I PKN 151/98

Wyrok z dnia 28 maja 1998 r.

I PKN 151/98

Sąd obowiązany jest zbadać zarzuty niezgodnego z prawem lub z naru-

szeniem uchwał statutowych organów związkowych, o których mowa w art. 10

ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (Dz.U. Nr 55, poz. 234

ze zm.) dokooptowania pracownika do zarządu zakładowej organizacji związ-

kowej w celu wyjaśnienia, czy pracownikowi temu przysługuje ochrona, wy-

mieniona w art. 10 ust. 3 i 4 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych

zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn doty-

czących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. z 1990 r. Nr 4,

poz. 19 ze zm.).

Przewodniczący SSN: Walerian Sanetra, Sędziowie SN: Adam Józefowicz

(sprawozdawca), Andrzej Wasilewski.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 28 maja 1998 r. sprawy z powództwa

Angeli G.-M. przeciwko Terenowej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej w K. o przy-

wrócenie do pracy i nagrodę jubileuszową za 20 lat pracy, na skutek kasacji strony

pozwanej od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w Warszawie z dnia 12 listopada 1997 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok w pkt 1 i 3 i w tym zakresie przekazał sprawę

Sądowi Wojewódzkiemu-Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie do

ponownego rozpoznania.

U z a s a d n i e n i e

Powódka Angela G. wystąpiła w pozwie z dnia 12 kwietnia 1996 r. z powódz-

twem przeciwko Terenowej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej w K. o przywrócenie

do pracy, a w pozwie z dnia 10 września 1996 r. o zasądzenie w związku z wyrokiem

Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia

2

29 marca 1996 r. [...] wynagrodzenia za cały okres pozostawania bez pracy, to jest

od 4 grudnia 1995 r. do 31 marca 1996 r., a ponadto o zasądzenie kwoty jednorazo-

wej waloryzacji dla sfery budżetowej wraz z ustawowymi odsetkami od grudnia 1995

r. oraz nagrody jubileuszowej za 20 lat pracy. Sąd Rejonowy połączył do wspólnego

rozpoznania powyższe sprawy.

Odrębnym postanowieniem z dnia 7 marca 1997 r. Sąd Rejonowy-Sad Pracy

w Kutnie odrzucił pozew w zakresie wynagrodzenia za okres pozostawania bez pracy

od 4 grudnia 1995 r. do 31 marca 1996 r. W uzasadnieniu postanowienia Sąd

Rejonowy uznał, że wyrok Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Spo-

łecznych w Warszawie z dnia 29 marca 1996 r. [...] przywracający powódkę do pracy

na poprzednie warunki i zasądzający odszkodowanie od pozwanej na rzecz powódki

w kwocie 1.186,65 zł pod warunkiem podjęcia pracy w terminie 7 dni, korzysta z po-

wagi rzeczy osądzonej, co oznacza, że powództwo między tymi samymi stronami, o

ten sam przedmiot, na tej samej podstawie faktycznej jest niedopuszczalne i podlega

odrzuceniu.

Wyrokiem częściowym z dnia 7 marca 1997 r. Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w

Kutnie oddalił powództwo co do nagrody jubileuszowej, uznając, że powódka osiąg-

nęła staż pracy 19 lat 10 miesięcy i 21 dni, a okresy sporne (czyli 8 miesięcy i 3 dni

sprawowania opieki nad dzieckiem po upływie 3 lat urlopu bezpłatnego na wycho-

wanie dziecka i okresu 2 miesięcznego skróconego wypowiedzenia) nie mogą być

zaliczone do stażu pracy, uprawniającego do nagrody jubileuszowej.

Kolejnym wyrokiem z dnia 9 maja 1997 r. Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Kutnie

zasądził od pozwanej na rzecz powódki odsetki od 7 lutego 1997 r. do 16 marca

1997 r. od kwoty 14,55 zł, stanowiącej skapitalizowane odsetki, od jednorazowej

waloryzacji dla pracowników sfery budżetowej oraz oddalił powództwo w pozostałej

części, w tym o przywrócenie do pracy.

