I PKN 173/98

Wyrok z dnia 3 czerwca 1998 r.

I PKN 173/98

Nieskuteczny jest zarzut kasacji naruszenia prawa materialnego, jeżeli

pozew został z mocy art. 199 § 1 pkt 2 KPC odrzucony ze względu na to, że

sprawa między tymi samymi stronami o to samo roszczenie została już prawo-

mocnie osądzona (art. 366 KPC).

Przewodniczący SSN: Andrzej Kijowski, Sędziowie SN: Adam Józefowicz

(sprawozdawca), Walerian Sanetra.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 3 czerwca 1998 r. sprawy z powódz-

twa Barbary K. przeciwko 1. Szkole Podstawowej [...] w D., 2. Kuratorium Oświaty w

T. o ustalenie, na skutek kasacji powódki od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie z dnia 20 listopada 1997 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

Powódka Barbara K. wystąpiła w dniu 23 września 1996 r. z powództwem

przeciwko Szkole Podstawowej Nr 9 w D. i Kuratorium Oświaty w T. o ustalenie, że z

dniem 1 września 1994 r. stała się nauczycielem mianowanym z mocy prawa w

Szkole Podstawowej Nr 9 w D. Kolejnym pozwem z dnia 18 czerwca 1997 r. powód-

ka wniosła o ustalenie, że po zakończonym urlopie wychowawczym od września

1991 r. przysługiwało jej prawo do zatrudnienia w tej Szkole Podstawowej. Zarzą-

dzeniem z dnia 30 czerwca 1997 r. połączono powyższe sprawy do łącznego rozpo-

znania i rozstrzygnięcia.

Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Dębicy wyrokiem z dnia 18 września 1997 r. [...]

odrzucił pozew w części obejmującej żądanie ustalenia, że po ukończonym urlopie

wychowawczym od września 1991 r. przysługiwało powódce prawo do zatrudnienia

w świetlicy Szkoły Podstawowej Nr 9 w D. zgodnie z posiadaną umową o pracę, a w

2

pozostałej części oddalił powództwo i zniósł koszty procesu między stronami. Sąd

ustalił, że powódka zgodnie z umową o pracę na czas nie określony rozpoczęła

pracę w Szkole Podstawowej Nr 9 w D. od dnia 8 września 1987 r., jako wychowaw-

ca w świetlicy. Od 29 lipca 1988 r. do 31 sierpnia 1991 r. przebywała na urlopie ma-

cierzyńskim, a potem wychowawczym.

W piśmie z dnia 21 sierpnia 1991 r. Kuratorium Oświaty i Wychowania w T.,

Delegatury Zamiejscowej w D. zaproponowano powódce pracę na stanowisku rów-

norzędnym z poprzednio zajmowanym w Szkole Podstawowej Nr 2 w D. Powódka

przyjęła nowe warunki do czasu rozstrzygnięcia sprawy jej powrotu do Szkoły Pods-

tawowej Nr 9 w D. i mianowania z urzędu. W uzasadnieniu wyroku Sąd podał, że w

Sądzie Rejonowym w Dębicy toczyło się już postępowanie z powództwa Barbary K.

[...] o ustalenie, że weszła w stosunek mianowania z mocy prawa oraz o ustalenie,

że przysługuje jej prawo zatrudnienia na równorzędnym stanowisku jak poprzednio w

Szkole Podstawowej Nr 9. Postępowanie to zakończyło się wyrokiem oddalającym

powództwo w dniu 13 kwietnia 1992 r. Dnia 15 czerwca 1994 r. powódka otrzymała

mianowanie z mocy prawa w Szkole Podstawowej Nr 2 w D., a 1 września 1994 r.

