wynagrodzenia, w sytuacji gdy powód, mimo stosownego pouczenia, nie

odwołał się do sądu od dokonanego mu wypowiedzenia umowy o pracę, jest pozba-

wione podstaw prawnych, ponieważ stosunek pracy stron został rozwiązany z upły-

wem okresu wypowiedzenia, tj. z dniem 30 września 1995 r. Sąd Apelacyjny uznał,

że w takiej sytuacji nie miał podstaw do badania, czy rozwiązanie z powodem umowy

o pracę nastąpiło z naruszeniem art. 23 i 33 KP oraz art. 368 KH. Mimo tego stwier-

dzenia, Sąd Apelacyjny wyraził jednak pogląd, że skoro powód został 10 czerwca

1995 r. skutecznie odwołany z funkcji członka Zarządu, czego nie kwestionował, to

zaistniała podstawa do rozwiązania z nim umowy o pracę, której to czynności, zgod-

nie z art. 23 KP dokonał kierownik zakładu pracy. Nieuzasadnione jest stanowisko

powoda, że rozwiązać z nim umowę o pracę mógł przedstawiciel Rady Nadzorczej,

stosownie do treści § 16 statutu, ponieważ powód w dacie wręczenia mu oświadcze-

nia o rozwiązaniu umowy nie był już członkiem Zarządu. Jeżeli zaś rozwiązanie

umowy o pracę nastąpiło z naruszeniem art. 33 KP, to powód mógł dochodzić na

podstawie art. 50 § 3 i 4 KP stosownego odszkodowania.

Powód w kasacji zarzucił naruszenie art. 368 KH, art. 23 KP (przed noweliza-

cją) oraz art. 33 KP i § 16 statutu pozwanej polegające na zastosowaniu Kodeksu

pracy do stosunku pracy stron, oraz naruszenia art. 189 KPC polegające na uznaniu,

że powód nie ma interesu prawnego w domaganiu się ustalenia stosunku pracy,

ponieważ nie wystąpił z roszczeniem o uznanie wypowiedzenia za bezskuteczne.

Skarżący wywiódł, że art. 368 KH nie pozbawia pracownika odwołanego z funkcji

członka zarządu spółki roszczeń wynikających z umowy o pracę. Sąd Apelacyjny nie

3

dostrzegł, że strony zawarły umowę dla wykonania określonej pracy (do czasu

upływu II kadencji Zarządu), której pracodawca nie mógł rozwiązać z zachowaniem

okresu wypowiedzenia, oraz że wypowiedzenia umowy dokonał organ nieuprawniony

według § 16 statutu. Skoro powodowi nie przysługiwało roszczenie o świadczenie, to

miał prawo wystąpić z roszczeniem o ustalenie, a Sąd Apelacyjny nawet nie żądał

uprawdopodobnienia interesu prawnego i nie uzasadnił, dlaczego oddalił apelację w

zakresie tego żądania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja jest nieuzasadniona. Zarzut naruszenia art. 368 KH jest bezpodstaw-

ny. Przepis ten stanowi jedynie, że odwołanie członka zarządu spółki nie pozbawia

go roszczeń wynikających z umowy o pracę. Nie określa natomiast, jakie roszczenia

pracownicze przysługują odwołanemu członkowi zarządu. Prawa i obowiązki pra-

cowników są regulowane przepisami prawa pracy. Istnienie stosunku pracy, sku-

teczność wypowiedzenia umowy o pracę, czy też prawo do wynagrodzenia powinny

być ocenione na podstawie obowiązujących przepisów prawa pracy. Tak też postą-

piły Sądy orzekające w sprawie.

Również nietrafnie zarzuca się w kasacji naruszenie § 16 statutu pozwanej

Spółki stanowiącego, że umowę o pracę z członkami Zarządu Spółki zawiera przeds-

tawiciel Rady Nadzorczej i w tym trybie dokonuje się innych czynności związanych ze

stosunkiem pracy członka Zarządu. W tym postanowieniu mieści się także czynność

rozwiązania umowy o pracę z członkiem Zarządu. Rzecz jednak w tym, że powód w

dacie wypowiedzenia mu umowy o pracę nie był już członkiem Zarządu pozwanej

Spółki. Zatem § 16 statutu nie mógł stanowić podstawy do oceny, jaki organ był

uprawniony do rozwiązania umowy o pracę z powodem. Słusznie Sądy uznały, że

prawo to przysługiwało kierownikowi zakładu pracy.

Myli się skarżący twierdząc, że zawarta z powodem umowa o pracę była

umową na czas wykonania określonej pracy. Treść umowy stron zawartej na okres

kadencji Zarządu wyraźnie wskazuje, iż była to typowa umowa zawarta na czas

określony. Moment kończący trwanie tej umowy został wyrażony określeniem upływu

kadencji Zarządu. Umowa na czas określony nie musi wskazywać końcowej daty jej

trwania, którą można zastąpić zwrotem dostatecznie jasno wyrażającym wolę stron.

Natomiast niewątpliwie powód nie zawarł umowy dla wykonania określonej pracy.

4

Zasadnie natomiast skarżący podkreśla, że umowa o pracę na czas określony,

zgodnie z treścią art. 33 KP, może być wcześniej rozwiązana wskutek jej wypowie-

dzenia, jeżeli strony wprowadziły do jej treści takie zastrzeżenie. Wypowiedzenie

umowy o pracę zawartej na czas określony, co do której strony nie przewidziały

możliwości wcześniejszego jej rozwiązania, jest sprzeczne z treścią art. 33 KP. W

takiej zaś sytuacji uprawnionemu, z mocy art. 50 § 3 i 4 KP, przysługuje odszkodo-

wanie. Prawidłowo Sądy uznały, że takie roszczenie powoda nie mogło być

uwzględnione, ponieważ uchybił on terminowi z art. 264 § 2 KP.

Co do zarzutu naruszenia art. 189 KPC, to należy stwierdzić, że przepis ten

uprawnia do żądania ustalenia istnienia stosunku prawnego, jeżeli zainteresowany

ma w tym interes prawny. Powód nie wskazał, na czym polega jego interes prawny w

żądaniu ustalenia istnienia stosunku pracy między stronami. Powodowi przysługiwało

roszczenie o świadczenie, którego zresztą dochodził w sprawie, lecz okazało się ono

nieuzasadnione wobec uchybienia terminu do jego wniesienia. Zarzut pod adresem

Sądu Apelacyjnego, iż nie zmusił powoda reprezentowanego przez adwokata, do

wykazania interesu prawnego jest wręcz niezrozumiały i nie mający żadnego oparcia

w obowiązującej procedurze sądowej, a w szczególności ukształtowanej w Kodeksie

postępowania cywilnego zasadzie kontradyktoryjności. Przepis art. 5 KPC

zobowiązuje sąd do udzielenia stronie wskazówek co do czynności procesowych, ale

tylko wówczas, gdy strona działa bez adwokata lub radcy prawnego. Jeżeli przy

rozwiązaniu umowy pracodawca naruszył obowiązujące przepisy, to pracownik może

dochodzić przed sądem w terminach przewidzianych w art. 264 KP roszczeń

wynikających z przepisów prawa pracy. Niewykorzystanie tej drogi powoduje, iż sto-

sunek pracy rozwiązuje się i nie istnieje. Art. 189 KPC nie może służyć obejściu tych

przepisów i mimo prawnego nieistnienia tego stosunku doprowadzić do orzeczenia

ustalającego istnienie takiego stosunku.

Z tych wszystkich względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 393

12

KPC od-

dalił kasację.

========================================