I PKN 150/98

Wyrok z dnia 28 maja 1998 r.

I PKN 150/98

Do oceny zasadności roszczenia o jednorazowe odszkodowanie z tytułu

choroby zawodowej, powstałego po wejściu w życie ustawy z dnia 28 czerwca

1995 r. o zmianie ustawy o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypła-

calności pracodawcy (Dz.U. Nr 87, poz. 435), ma zastosowanie przepis art. 6

ust. 2 ustawy z dnia 29 grudnia 1993 r. o ochronie roszczeń pracowniczych w

razie niewypłacalności pracodawcy (Dz.U. z 1994 r. Nr 1, poz. 1 ze zm.) w

brzmieniu nadanym przez nowelę z dnia 28 czerwca 1995 r.

Przewodniczący SSN: Walerian Sanetra (sprawozdawca), Sędziowie SN:

Adam Józefowicz, Andrzej Wasilewski.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 28 maja 1998 r. sprawy z powództwa

Henryka M. przeciwko Funduszowi Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w S.

o zapłatę, na skutek kasacji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w Siedlcach z dnia 18 grudnia 1997 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

Powód Henryk M. wniósł kasację od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Siedlcach z dnia 18 grudnia 1997 r. [...], którym

Sąd ten oddalił jego apelację od wyroku Sądu Rejonowego-Sądu Pracy w Łukowie z

dnia 18 czerwca 1997 r. [...].

W pozwie skierowanym przeciwko Funduszowi Gwarantowanych Świadczeń

Pracowniczych powód domagał się zasądzenia na jego rzecz kwoty 11.533,50 zł

wraz z ustawowymi odsetkami poczynając od dnia 20 listopada 1996 r. do dnia za-

płaty, tytułem jednorazowego odszkodowania należnego w następstwie uszczerbku

na zdrowiu spowodowanego chorobą zawodową. Z ustaleń Sądu pierwszej instancji

2

wynika, iż stosunek pracy z powodem uległ rozwiązaniu z dniem 29 lutego 1992 r. na

skutek wypowiedzenia dokonanego przez pracodawcę, tj. Zakład Mechanizacji

Rolnictwa w R. Po tej dacie powód nie podjął zatrudnienia albowiem początkowo

przebywał na zwolnieniu lekarskim, a następnie uzyskał prawo do renty inwalidzkiej.

Postanowieniem z dnia 11 września 1992 r. [...] Sąd Rejonowy-Sąd Gospodarczy w

Siedlcach ogłosił upadłość Zakładu Naprawczego Mechanizacji Rolnictwa w R., zaś

postanowieniem z dnia 30 grudnia 1996 r. stwierdził zakończenie postępowania

upadłościowego. Decyzją z dnia 27 września 1996 r. Państwowy Terenowy Inspektor

Sanitarny w Ł. stwierdził u powoda istnienie choroby zawodowej, a Obwodowa Ko-

misja Lekarska do spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia orzeczeniem z dnia 5 listopada

1996 r. stwierdziła u powoda 55% uszczerbek na zdrowiu spowodowany chorobą

zawodową.

Zdaniem Sądu Rejonowego uprawnienie powoda do jednorazowego odszko-

dowania z tytułu choroby zawodowej powstało dopiero z chwilą uprawomocnienia się

orzeczenia OKiZ ustalającego uszczerbek na zdrowiu. W tym czasie nie istniał już

pracodawca powoda, który jako uspołeczniony zakład pracy byłby zobowiązany do

wypłaty odszkodowania i z tego względu roszczenie skierowane zostało przeciwko

pozwanemu Funduszowi. Ustawa z dnia 29 grudnia 1993 r. o ochronie roszczeń

pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy (Dz. U. z 1994 r. Nr 1, poz. 1 ze

zm.) wprowadzając ochronę roszczeń pracowniczych jednocześnie wyznaczyła

granice czasowe dla zaspokojenia określonych w niej roszczeń przez wskazanie dnia

poprzedzającego wystąpienie niewypłacalności pracodawcy i następującego po tym

dniu. Zgodnie z jej art. 2a za dzień wystąpienia niewypłacalności pracodawcy uważa

się między innymi datę postanowienia Sądu o ogłoszeniu upadłości (w roz-

poznawanej sprawie jest to dzień 11 września 1992 r.). W myśl zaś jej art. 6 ust. 2