zgłosiła się do pracy w Szkole Podstawowej Nr 9, ale nie została dopuszczona do jej

wykonywania. Nie kontynuowała pracy w Szkole Podstawowej Nr 2, za co ukarano ją

w trybie dyscyplinarnym karą zwolnienia z pracy. Orzeczenie to zostało utrzymane w

mocy decyzją z 14 marca 1995 r. Odwoławczej Komisji Dyscyplinarnej dla Nauczy-

cieli przy Ministrze Edukacji Narodowej. Pismem z dnia 4 kwietnia 1995 r. dyrektor

Szkoły Podstawowej Nr 2 poinformował powódkę, że w dniu 30 marca 1995 r. wygasł

z nią stosunek pracy na stanowisku wychowawcy w świetlicy Szkoły Podstawowej Nr

2 w D. w związku z prawomocnym ukaraniem w trybie dyscyplinarnym karą zwolnie-

nia z pracy.

W dniu 10 kwietnia 1995 r. powódka powtórnie wniosła do Sądu Pracy w Dę-

bicy powództwo o ustalenie bezzasadności przeniesienia jej do Szkoły Podstawowej

Nr 2 w D. po ukończonym urlopie wychowawczym we wrześniu 1991 r., pomimo

trwania umowy o pracę na czas nie określony w Szkole Podstawowej Nr 9 oraz usta-

lenie, że ta Szkoła jest nadal zakładem pracy powódki na podstawie umowy o pracę

z dnia 7 września 1987 r. Sąd Rejonowy w Dębicy wyrokiem z 30 listopada 1995 r.

[...] odrzucił pozew w części obejmującej żądanie ustalenia zasadności przeniesienia

powódki do Szkoły Podstawowej Nr 2 w D. po urlopie wychowawczym, a w pozosta-

łej części oddalił powództwo. Rozstrzygnięcie to pozostało w mocy na skutek wyroku

3

Sądu Wojewódzkiego w Krakowie z 5 września 1996 r. i wyroku Sądu Najwyższego z

dnia 7 stycznia 1997 r. [...].

Wobec bezsporności stanu faktycznego sprawy Sąd Rejonowy uznał, iż żąda-

nie pozwu o ustalenie, że po urlopie wychowawczym powódce przysługiwało prawo

do zatrudnienia w Szkole Podstawowej Nr 9, pomimo iż inaczej zostało sformułowa-

ne, było przedmiotem prawomocnego rozstrzygnięcia w sprawach [...] i podlega od-

rzuceniu. W pozostałym zakresie Sąd Rejonowy stwierdził, że przez różnego rodzaju

czynności konkludentne i oświadczenia stron doszło do zawarcia umowy, w której

nastąpiło rozwiązanie stosunku pracy między powódką a Szkołą Podstawową Nr 9 i

nawiązanie stosunku pracy między powódką a Szkołą Podstawową Nr 2 w D. W

Szkole tej uzyskała akt mianowania z mocy prawa w dniu 15 czerwca 1994 r. Po-

wódka będąc nauczycielem mianowanym nie może domagać się stwierdzenia, że

uzyskała drugi akt mianowania w dacie 1 września 1994 r. W dniu 1 września 1994 r.

powódka nie była już pracownikiem Szkoły Podstawowej Nr 9, lecz była pracowni-

kiem Szkoły Podstawowej Nr 2 w D.

Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie po roz-

poznaniu apelacji powódki, wyrokiem z dnia 20 listopada 1997 r. [...] oddalił apelację.

Badając zarzut naruszenia art. 199 § 1 pkt 2 KPC w związku z odrzuceniem pozwu,

Sąd drugiej instancji stwierdził, że w niniejszej sprawie i w sprawie poprzedniej [...]

podstawę rozstrzygnięcia stanowił ten sam stan faktyczny, a żądanie zmierzało do

tego samego celu, tj. badania zasadności przeniesienia powódki po zakończonym

urlopie wychowawczym do Szkoły Nr 2, pomimo, że umowa o pracę zawarta była ze

Szkołą Nr 9. We wszystkich sprawach powódka zarzucała naruszenie § 17

rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 1981 r. o urlopach wychowawczych

(jednolity tekst: Dz. U. z 1990 r. Nr 76, poz. 454 ze zm.). W sprawie tożsamości

roszczeń powódki wypowiedział się Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 7 stycznia 1997

r., I PKN 54/96, oddalając kasację powódki od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Kra-

kowie z dnia 5 września 1996 r. Pogląd wyrażony przez Sąd Najwyższy w uzasad-

nieniu wyroku oddalającego kasację jest aktualny w niniejszej sprawie.

