I PKN 144/98

Wyrok z dnia 20 maja 1998 r.

I PKN 144/98

Dyrektorowi przedsiębiorstwa państwowego odwołanemu na podstawie

art. 66 ust. 2 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwo-

wych (jednolity tekst: Dz.U. z 1991 r. Nr 18, poz. 80 ze zm.), w związku z

wszczęciem postępowania naprawczego i ustanowieniem zarządu komisarycz-

nego nad przedsiębiorstwem, bez wskazania żadnej innej przyczyny odwoła-

nia, przysługuje prawo do odprawy przewidzianej w art. 39 ust. 1 tej ustawy.

Przewodniczący: Prezes SN Jan Wasilewski (sprawozdawca), Sędziowie: SN

Jadwiga Skibińska-Adamowicz, SA Alina Krusz-Stankiewicz.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 20 maja 1998 r. sprawy z powództwa

Ryszarda G. przeciwko Przedsiębiorstwu Handlowo-Technicznemu Sprzętu Pożarni-

czego i Ochronnego „S.” w P. - Zarząd Komisaryczny o odprawę, na skutek kasacji

powoda od wyroku Sądu Apelacyjnego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w

Poznaniu z dnia 4 grudnia 1997 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Apelacyjnemu w

Poznaniu do ponownego rozpoznania oraz rozstrzygnięcia o kosztach postępowania

kasacyjnego.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu oddalił

powództwo Ryszarda G. przeciwko Przedsiębiorstwu Handlowo-Technicznemu

Sprzętu Pożarniczego i Ochronnego „S.” w P. o odprawę w wysokości 18.000 zł, po

dokonaniu następujących ustaleń:

Powód był zatrudniony w pozwanym Przedsiębiorstwie od 11 maja 1992 r. na

stanowisku dyrektora. Wojewoda P. pismem z 12 sierpnia 1996 r. odwołał powoda z

zajmowanego stanowiska z dniem 13 sierpnia 1996 r. na podstawie art. 66 ust. 2

2

ustawy z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych. Odwołanie

powoda nastąpiło w związku z wszczęciem postępowania naprawczego w pozwanym

Przedsiębiorstwie i ustanowieniem zarządu komisarycznego, na podstawie decyzji

Wojewody P. z dnia 12 sierpnia 1996 r. Wojewoda stwierdził, że Przedsiębiorstwo od

1995 r. prowadziło działalność ze stratą, jego funkcjonowanie od 1995 r. było nie-

efektywne i nieopłacalne, nie realizowało też programu wyprowadzenia z trudności

finansowych.

Na podstawie tych ustaleń Sąd Wojewódzki uznał, że powodowi nie przysłu-

guje odprawa przewidziana w art. 39 ust. 1 ustawy o przedsiębiorstwach państwo-

wych ze względu na treść ust. 2 tego przepisu. Wprawdzie powód został odwołany

ze stanowiska dyrektora na podstawie art. 66 ust. 2 wymienionej ustawy, jednakże

odwołanie to nastąpiło w związku z ustanowieniem zarządu komisarycznego w

Przedsiębiorstwie, spowodowanym jego złą kondycją finansową i pogłębiającymi się

stratami. W ocenie Sądu należało przyjąć, że pomimo podanej przez Wojewodę

podstawy prawnej odwołania powoda, nastąpiło ono także w oparciu o przepis art.

37a ust. 1 pkt 3 wymienionej wyżej ustawy w związku z brakiem płynności finansowej

Przedsiębiorstwa i niewypełnieniem przez okres co najmniej trzech miesięcy zobo-

wiązań podatkowych wobec Skarbu Państwa. Sąd Wojewódzki powołał się też na

wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu wyjaśniający, że dla przyjęcia, iż odwołanie

dyrektora nastąpiło na podstawie art. 66 ust. 2 w związku z art. 37a ust. 1 pkt 3

ustawy o przedsiębiorstwach państwowych, nie jest konieczne powołanie obu tych

przepisów w decyzji organu założycielskiego, jeżeli z całokształtu okoliczności niez-

bicie wynika, że nastąpił zbieg przesłanek zawartych w tych przepisach.

Sąd Apelacyjny oddalił apelację powoda od tego wyroku, po stwierdzeniu, że

powód został odwołany ze względu na zaleganie Przedsiębiorstwa w płatności zo-

bowiązań podatkowych przez okres trzech miesięcy. Prawo dyrektora do odprawy

wiąże się z przyczyną odwołania, a nie jego sposobem. Odwołanie powoda było

możliwe na podstawie art. 37a ust. 1 pkt 3 ustawy o przedsiębiorstwach państwo-

wych, a zatem z mocy art. 39 ust. 2 pkt 2 tej ustawy odprawa mu nie przysługuje.