pkt 1 i ust. 3, jednorazowe odszkodowanie pieniężne z tytułu choroby zawodowej

podlega zaspokojeniu, jeżeli uprawnienie do tego świadczenia powstało w okresie 3

miesięcy poprzedzających powstanie niewypłacalności pracodawcy, (a więc między

11 czerwca 1992 r. a 11 września 1992 r.), albo w okresie poprzedzającym ustanie

stosunku pracy przypadającym w czasie nie dłuższym niż 9 miesięcy poprzedzają-

cych dzień wystąpienia niewypłacalności pracodawcy, lub następującym po tym dniu

(a więc w okresie od 11 listopada 1991 r. do 29 lutego 1992 r.). Uprawnienie powoda

do odszkodowania nie powstało w żadnym z wymienionych okresów i z tego względu

zdaniem Sądu Pracy nie jest możliwe jego zaspokojenie.

3

Rozpoznając apelację powoda Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych pod-

kreślił w pierwszej kolejności, że ustawa z dnia 29 grudnia 1993 r. o ochronie rosz-

czeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy określając zasady i zakres

ochrony roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy, stanowi

jednocześnie w art. 25, że znajduje ona zastosowanie do świadczeń objętych przepi-

sem art. 6, do których uprawnienie powstało po upływie trzech miesięcy od dnia

wejścia w życie ustawy, tj. od 1 kwietnia 1994 r. Prawo do odszkodowania z tytułu

choroby zawodowej będącego przedmiotem żądania pozwu, powstaje z momentem

spełnienia się przesłanek jego nabycia, a więc (również) po prawomocnym ustaleniu

uszczerbku na zdrowiu spowodowanego chorobą zawodową (por. uchwałę składu

siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 17 października 1984 r. , III PZP 29/84,

OSNCP 1985 z. 1, poz. 21). W rozpoznawanej sprawie orzeczenie Obwodowej Ko-

misji Lekarskiej do spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia w Ł. z dnia 5 listopada 1996 r.

[...], ustalające procentowy uszczerbek na zdrowiu, stało się prawomocne z dniem 20

listopada 1996 r. i w tej dacie powstało prawo do jednorazowego odszkodowania, co

jest równoznaczne z jego wymagalnością. W tym świetle nie budzi wątpliwości, że

dochodzone roszczenie powstało w terminie określonym w art. 25 ustawy z dnia 29

grudnia 1993 r. o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności praco-

dawcy. Nie jest to jednak jedyny warunek konieczny dla zaspokojenia spornego

roszczenia ze środków Funduszu.

W kasacji podniesiony został zarzut, iż zaskarżony wyrok narusza art. 6 ust. 3

i art. 25 ustawy z dnia 29 grudnia 1993 r. o ochronie roszczeń pracowniczych w razie

niewypłacalności pracodawcy, przez przyjęcie, że uprawnienie do jednorazowego

świadczenia, które dochodzi powód, zależy łącznie od spełnienia dwóch przesłanek,

tj. powstania niewypłacalności pracodawcy w terminach określonych ustawą i

uprawomocnienia się orzeczenia o stopniu uszczerbku na zdrowiu. Ponadto kasacja

zarzuca, iż naruszony został art. 5 i 477

1

KPC „przez nie udzielenie powodowi wska-

zówek co do czynności procesowej” oraz „uznanie iż wprowadzenie powoda w błąd

jakiego dopuścili się przedstawiciele pozwanego nie wpływa na prawidłowość wyroku

wydanego przez Sąd pierwszej instancji”.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

4

Kasacja nie ma usprawiedliwionych podstaw i dlatego została oddalona. Sta-

wiając w niej zarzut naruszenia art. 6 ust. 3 i art. 25 ustawy o ochronie roszczeń pra-

cowniczych nie wyjaśnia się w jej uzasadnieniu z jakich powodów błędne jest stano-

wisko Sądu przyjęte w zaskarżonym wyroku, że uprawnienie do jednorazowego od-

szkodowania zależy zarówno od tego, by niewypłacalność pracodawcy „wystąpiła w

określonych terminach” oraz, by również doszło do „uprawomocnienia się orzeczenia

o stopniu uszczerbku na zdrowiu”. W istocie więc z uzasadnienia kasacji nie wynika

dlaczego należy uznać, iż w zaskarżonym wyroku doszło do błędnego zinter-

pretowania i zastosowania art. 6 ust. 3 i art. 25 ustawy o ochronie roszczeń pracow-

niczych w razie niewypłacalności pracodawcy. Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecz-

nych, podobnie jak i Sąd pierwszej instancji, przyjął ten sposób wykładni przepisu art.