Zdaniem Sądu Wojewódzkiego trafnie Sąd pierwszej instancji oddalił powódz-

two o ustalenie, że powódka stała się z dniem 1 września 1994 r. nauczycielem mia-

nowanym z mocy prawa w Szkole Podstawowej Nr 9. Nie jest rzeczą Sądu w niniej-

szym procesie dokonywanie oceny czy akt mianowania z mocy prawa w Szkole

Podstawowej Nr 2 na dzień 15 czerwca 1994 r. był prawnie skuteczny, gdyż żądanie

4

dotyczy ustalenia, że powódka stała się z mocy prawa nauczycielem mianowanym z

dniem 1 września 1994 r. w Szkole Podstawowej Nr 9. Zarzut powódki naruszenia

art. 11 KP może być postawiony Szkole Podstawowej Nr 2, nie będącej stroną w ni-

niejszym procesie. Dlatego należy uznać ten zarzut za bezprzedmiotowy.

Sąd Wojewódzki uznał, że trafnie Sąd pierwszej instancji przyjął, iż brak jest

podstaw do ustalenia uzyskania przez powódkę z mocy prawa mianowania z dniem

1 września 1994 r. w Szkole Nr 9, gdyż nie spełniła przesłanek z art. 10 ust. 2 pkt 7

Karty Nauczyciela. Nie wykonywała bowiem bezpośrednio przed mianowaniem nie-

przerwanie co najmniej przez trzy lata pracy w pozwanej Szkole Nr 9. Ustalenia

zawarte w sprawie [...] wskazują, że powódka była w spornym okresie nauczycielem

Szkoły Podstawowej Nr 2, a nie Szkoły Podstawowej Nr 9 w D.

Od powyższego wyroku Sądu Wojewódzkiego powódka wniosła kasację, za-

rzucając naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 3 i art. 11 KP, §

17 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 1981 r. w sprawie urlopów wy-

chowawczych, art. 10 ust. 2 pkt 7 Karty Nauczyciela, art. 77, 78 i 5 KC. Ponadto po-

wódka zarzuciła naruszenie art. 199 § 1 pkt 2 KPC przez błędną jego interpretację,

co miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku i uwzględnienie w całości

roszczenia oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, ewentualnie o

uchylenie zaskarżonego wyroku i poprzedzającego go wyroku Sądu Rejonowego w

Dębicy z dnia 18 września 1997 r. oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoz-

nania Sądowi pierwszej instancji z uwzględnieniem kosztów postępowania kasacyj-

nego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja nie może być uwzględniona, gdyż jej zarzuty są bezzasadne. Powód-

ka Barbara K. wystąpiła po raz trzeci do Sądu Rejonowego-Sądu Pracy w Dębicy z

powództwem opartym na tej samej podstawie faktycznej, przeciwko tym samym poz-

wanym - Szkole Podstawowej Nr 9 w D. i Kuratorium Oświaty w T. z częściowo

zmodyfikowanymi żądaniami, które zmierzały do osiągnięcia tego samego celu i były

w istocie z niewielkimi różnicami tożsame przedmiotowo.

5

Dla zbadania w postępowaniu kasacyjnym, czy zarzut naruszenia art. 199 § 1

pkt 2 KPC jest zasadny, niezbędna jest analiza porównawcza żądań powódki w

kolejno wniesionych sprawach.

