II UKN 69/98

Wyrok z dnia 27 maja 1998 r.

II UKN 69/98

Okres pobytu za granicą w oczekiwaniu na przyznanie statusu uchodźcy

politycznego nie jest ani okresem składkowym, ani okresem nieskładkowym w

rozumieniu przepisów ustawy z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji

emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych

ustaw (Dz. U Nr 104, poz. 450 ze zm.).

Przewodniczący SSN: Barbara Wagner (sprawozdawca), Sędziowie SN:

Roman Kuczyński, Zbigniew Myszka.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 27 maja 1998 r. sprawy z wniosku Ry-

szarda O. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w K. o rentę

inwalidzką, na skutek kasacji wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego-Sądu

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu z dnia 5 listopada 1997 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu wyrokiem

z dnia 9 października 1996 r. [...] oddalił odwołanie Ryszarda O. od decyzji Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w K., odmawiającej przyznania renty inwalidzkiej

ze względu na brak wymaganego okresu zatrudnienia. Sąd ustalił, że wnioskodawca

jest inwalidą II grupy od stycznia 1995 r. W okresie dziesięciu lat poprzedzających

powstanie inwalidztwa, tj. od 31 stycznia 1985 r. do 31 stycznia 1995 r.,

ubezpieczony legitymuje się stażem rentowym wynoszącym 2 lata, 6 miesięcy i 14

dni. Od 15 września 1987 r. do 13 maja 1993 r. przebywał w Republice Federalnej

Niemiec. Nie był tam zatrudniony. Jako osoba ubiegająca się o azyl polityczny ko-

rzystał ze świadczeń socjalnych. Sąd nie znalazł podstaw do zaliczenia Ryszardowi

O. pobytu w Niemczech do okresu zatrudnienia wymaganego w myśl art. 32 w

2

związku z art. 33 ust. 1 pkt 5 i ust. 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu

emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm.), powoływanej

dalej jako „ ustawa o z.e.p.”, do przyznania wnioskowanego świadczenia. Podstawy

takiej nie może stanowić art. 11 ust. 2 ustawy o z.e.p., gdyż wśród enumeratywnie

wyliczonych okresów równorzędnych z okresem zatrudnienia ustawodawca nie po-

mieścił sytuacji zaistniałej w rozpoznawanej sprawie. Sześcioletniego pobytu za gra-

nicą w oczekiwaniu na azyl polityczny nie można traktować jako czasowego pozos-

tawania bez pracy z powodu niemożności jej otrzymania, o którym traktuje art. 11

ust. 2 pkt 14 ustawy o z.e.p.

Ryszard O. zaskarżył ten wyrok apelacją i nie precyzując zarzutów wniósł o

jego zmianę przez ustalenie prawa do renty lub o uchylenie i przekazanie sprawy do

ponownego rozpoznania organowi rentowemu albo Sądowi pierwszej instancji.

Twierdził, że jako uchodźca polityczny podlegał w Niemczech ubezpieczeniu spo-

łecznemu. Pobierał świadczenie socjalne i korzystał z bezpłatnego lecznictwa. Jego

zdaniem uzasadnia to, zgodnie z postanowieniami umowy o zabezpieczeniu spo-

łecznym zawartej między Polską i Niemcami w dniu 8 grudnia 1990 r., zaliczenie

okresu pobytu w Republice Federalnej Niemiec do okresu zatrudnienia w kraju.

Podnosił, że do wyjazdu z kraju był zmuszony przyczynami politycznymi, wobec

czego błędne jest ustalenie Sądu, że wyjazd do Niemiec był jego wolnym wyborem.

Sąd Apelacyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 5 listopada 1997 r. [...] oddalił

apelację. Sąd uznał za prawidłowe ustalenia stanowiące faktyczną podstawę rozs-

trzygnięcia zawartego w zaskarżonym wyroku. W pełni też podzielił ich ocenę

prawną. W uzupełnieniu podstawy prawnej rozstrzygnięcia wskazał na przepisy

ustawy z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach

ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 104, poz. 450 ze

zm.), powoływanej dalej jako „ustawa rewaloryzacyjna”, które przyjmują zasadę, iż

przy ustalaniu prawa do świadczeń i ich wysokości priorytetowe znaczenie ma opła-

cenie składki na polskie ubezpieczenie. Wnioskodawca przed dniem wejścia tej

ustawy w życie nie pozostawał w sytuacji, którą można by uznać za uzasadniającą

zwolnienie z opłacania składki.