6 ust. 3 i art. 25 ustawy o ochronie roszczeń pracowniczych, w związku ze zmianami

wprowadzonymi przez ustawę z dnia 28 czerwca 1995 r. o zmianie ustawy o

ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy (Dz. U. Nr

87, poz. 435), który został ustalony w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 17 grudnia

1996 r., II PR 2/96. Między innymi sformułowano w nim pogląd, że przepisy ustawy o

ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy mają zasto-

sowanie do niezaspokojonych roszczeń o jednorazowe odszkodowanie przysługują-

ce na podstawie przepisów ustawy o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i

chorób zawodowych, o ile prawo do nich powstało po dniu 31 marca 1994 r. i jeżeli

faktycznie zaprzestanie działalności przez pracodawcę miało miejsce również po tej

dacie. Jeżeli niewypłacalność pracodawcy powstała przed dniem wejścia w życie

ustawy, to nie istniała możliwość skorzystania przez pracowników z zaspokojenia nie

zrealizowanych roszczeń, nawet jeżeli uprawnienie do świadczeń powstało w termi-

nie określonym w art. 25 ustawy z 23 grudnia 1993 r. Z chwilą wejścia w życie

ustawy z dnia 28 czerwca 1995 r. zmianie uległa redakcja art. 6 ustawy o ochronie

roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy, a to oznacza, że

przepis ten w nowym brzmieniu ma zastosowanie do tych roszczeń, które stają się

wymagalne po tej chwili. Na stanowisku takim stanął Sąd Najwyższy także w wyroku

z dnia 8 grudnia 1997 r., I PKN 424/97 (nie publikowany), przyjmując jednocześnie

(podobnie jak w wyroku z 17 grudnia 1996 r., a także w uchwale z 17 października

1984 r.), że uprawnienie do jednorazowego odszkodowania powstaje (roszczenie

staje się wymagalne) w dacie orzeczenia (ostatecznego) Komisji Lekarskiej do

Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia. W ocenie składu orzekającego w niniejszej spra-

5

wie wykładnia przyjęta we wcześniejszych orzeczeniach Sądu Najwyższego, a tym

samym także w zaskarżonym wyroku, jest prawidłowa. Skoro roszczenie powoda

powstało dopiero z momentem wydania orzeczenia (ostatecznego) przez Obwodową

Komisję Lekarską do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia, a jednocześnie weszły w

życie zmiany dokonane w art. 6 ustawy o ochronie roszczeń pracowniczych w razie

niewypłacalności pracodawcy przez ustawę nowelizującą z 28 czerwca 1995 r. , to

wobec tego przy ocenie roszczenia powoda słusznie zastosowano przepis art. 6 ust.

3 ustawy o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy

w jego nowym brzmieniu. Wynika zaś z niego, że jednorazowe odszkodowanie pod-

lega zaspokojeniu ze środków Funduszu, jeżeli uprawnienie do tego świadczenia

powstało w okresie 3 miesięcy poprzedzających dzień wystąpienia niewypłacalności

pracodawcy albo w okresie poprzedzającym ustanie stosunku pracy przypadającym

w czasie nie dłuższym niż 9 miesięcy poprzedzających dzień wystąpienia niewypła-

calności pracodawcy lub następującym po tym dniu. Wymagania przewidzianego w

tym przepisie roszczenie powoda bez wątpienia nie spełnia, jeżeli uwzględnić, że

stało się ono wymagalne (powstało) 5 listopada 1996 r. zaś niewypłacalność praco-

dawcy „wystąpiła” 11 września 1992 r. Jest to wystarczający wzgląd dla przyjęcia

twierdzenia, iż powód nie spełniał warunków przewidzianych w ustawie (art. 6 ust. 3)

o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy, niezależ-

nie od tego, czy z art. 25 tej ustawy oraz innych jej przepisów wynika ogólna reguła,