W sprawie [...] powódka domagała się ustalenia, że po zakończeniu urlopu

wychowawczego przysługiwało jej od września 1991 r. prawo zatrudnienia na równo-

rzędnym stanowisku w świetlicy w Szkole Podstawowej Nr 9 w D. oraz ustalenia, że

z dniem 1 października 1988 r. stała się nauczycielem mianowanym z mocy prawa w

Szkole Podstawowej Nr 9 w D. Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Dębicy wyrokiem z dnia

13 kwietnia 1992 r. oddalił powództwo, a Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych wyrokiem z dnia 30 czerwca 1992 r. [...] oddalił rewizję powódki.

Sprawa ta została prawomocnie zakończona.

W sprawie [...], po sprecyzowaniu żądania pozwu na rozprawie powódka

wniosła o ustalenie zasadności przeniesienia jej we wrześniu 1991 r. po urlopie wy-

chowawczym do Szkoły Podstawowej Nr 2 w D. oraz ustalenia, że Szkoła Podsta-

wowa Nr 9 w D. była i jest zakładem pracy powódki. Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Dę-

bicy wyrokiem z dnia 30 listopada 1995 r. odrzucił pozew w części obejmującej żą-

danie ustalenia zasadności przeniesienia powódki do Szkoły Nr 2 w D. po urlopie

wychowawczym i oddalił powództwo w pozostałej części, dotyczącej ustalenia, że

Szkoła Podstawowa Nr 9 jest nadal zakładem powódki z mocy umowy z dnia 7

września 1987 r. Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z

dnia 5 września 1996 r. [...] oddalił rewizję powódki. Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia

7 stycznia 1997 r., I PKN 54/96, oddalił kasację powódki. Sąd Najwyższy stwierdził,

że w obu powyższych sprawach istniała tożsamość podmiotowa. Ponadto stwierdził,

że w odniesieniu do obu zgłoszonych żądań „podstawę rozstrzygnięcia stanowił ten

sam stan faktyczny, a różnice w sformułowaniu roszczeń mają charakter jedynie ję-

zykowy, gdyż w istocie zmierzały one do tego samego celu. Było nim zakwestiono-

wanie przez powódkę przeniesienia jej do Szkoły Podstawowej Nr 2 w Dębicy i

ocena tej czynności. Należy zatem uznać, że w obu przypadkach przedmiotem rozs-

trzygnięcia było to samo roszczenie”, co doprowadziło do zasadnego odrzucenia

pozwu.

W kolejnym, trzecim powództwie, będącym przedmiotem postępowania kasa-

cyjnego w niniejszej sprawie, Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Dębicy wyrokiem z dnia 18

września 1997 r. [...] odrzucił pozew „w części obejmującej żądanie ustalenia, że po

ukończonym urlopie wychowawczym od września 1991 r. przysługiwało powódce

6

prawo do zatrudnienia na świetlicy Szkoły Podstawowej Nr 9 w D. zgodnie z posia-

daną umową o pracę”. W pozostałej, to jest o ustalenie, że z dniem 1 września 1994

r. powódka stała się nauczycielem mianowanym z mocy prawa w Szkole Podstawo-

wej Nr 9 w D. oddalił powóztwo Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecz-

nych w Krakowie zaskarżonym wyrokiem z dnia 20 listopada 1997 r. [...] oddalił

apelację.

Z powyższego zestawienia orzeczeń sądowych wynika, że zgłoszone w ni-

niejszej sprawie żądanie powódki o ustalenie, iż po zakończonym urlopie wychowaw-

czym od września 1991 r. przysługiwało jej prawo do zatrudnienia w Szkole Podsta-

wowej Nr 9 w D. jest identyczne przedmiotowo i podmiotowo z żądaniem zgłoszonym

w sprawie [...], które zostało prawomocnie oddalone. Zgodnie z art. 365 § 1 KPC

orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, które je wydał, lecz również

inne sądy. Zaistniała zatem negatywna przesłanka procesowa w postaci powagi rze-

czy osądzonej, co zgodnie z art. 199 § 1 pkt 2 KPC uzasadnia odrzucenie pozwu.