Sąd Rejonowy ustalił, że powódka była zatrudniona w pozwanym zakładzie

pracy od 10 września 1990 r. na czas określony, a od 1 marca 1991 r. na czas nie-

określony, ostatnio na stanowisku starszego inspektora do spraw osobowych. Po

przywróceniu powódki do pracy wyrokiem Sądu Wojewódzkiego z dnia 29 marca

1996 r. powódka zgłosiła się do dyrektora w dniu 2 kwietnia 1996 r., a z dniem 4

kwietnia 1996 r. podjęła pracę. Tymczasem 30 marca 1996 r. dyrektor pozwanej

zwrócił się do zarządu zakładowej organizacji związku zawodowego o wyrażenie

3

zgody na rozwiązanie z powódką umowy o pracę w trybie art. 10 ustawy z dnia 28

grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków

pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U.

z 1990 r. Nr 4, poz. 19 ze zm.). Zgodę taką uzyskał. Następnie zawiadomiono po-

wódkę o rozwiązaniu z nią stosunku pracy za wypowiedzeniem z dniem 1 kwietnia

1996 r., skracając jednocześnie na podstawie art. 36

1

KP okres wypowiedzenia do 1

miesiąca. Pismo w tej sprawie doręczono jej 4 kwietnia 1996 r. Sąd Rejonowy ustalił

także, że w czerwcu 1995 r. po rozwiązaniu z powódką umowy o pracę doszło w poz-

wanej Stacji do zmian organizacyjnych w pionie administracyjnym. Zarządzeniem

dyrektora sekcja administracyjno-gospodarcza obejmowała 7 1/4 etatu, w tym etat

referenta administracyjno-gospodarczego, zajmowany przed rozwiązaniem umowy o

pracę przez powódkę. Aneksem z 1996 r. do powyższego zarządzenia wprowadzone

zostały zmiany, polegające na likwidacji sekcji administracyjno-gospodarczej, etatów

referenta administracyjno-gospodarczego i sekretarki oraz dodanie w Oddziale

Epidemiologii stanowiska sekretarki medycznej. Sąd przyjął, że powódka zajmowała

stanowisko inspektora do spraw pracowniczych i nigdy nie pracowała jako kierownik

sekcji administracyjno-gospodarczej. W ocenie Sądu Rejonowego w następstwie

reorganizacji TSSE zlikwidowano etat zajmowany przez powódkę i doszło do

zmniejszenia stanu zatrudnienia. Wprawdzie dotyczyło to jedynie powódki, to nie

można okoliczności tej traktować jako wykluczającej zastosowanie przepisów ustawy

„o zwolnieniach grupowych” w małym zakładzie pracy. Sąd Rejonowy ustalił na

podstawie informacji Zarządu Związku Zawodowego Pracowników Państwowej

Inspekcji Sanitarnej przy Terenowej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej w K., że

„Angela G. nie podlega ochronie z ustawy o związkach zawodowych”. Sąd ten uznał,

że „nie jest trafny zarzut powódki, że wyłączona była możliwość rozwiązania z nią

umowy o pracę z przyczyn dotyczących zakładu pracy z uwagi na szczególną

ochronę z ustawy o związkach zawodowych. Zarząd Związku wskazał bowiem, iż

powódka takiej ochronie nie podlega”. Sąd Rejonowy uznał wypowiedzenie powódce

umowy o pracę za uzasadnione, gdyż nie jest dotknięte wadą prawną. Nie było -

zdaniem Sądu Rejonowego - uzasadnione żądanie zasądzenia waloryzacji, skoro

zostało zaspokojone. Słuszne jest wyłącznie roszczenie o odsetki za okres od 7 lu-

tego do 10 marca 1997 r.