iż ma ona zastosowanie tylko w tych przypadkach, w których niewypłacalność pra-

codawcy powstała w terminie określonym w tym przepisie, co kwestionuje się w ka-

sacji. Podkreślić przy tym należy, że kasacja pośrednio przyjmuje, iż do roszczenia

powoda ma zastosowanie art. 6 ust. 3 ustawy o ochronie roszczeń pracowniczych w

razie niewypłacalności pracodawcy w nowym brzmieniu oraz, że „decydującym po-

winien być moment ustalenia uszczerbku na zdrowiu albowiem dopiero wówczas

można podjąć dalsze czynności mające na celu realizację swoich uprawnień”, co

oznacza, iż w istocie przyjmuje się w niej za prawidłowy pogląd, w myśl którego

roszczenie o jednorazowe odszkodowanie powstaje dopiero po ustaleniu stopnia

uszczerbku na zdrowiu. W tym stanie rzeczy niezrozumiały jest jej zarzut, iż w zas-

karżonym wyroku doszło do naruszenia art. 6 ust. 3 ustawy o ochronie roszczeń pra-

cowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy. Za bezzasadny należy uznać

także zarzut naruszenia art. 25 tej ustawy, między innymi z powodów wskazanych w

wyroku Sądu Najwyższego z 17 grudnia 1996 r., co jednak o tyle jest mniej istotne, iż

6

z jej art. 6 ust. 3 wynika, że prawo powoda do otrzymania świadczenia z Funduszu

jest wykluczone.

Bezzasadne są także zarzuty naruszenia art. 5 KPC i art. 477

1

KPC. W uza-

sadnieniu kasacji brak jest bliższego wyjaśnienia na czym naruszenie to polegało.

Można przypuszczać, iż pozostają one w związku z podnoszonym już wcześniej (w

apelacji) zarzutem wprowadzenia powoda w błąd przez przedstawiciela Wojewódz-

kiego Urzędu Pracy jako reprezentanta Funduszu. Sąd drugiej instancji słusznie w

związku z tą kwestią stwierdził, że pozew dotyczył wypłaty jednorazowego odszko-

dowania z tytułu choroby zawodowej na podstawie ustawy o ochronie roszczeń pra-

cowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy. Natomiast sugerowana przez po-

woda odpowiedzialność jest odpowiedzialnością o innym charakterze; ewentualne

roszczenia mogą być dochodzone w odrębnym procesie na podstawie przepisów

prawa cywilnego. W tym stanie rzeczy nie ma podstaw do twierdzenia, że naruszony

został przepis przewidujący udzielanie przez sąd stronom i uczestnikom postępowa-

nia występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wska-

zówek co do czynności procesowych oraz pouczania ich o skutkach prawnych tych

czynności i skutkach zaniedbań (art. 5 KC). Gdy idzie o zarzut naruszenia art. 477

1

KPC, to zachodzi sprzeczność między tym, co mogłoby wynikać z powołania się na

ten artykuł, a wyjaśnieniem kasacji, jakie temu zarzutowi towarzyszy. Można przy-

puszczać, iż skarżącemu idzie o paragraf pierwszy art. 477

1

KPC, tj. że sąd powinien

orzec ponad (lub obok) żądania powoda, ale jest to wątpliwe gdy zważyć, że według

słów kasacji naruszenie tego przepisu nastąpiło „przez uznanie iż wprowadzenie

powoda w błąd jakiego dopuścili się przedstawiciele pozwanego nie wpływa na pra-

widłowość wyroku wydanego przez Sąd I instancji, co skutkowało odstąpieniem od

wyjaśnienia tej kwestii”. W tym stanie rzeczy - niezależnie od tego, że zdaniem Sądu

Najwyższego w rozpoznawanej sprawie nie ma żadnych podstaw do wysuwania za-

rzutu, iż naruszony został art. 477

1

§ 1 KPC z uwagi na okoliczność, iż wyjaśnienie

istoty pretensji powoda nie przystaje w żadnej mierze do treści art. 477

1

KPC, powo-

łanie się na ten przepis w kasacji nie mogło stać się przedmiotem merytorycznej

analizy.

Z powyższych względów na podstawie art. 393

12

KPC Sąd Najwyższy orzekł

jak w sentencji.

========================================