Sąd Wojewódzki zasadnie więc zaskarżonym wyrokiem oddalił w tym przedmiocie

apelację. Zarzut kasacji naruszenia art. 199 § 1 pkt 2 KPC jest również bezzasadny.

Jeżeli pozew w części dotyczącej, jednego z żądań, został z mocy art. 199 § 1 pkt 2

KPC w wyroku odrzucony ze względu na to, że sprawa w tym przedmiocie między

tymi samymi stronami została już prawomocnie osądzona i wyrok w poprzedniej

sprawie korzysta z powagi rzeczy osądzonej (art. 365 § 1 KPC), a następnie apelacja

od zaskarżonego drugiego wyroku została oddalona, to poza zarzutem kasacji

naruszenia przepisów postępowania (art. 199 § 1 pkt 2 KPC), zarzut naruszenia

prawa materialnego postawiony w kasacji zaskarżonemu wyrokowi w całości „odda-

lającemu apelację również w części odrzucającej pozew, nie podlega rozpoznaniu w

odniesieniu do tej części wyroku”. Powoduje to ten skutek w niniejszej sprawie, że

zarzut naruszenia prawa materialnego ogólnikowo postawiony w kasacji zaskarżo-

nemu w całości wyrokowi, nie może być rozpatrywany w odniesieniu do tego

żądania, które zostało już prawomocnie osądzone, a powtórne żądanie - odrzucone.

Pozostające w związku z rozstrzygniętym wcześniej, a następnie odrzuconym

żądaniem ustalenia, że po urlopie wychowawczym od września 1991 r. przysługiwało

powódce zatrudnienie w Szkole Podstawowej Nr 9 w D., zarzuty kasacji naruszenia

art. 3 KP i § 17 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 1981 r. w sprawie

urlopów wychowawczych (jednolity tekst: Dz. U. z 1990 r. Nr 76, poz. 454 ze zm.),

7

nie mogą być skutecznie postawione i rozpatrzone z uwagi na wyżej wykazaną ist-

niejącą w tym przedmiocie powagę rzeczy osądzonej.

Z przytoczonego stanu sprawy wynika, że drugie żądanie powódki ustalenia,

że stała się z mocy prawa nauczycielem mianowanym w Szkole Podstawowej Nr 9 w

D. było już merytorycznie rozpatrywane i zostało oddalone. Jednakże w odniesieniu

do tego żądania nie istniała powaga rzeczy osądzonej, bowiem powódka żądała

ustalenia innej daty mianowania. W sprawie [...] powódka domagała się ustalenia

mianowania z dniem 1 października 1988 r., a w niniejszej sprawie z dniem 1 wrześ-

nia 1994 r. Dlatego w tej części powództwo nie zostało odrzucone, lecz wyrokiem

Sądu pierwszej instancji oddalone, a apelacja powódki została oddalona przez Sąd

drugiej instancji. Z motywów zaskarżonego kasacją wyroku wynika, że Sąd Woje-

wódzki uznał, iż Sąd pierwszej instancji trafnie oddalił to żądanie, gdyż powódka

wcześniej, bo z dniem 15 czerwca 1994 r., uzyskała potwierdzenie, iż stała się nau-

czycielem mianowanym z mocy prawa w Szkole Podstawowej Nr 2 w D., w której

zgodziła się podjąć pracę do czasu rozstrzygnięcia sprawy powrotu do pracy w

Szkole Podstawowej Nr 9 w D. (pismo powódki z dnia 3 września 1991 r.). Powódce

zaproponowano pracę w Szkole Podstawowej Nr 2 z powodu baraku etatu w Szkole

Podstawowej Nr 9. Do kwestii skutków tego oświadczenia powódki ustosunkował się

Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 7 stycznia 1997 r., I PKN 54/96, stwierdzając, że