Sąd Apelacyjny podkreślił, że odprawa powinna przysługiwać dyrektorowi, który na-

leżycie kieruje przedsiębiorstwem. Zadłużenie z tytułu podatków stanowi samoistną

przyczynę odwołania dyrektora i pozbawia go prawa do odprawy. Sąd Apelacyjny

powołał się na poglądy Sądu Najwyższego wyrażone w uchwałach z dnia 20 kwietnia

3

1994 r., I PZP 17/94 (OSNAPiUS 1994 nr 3, poz. 41) i z dnia 4 czerwca 1993 r., I

PZP 17/93 (OSP 1994 nr 7-8, poz. 124).

W kasacji powód zarzucił błędną wykładnię przepisów art. 66 ust. 2 w związku

z art. 39 ust. 2 pkt 2 i art. 37a pkt 3 ustawy o przedsiębiorstwach państwowych przez

przyjęcie, że ostatni przepis stanowi samoistną podstawę do odmowy wypłacenia mu

odprawy oraz pominięcie art. 117 § 2 KP, zakazującego przerzucania ryzyka prowa-

dzonej przez pracodawcę działalności na pracownika. Kasacja zawiera wnioski o

zmianę zaskarżonego wyroku oraz poprzedzającego go wyroku Sądu Wojewódzkie-

go i zasądzenie odprawy albo uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy

Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania.

Skarżący zakwestionował trafność powołania się Sądu Apelacyjnego na

wskazane wyżej uchwały Sądu Najwyższego i wywiódł, że skoro Wojewoda jako

przyczynę jego odwołania podał ustanowienie zarządu komisarycznego w Przedsię-

biorstwie i powołał się na art. 66 ust. 2 ustawy o przedsiębiorstwach państwowych, to

nie można domniemywać, że odwołanie nastąpiło z przyczyn wymienionych w art.

37a ust. 1 tej ustawy. W art. 39 ust. 2 ustawy wyłączającym prawo do odprawy nie

wymienia się przyczyny przewidzianej w art. 66 ust. 2. Tylko w razie ustanowienia

zarządu komisarycznego na podstawie art. 65 ust. 1a nie przysługuje dyrektorowi

odprawa. Skarżący powołał się na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 19 września

1996 r., I PZP 21/96 (OSNAPiUS 1997 nr 6, poz. 9), w której wyrażony został pog-

ląd, że prowadzenie przedsiębiorstwa ze stratą może być jedynie wyjątkowo kwalifi-

kowane jako przyczyna odwołania dyrektora, gdyż co do zasady nie powinno ono

powodować przerzucenia nań ryzyka gospodarczego. Pozbawienie odprawy - zda-

niem skarżącego - może być uzasadnione wyjątkowo, gdy ponad wszelką wątpliwość

zostanie wykazane, że niewypełnienie obowiązków podatkowych przez przedsię-

biorstwo jest następstwem działań dyrektora. Pracodawca powinien wykazać oko-

liczności uzasadniające odpowiedzialność pracownika za niepłacenie podatków.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja jest uzasadniona.

Wojewoda P. odwołał powoda ze stanowiska dyrektora na podstawie art. 66

ust. 2 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych (jedno-

lity tekst: Dz. U. z 1991 r. Nr 18, poz. 80 ze zm.) w związku z ustanowieniem zarządu

4

komisarycznego nad Przedsiębiorstwem. Treść pisma odwołującego z 12 sierpnia

1996 r. skierowanego do powoda jest następująca: „W związku z ustanowieniem

zarządu komisarycznego nad przedsiębiorstwem państwowym pod nazwą Przedsię-

biorstwo Handlowo-Techniczne Sprzętu Pożarniczego i Ochronnego S. w P. odwo-

łuję Pana z dniem 13 sierpnia 1996 r. ze stanowiska Dyrektora Przedsiębiorstwa na

podstawie art. 66 ust. 2 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach

państwowych (Dz. U. z 1991 r. Nr 18, poz. 80 ze zmianami)”.

Wbrew stanowisku Sądu Apelacyjnego, przepis ten określa nie tylko organ

uprawniony do odwołania dyrektora przedsiębiorstwa państwowego, ale również i

przyczynę odwołania, tj. ustanowienie zarządu komisarycznego. Zarząd komisarycz-

ny nad przedsiębiorstwem, stosownie do treści art. 65 ust. 1 ustawy o przedsiębiors-

twach państwowych, ustanawia się w przypadku, gdy przedsiębiorstwo prowadzi

działalność ze stratą, w celu wszczęcia postępowania naprawczego. Ustanowienie

zarządu komisarycznego może też nastąpić na podstawie art. 65 ust. 1a tej ustawy z

przyczyn wymienionych w jej art. 37a ust. 1 pkt 4 i wówczas, zgodnie z treścią art. 39

ust. 2 ustawy, dyrektorowi odprawa nie przysługuje. Jednakże powód nie został

odwołany na podstawie art. 65 ust. 1a ustawy. Żadna z przyczyn wymienionych w

art. 37a ust. 1 ustawy nie została przytoczona w piśmie Wojewody, zawierającym

odwołanie powoda ze stanowiska dyrektora.