4

Powódka zaskarżyła oba wyroki w odniesieniu do żądania przywrócenia do

pracy i nagrody jubileuszowej.

Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie po roz-

poznaniu apelacji powódki wyrokiem z dnia 12 listopada 1997 r. [...] przywrócił

Angelę G.-M. do pracy na poprzednie warunki pracy i płacy i zasądził na jej rzecz od

Terenowej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej w K. kwotę 7.119,90 zł pod warunkiem

podjęcia pracy w terminie 7 dni, zmieniając w ten sposób pkt 2 zaskarżonego wyroku

z dnia 9 maja 1997 r. Ponadto oddalił apelację od wyroku częściowego z dnia 7

marca 1997 r., to jest w odniesieniu do nagrody jubileuszowej za 20 lat pracy, a

koszty postępowania apelacyjnego zniósł między stronami. Sąd Wojewódzki uznał

za słuszną apelację powódki co do przywrócenia do pracy, bowiem do reorganizacji

doszło przed 1 czerwca 1995 r., a więc zanim rozwiązano z powódką umowę o pracę

po raz pierwszy w trybie art. 52 KP. Świadczy o tym zarządzenie z 20 maja 1995 r. i

projekt kadrowy do nowej struktury w postaci załącznika nr 1 [...]. Z tego względu

twierdzenie powódki, że przewidywano w projekcie zmian organizacyjnych pozwa-

nego objęcie przez nią stanowiska kierownika sekcji administracyjno-gospodarczej

nie jest gołosłowne. Na ten dzień powódka zajmowała stanowisko st. inspektora do

spraw osobowych. Ustalenie Sądu pierwszej instancji, że ostatnio pracowała jako

referent administracyjno-gospodarczy jest dowolne i nie wynika z zebranego mate-

riału. Dlatego dla rozstrzyganej kwestii treść aneksu z dnia 4 stycznia 1996 r. do za-

rządzenia z 30 maja 1995 r. [...] nie ma znaczenia, gdyż jego mocą nie likwidowano

stanowiska powódki, a jedynie referenta i sekretarki. W konsekwencji konsultacja

zamiaru rozwiązania z powódką umowy o pracę była wadliwa, ponieważ nie wyka-

zywała rzeczywistej przyczyny, dla której pracodawca powziął taki zamiar. Wypo-

wiedzenie zostało dokonane również wadliwie, gdyż z datą wsteczną. Dokonano go

bowiem 4 kwietnia 1996 r. z mocą od 1 kwietnia 1996 r., czego Sąd pierwszej ins-

tancji nie zauważył. Pozwana nie wzięła też pod uwagę, że wobec powódki istniały

przesłanki nie zezwalające na zastosowanie art. 10 ustawy z 28 grudnia 1989 r.

Przepis ten bowiem wyklucza możliwość wypowiedzenia umowy o pracę pracowni-

kowi chronionemu przez rok po upływie kadencji, który był uprzednio członkiem za-

rządu zakładowej organizacji związkowej, a takim była powódka w dacie wypowie-

dzenia umowy o pracę. Stwierdzenie tej okoliczności i naruszenia tego przepisu po-

woduje konieczność stosowania art. 45 § 1 i art. 47 KP. Ponadto Sąd Wojewódzki

5

uznał, że Sąd Rejonowy analizując art. 36

1

§ 1 KP nie popełnił błędu prawnego, co

przesądza negatywnie problem prawa powódki do nagrody jubileuszowej, gdyż do-

tychczasowy staż jej pracy nie daje 20 lat, choć niewiele do tego brakuje.

Od powyższego wyroku Sądu Wojewódzkiego w części dotyczącej przywró-

cenia powódki Angeli G.-M. do pracy i zasądzenia od pozwanej na jej rzecz kwoty

7.119,90 zł, Terenowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w K. wniosła kasację.

Skarżący zarzucił uchybienia przepisom postępowania: art. 233 § 1, art. 316 § 1 i art.