„wola powódki podjęcia zatrudnienia w Szkole Nr 2 w D. została ostatecznie przeja-

wiona w sposób na tyle wyraźny, aby uznać ją za skutecznie złożone oświadczenie

woli. Powódka przecież przez ponad trzy lata wykonywała obowiązki pracownicze w

Szkole Podstawowej Nr 2 w D. Doszło więc przez różnego rodzaju oświadczenia

stron oraz przez tzw. fakty konkludentne do zawarcia tego rodzaju umowy, w wyniku

której nastąpiło rozwiązanie stosunku pracy ze Szkołą Podstawową Nr 9 i nawiąza-

nie stosunku pracy ze Szkołą Podstawową Nr 2 w D. Wobec tego słusznie Sądy obu

instancji uznały, że nie łączy powódki ze Szkołą Podstawową Nr 9 w D. stosunek

pracy, co skutkowało oddalenie powództwa w zakresie żądania ustalenia w tym

przedmiocie”. Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela to

stanowisko i uznaje, że skoro przez fakty konkludentne nastąpiło rozwiązanie umowy

o pracę z powódką w Szkole Podstawowej Nr 9 i stwierdzono pismem nawiązanie

stosunku pracy ze Szkołą Podstawową Nr 2 w D., to chybiony jest zarzut kasacji

naruszenia przez Sąd drugiej instancji art. 77 i 78 KC i art. 11 KP, wobec spełnienia

dyspozycji tych przepisów. Ze względu na zarzut kasacji naruszenia art. 10 ust. 2 pkt

8

7 Karty Nauczyciela należy stwierdzić, że według tego przepisu nawiązanie stosunku

pracy z nauczycielem przez mianowanie z mocy prawa uzależnione jest od

bezpośredniego przed mianowaniem wykonywania nieprzerwanie pracy nauczyciela

w okresie trzech lat od dnia zatrudnienia w określonej szkole. Powódka pracowała w

Szkole Podstawowej Nr 2 od 1 września 1991 r. do 30 marca 1995 r., w której była

nauczycielem mianowanym. W dniu 1 września 1994 r. powódka nie pracowała w

Szkole Podstawowej Nr 9 w D. Z tego względu, bez uprzedniego zatrudnienia i

wykonywania pracy bezpośrednio przed tą datą przez wymagany prawem, czas nie

mogła uzyskać mianowania z mocy prawa w tej Szkole. Powódka mogłaby

kontynuować stosunek pracy nauczyciela mianowanego w tej Szkole, gdyby została

w niej zatrudniona w dniu 1 września 1994 r. W związku z tym Sądy orzekające w

niniejszej sprawie nie mogły uwzględnić żądania powódki ustalenia, że w dniu 1

września 1994 r. stała się ona z mocy prawa nauczycielem mianowanym w Szkole

Podstawowej Nr 9 w D. Zasadnie zatem Sąd drugiej instancji uznał, że powódka nie

spełniła przesłanek z art. 10 ust. 2 pkt 7 Karty Nauczyciela i brak jest podstaw do

uwzględnienia jej apelacji. Dlatego zarzut kasacji naruszenia tego przepisu przez

Sąd drugiej instancji jest bezzasadny. Skarżąca poza sformułowaniem zarzutu naru-

szenia przez Sąd drugiej instancji art. 5 KC (niewłaściwie wskazanego zamiast art. 8

KP) nie uzasadniła swego zarzutu. Sąd Najwyższy nie dopatrzył się także potwier-

dzenia tego zarzutu w sprawie.

Wobec braku usprawiedliwionych postaw kasacji Sąd Najwyższy na zasadzie

art. 393

12

KPC orzekł jak w sentencji.

N o t k a

Wskazany w uzasadnieniu wyrok z dnia 7 stycznia 1997 r., I PKN 54/96, został opublikowany

w OSNAPiUS 1997 r. nr 16, poz. 289.

========================================