Pozostaje zatem do rozważenia, czy odwołanie dyrektora na podstawie art. 66

ust. 2 tej ustawy, w związku z ustanowieniem zarządu komisarycznego nad przed-

siębiorstwem, stanowi odrębną i nie ujętą w art. 37a ust. 1 przyczynę odwołania, czy

też pośrednio obejmuje również jedną z przyczyn wskazanych w tym przepisie. Treść

art. 65 ust. 1 ustawy uzasadnia twierdzenie, iż w przypadku ustanowienia zarządu

komisarycznego wskutek prowadzenia przedsiębiorstwa ze stratą, wszystkie ele-

menty określające przyczynę odwołania są zawarte w tym przepisie i bezprzedmio-

towe jest powołanie się na art. 37a ust. 1 ustawy, jeżeli organ odwołujący z przyczyn

wymienionych w tym przepisie nie odwołał dyrektora. Sąd Apelacyjny, wbrew wyraź-

nej treści pisma Wojewody odwołującego powoda uznał, że odwołanie nastąpiło na

skutek zalegania Przedsiębiorstwa w płatności zobowiązań podatkowych przez okres

trzech miesięcy. Sąd Wojewódzki wskazał także i inne przyczyny odwołania powoda.

Wskazanie przyczyny odwołania dyrektora należy do kompetencji organu

odwołującego. Sąd nie może w tej kwestii zastępować uprawnionego organu i okreś-

lać przyczyny odwołania innej niż wymienione w piśmie odwołującym. Jeżeli odwoła-

5

nie powoda nastąpiło z powołaniem się wyłącznie na przyczynę wymienioną w art.

65 ust. 1 ustawy, która to przyczyna nie jest objęta treścią art. 39 ust. 2 ustawy,

określającego przypadki nieprzysługiwania dyrektorowi prawa do odprawy, to odda-

lenie powództwa, a następnie oddalenie apelacji nastąpiło z naruszeniem wymienio-

nych przepisów. Odwołanie dyrektora wyłącznie na podstawie art. 66 ust. 2 ustawy w

związku z ustanowieniem zarządu komisarycznego nie pozbawia odwołanego prawa

do odprawy (tak też wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 stycznia 1998 r., I PKN

453/97, nie opublikowany), jeżeli w odwołaniu organ odwołujący nie powołał się na

art. 65 ust. 1a tej ustawy.

Powołana przez Sąd Apelacyjny uchwała Sądu Najwyższego z dnia 4 czerwca

1993 r., I PZP 17/93, zawiera wyjaśnienie innego problemu. Sąd Najwyższy w tej

uchwale uznał, że odprawa nie przysługuje dyrektorowi odwołanemu w sposób rów-

noznaczny z wypowiedzeniem umowy o pracę (art. 70 § 2 KP), chociaż odwołanie

nastąpiło z przyczyn uzasadniających rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia z winy

pracownika (art. 52 § 1 KP). Natomiast uchwała z dnia 20 kwietnia 1994 r., I PZP

17/94, dotyczyła prawa odwołanego dyrektora do odprawy przewidzianej w art. 8

ustawy z dnia 20 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pra-

cownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie

niektórych ustaw (Dz. U. z 1990 r. Nr 4, poz. 19 ze zm.). Ze stanu faktycznego tej

sprawy wynika, że dyrektor otrzymał odprawę na podstawie art. 39 ustawy o przed-

siębiorstwach państwowych i spór nie dotyczył tej odprawy. Powołanie przez Sąd

Apelacyjny tych uchwał Sądu Najwyższego na uzasadnienie rozstrzygnięcia było

nietrafne, ponieważ nie zawierają one w ogóle stanowiska wyjaśniającego problem,

jaki wystąpił w niniejszej sprawie.

Z przytoczonych wyżej względów wynika brak potrzeby rozważania pozosta-

łych zarzutów kasacyjnych. Zaskarżony wyrok na podstawie art. 393

13

KPC należało

uchylić i sprawę przekazać Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania, w

związku z brakiem ustaleń co do wysokości przysługującej powodowi odprawy.

========================================