328 § 2 KPC, mające istotny wpływ na wynik sprawy przez rażące naruszenie zasady

swobodnej oceny dowodów, brak rozważenia zebranych dowodów, oparcie wyroku

na nie istniejącym stanie rzeczy oraz brak w uzasadnieniu wskazania podstaw

nieuwzględnienia części dowodów. Ponadto skarżący zarzucił naruszenie prawa

materialnego przez jego niewłaściwe zastosowanie, a w szczególności art. 22 i 29 §

1 KP przez przyjęcie, że stosunek prawny powódki w następstwie zmian przekształcił

się w umowę o pracę na stanowisku kierownika sekcji administracyjno-gospodarczej.

W kasacji zarzucono także obrazę art. 10 ustawy o związkach zawodowych przez

naruszenie kompetencji statutowych organów związkowych do określenia zasad

sprawowania funkcji związkowych, na skutek czego nieprawidłowo zastosowano art.

6 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pra-

cownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie

niektórych ustaw. Skarżący wniósł o zmianę wyroku i utrzymanie wyroku Sądu

pierwszej instancji w mocy w części oddalającej powództwo o przywrócenie do pracy,

ewentualnie o uchylenie wyroku Sądu Wojewódzkiego w zaskarżonej części i

przekazanie sprawy w tym zakresie do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zarzuty kasacji są tylko w części uzasadnione. Przede wszystkim trafny jest

zarzut naruszenia przez Sąd drugiej instancji art. 328 § 2 KPC. Uchybienie temu

przepisowi mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Dotyczy to w szczególności

braku w uzasadnieniu orzeczenia podania podstaw dowodowych przyjętego przez

Sąd Wojewódzki stanowiska, że powódka podlegała szczególnej ochronie jako czło-

nek zarządu zakładowej organizacji związkowej i z tego powodu niedopuszczalne

było rozwiązanie z nią stosunku pracy. Sąd Wojewódzki nie przeprowadził uzupeł-

6

niającego postępowania dowodowego, którego wyniki mogłyby stanowić podstawę

do dokonania odmiennych ustaleń w tym przedmiocie niż Sąd pierwszej instancji.

Sąd Wojewódzki orzekając zgodnie z art. 382 KPC na podstawie materiału zebrane-

go w postępowaniu w pierwszej instancji powinien wykazać błąd tego Sądu w usta-

leniach lub w ocenie zebranych dowodów. Jednakże Sąd drugiej instancji nie usto-

sunkował się do tych ustaleń i nie wskazał na jakich dowodach oparł swoje odmien-

ne od Sądu pierwszej instancji stanowisko w sprawie. Sąd Wojewódzki nie przeana-

lizował zebranego materiału w sprawie i nie ocenił dowodów oraz nie podał przyczyn,

dla których dowodom odmiennym od zajętego stanowiska odmówił wiarygodności i

mocy dowodowej. Istotna dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy okoliczność, że

powódka znajdowała się w okresie ochronnym z powodu sprawowania funkcji

członka zarządu zakładowej organizacji związkowej powinna być dokładnie ustalona.

Tymczasem Sąd Wojewódzki załatwił tę kwestię jednym zdaniem „a takim

pracownikiem powódka w dacie wypowiedzenia niewątpliwie była”, choć należało

ustosunkować się do zeznań św. Barbary R. - przewodniczącej Rady Wojewódzkiej

Federacji Związków Zawodowych Pracowników Ochrony Zdrowia w P., informacji

zarządu zakładowej organizacji związkowej z dnia 2 kwietnia 1996 r., a nawet w razie

wątpliwości sprawdzić, ze względu na twierdzenia strony pozwanej, czy powódka

była wymieniona jako członek zarządu w rejestrze związków zawodowych. Uzasad-

nienie zaskarżonego orzeczenia nie odpowiada więc wymaganiom art. 328 § 2 KPC

w omawianej kwestii. Dlatego należy uznać zarzut kasacji naruszenia tego przepisu

za uzasadniony.