Powyższy wyrok Ryszard O. zaskarżył kasacją. Wskazując jako jej podstawę

naruszenie prawa materialnego, a to art. 32 i 33 ustawy o z.e.p., przez przyjęcie, że

okres pobytu w RFN nie jest okresem zaliczalnym do stażu ubezpieczenia, wniósł o

zmianę zaskarżonego wyroku i przyznanie renty lub o jego uchylenie i przekazanie

3

sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi drugiej instancji. Wywodził, że skoro jako

uchodźca polityczny nie mógł podjąć legalnie pracy i pobierał zasiłek socjalny, to

okres taki jest równorzędny z okresem zatrudnienia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja jest środkiem prawnym, którego granicami - podstawami i wnioskami

- Sąd Najwyższy jest związany. Ryszard O. nie wskazał jako podstawy kasacji naru-

szenia przepisów postępowania wobec czego ustalony w postępowaniu apelacyjnym

stan faktyczny należy uznać za prawidłowy i wiążący przy ocenie zasadności wnie-

sionego przez niego środka zaskarżenia.

Jednym z warunków nabycia prawa do renty inwalidzkiej jest, zgodnie z art. 32

pkt 2 ustawy o z.e.p., posiadanie określonego okresu zatrudnienia. Dla ubezpie-

czonego, którego inwalidztwo powstało po ukończeniu 30 roku życia, okres ten wy-

nosi 5 lat (art. 33 ust. 1 pkt 5 ustawy o z.e.p.). Według art. 33 ust. 2 ustawy o z.e.p. w

przypadku, gdy w chwili zgłoszenia wniosku o świadczenie ubezpieczony nie po-

zostaje w zatrudnieniu, ów pięcioletni okres powinien przypadać na dziesięciolecie

liczone wstecz od daty powstania inwalidztwa.

Ryszard O. jest inwalidą II grupy od stycznia 1995 r. Ani w czasie powstania

inwalidztwa, ani w chwili zgłoszenia wniosku o rentę nie był zatrudniony. W okresie

od 31 stycznia 1985 r. do 31 stycznia 1995 r. legitymuje się stażem rentowym wyno-

szącym 2 lata, 6 miesięcy i 14 dni. Od 15 września 1987 r. do 13 maja 1993 r. prze-

bywał w RFN nie pracując tam i nie będąc ubezpieczonym z tego tytułu. Nie opłacał

składki na ubezpieczenie społeczne ani w Niemczech ani w Polsce. Problem prawny

w sprawie sprowadza się do tego czy ów okres pobytu za granicą jest którymś z

okresów składających się na strukturę stażu rentowego. Strukturę tę tworzą okresy

składkowe (art. 2 ust. 1 ustawy rewaloryzacyjnej ), okresy uważane za okresy skład-

kowe (art. 2 ust. 2 ustawy rewaloryzacyjnej), składkowe uzupełniające (art. 5 ustawy

rewaloryzacyjnej) oraz nieskładkowe (art. 4 ustawy rewaloryzacyjnej). Wszystkie one

wymienione są taksatywnie.

Obowiązek ubezpieczenia pozostaje w związku z zatrudnieniem i to na teryto-

rium Polski. Wnioskodawca przebywał w Niemczech nie pracując. Sąd Apelacyjny

trafnie stwierdził, że okresu tego nie można zakwalifikować jako czasowego pozos-

tawania bez pracy w rozumieniu art. 2 ust. 2 pkt 6 ustawy rewaloryzacyjnej. W uzu-

4

pełnieniu podanej w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku argumentacji, że okresu

sześcioletniego nie można traktować jako „czasowego” pozostawania bez pracy,

należy dodać, iż pozostawanie bez pracy nie miało miejsca na obszarze Państwa

Polskiego, a nadto nie wynikało z niemożności jej otrzymania. Pobytu skarżącego w

Niemczech nie da się także zakwalifikować jako działalności określonej w art. 4 ust. 1

pkt 1 ustawy rewaloryzacyjnej. Nie przedłożył on żadnego dokumentu, który w myśl

art. 6 ust. 9 ustawy rewaloryzacyjnej pozwalałby na uwzględnienie tego okresu jako

nieskładkowego.

Wbrew odmiennemu stanowisku Ryszarda O. nie jest możliwe zaliczenie

spornego okresu do stażu ubezpieczeniowego na podstawie zawartej między Rze-

cząpospolitą Polską a Republiką Federalną Niemiec umowy o zabezpieczeniu spo-

łecznym, sporządzonej w Warszawie dnia 8 grudnia 1990 r. (Dz. U. Nr 108, poz.

468). Umowa ta w zakresie ubezpieczenia rentowego dotyczy wzajemnej zaliczalno-

ści okresów ubezpieczeniowych uprawniających do świadczeń rentowych u każdej

ze stron (art. 17). W odniesieniu do Ryszarda O. mogłaby mieć zastosowanie tylko w

razie wykazania, że podlegał on ubezpieczeniu społecznemu na podstawie przepi-

sów niemieckich. Zasiłek i świadczenia lecznicze, które przyznano wnioskodawcy nie

są świadczeniami ubezpieczeniowymi, lecz socjalnymi, opiekuńczymi (z pomocy

społecznej).

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Najwyższy, stosownie do art. 393

12

KPC,

orzekł jak w sentencji.

========================================