Chybiony jest natomiast zarzut kasacji naruszenia art. 233 § 1 i art. 316 § 1

KPC przez Sąd drugiej instancji, który nie prowadził uzupełniającego postępowania

dowodowego, lecz orzekał na podstawie materiału zebranego przez Sąd pierwszej

instancji i nie dokonywał w omawianej kwestii oceny tego materiału. Ogólnikowo

sformułowany zarzut naruszenia prawa materialnego, a w szczególności art. 22 i 29

KP nie został wykazany przez skarżącego w kontekście zmian organizacyjnych w

pozwanym zakładzie pracy. Prawidłowo Sądy obu instancji ustaliły, że powódka za-

trudniona była na stanowisku starszego inspektora do spraw osobowych. Wbrew

twierdzeniom wnoszącego kasację Sądy obu instancji nie ustaliły, aby na skutek

zmiany struktury organizacyjnej pozwanego, stosunek pracy powódki przekształcił

się w umowę o pracę na stanowisku kierownika sekcji administracyjno-gospodarczej.

7

Sąd Wojewódzki nie ustosunkował się w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku

do zasad wynikających z art. 10 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawo-

dowych (Dz. U. Nr 55, poz. 234 ze zm.) wobec przyjęcia, że powódka była członkiem

zarządu zakładowej organizacji związkowej. Skoro ta kwestia nie została w uzasad-

nieniu orzeczenia należycie wyjaśniona z naruszeniem art. 328 § 2 KPC, istnieją

podstawy do uznania tego zarzutu za uzasadniony.

W związku z zarzutami strony pozwanej i informacją zakładowej organizacji

związkowej Sąd obowiązany był zbadać, czy powódka faktycznie podjęła działalność

związkową w ramach zarządu zakładowej organizacji związkowej. Stosownie do wy-

ników ustaleń w tym zakresie, Sąd Wojewódzki rozważy, czy do powódki ma zasto-

sowanie teza wyroku Sądu Najwyższego z dnia 12 września 1990 r., III PZP 1/90

(OSNCP 1991 z. 5-6, poz. 55 z glosą B.Wagner, OSP 1991 z. 6, poz. 159). W sytua-

cji, gdy wybór lub dokooptowanie powódki do zarządu zakładowej organizacji związ-

kowej nastąpiły niezgodnie ze statutem lub z naruszeniem uchwał statutowych orga-

nów związkowych, o których mowa w art. 10 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związ-

kach zawodowych pozostaje do rozstrzygnięcia kwestia, czy powódce przysługuje

ochrona wymieniona w art. 10 ust. 3 i 4 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szcze-

gólnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn doty-

czących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw. Zdaniem Sądu Najwyższego

nie jest trafny zarzut kasacji naruszenia przez Sąd drugiej instancji przepisu art. 6

ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pra-

cownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie

niektórych ustaw (Dz. U. z 1990 r. Nr 4, poz. 19) skoro w niniejszej sprawie ten prze-

pis nie ma zastosowania. Pozwany zakład pracy nie dokonał w stosunku do powódki

wypowiedzenia zmieniającego, lecz wypowiedzenia umowy o pracę. W kontekście

żądania powódki przywrócenia do pracy w związku z zarzutami o wadliwym rozwią-

zaniu umowy o pracę z datą wsteczną i brakiem konsultacji ze związkami zawodo-

wymi, nie zawierającej rzeczywistej przyczyny zamiaru wypowiedzenia powódce

umowy o pracę przez pozwany zakład pracy, to ten zarzut kasacji jest bezprzedmio-

towy i nie podlega uwzględnieniu.

Wobec zasadności części zarzutów skarżącego, Sąd Najwyższy uznał, ze

kasacja wymaga uwzględnienia i dlatego na zasadzie art. 393

13

§ 1 KPC orzekł, jak

w sentencji.

8

========================================