II UKN 92/98

Wyrok z dnia 2 czerwca 1998 r.

II UKN 92/98

Jeżeli pracownik jako osoba prowadząca działalność gospodarczą za-

wiera ze swym pracodawcą umowę agencyjną lub umowę zlecenia, to dochód

otrzymywany z tytułu takich umów traktuje się w zakresie obliczania wysokości

składki na ubezpieczenie społeczne jako jego wynagrodzenie z tytułu zatrud-

nienia u tego pracodawcy.

Przewodniczący SSN: Maria Mańkowska, Sędziowie SN: Roman Kuczyński,

Stefania Szymańska (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 2 czerwca 1998 r. sprawy z wniosku

Powszechnego Zakładu Ubezpieczeń S.A. I Inspektorat w O. przeciwko Zakładowi

Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w O. o ustalenie niepodlegania ubezpieczeniu

społecznemu, na skutek kasacji wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego-Sądu

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 13 listopada 1997 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

W decyzji z 25 kwietnia 1997 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w

O. stwierdził, że w okresie od stycznia 1995 r. do stycznia 1997 r. Powszechny Za-

kład Ubezpieczeń Społecznych S.A. - I Inspektorat w O. nieprawidłowo obliczał

składki na ubezpieczenie społeczne i składkę na Fundusz Pracy oraz na Fundusz

Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych od wynagrodzenia swych pracowników

wykonujących jednocześnie pracę w ramach umowy zlecenia na rzecz zakładu

pracy. W związku z tym organ rentowy ustalił, że Inspektorat PZU w O. ma obowią-

zek opłacenia składek za powyższy okres w kwocie 11.610,41 zł wraz z odsetkami

liczonymi od 4 lutego 1995 r. do 22 kwietnia 1997 r. w kwocie 1.867, 80 złotych. Z

uwagi na to, że w dniu 5 marca 1997 r. Inspektorat PZU dokonał wpłaty kwoty

2

13.353,76 zł, do zapłaty pozostaje kwota 89,61 zł tytułem zaległych składek oraz

kwota 20,30 zł tytułem odsetek. Łączna należność na dzień 22 kwietnia 1997 r. wy-

nosi 109,89 zł, przy czym od 23 kwietnia 1997 r. będą doliczane odsetki od kwoty

89,61 zł po 0,14% za każdy dzień zwłoki do dnia zapłaty włącznie. W uzasadnieniu

decyzji organ rentowy powołał się na treść protokołu kontroli z dnia 3 kwietnia 1997

r., w którym stwierdzono, że w styczniu 1995 r. odprowadzono zaniżoną składkę na

Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, w okresie od lutego 1995 r.

do stycznia 1997 r. nie odprowadzono składek na ubezpieczenie społeczne i na

Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

W odwołaniu od powyższej decyzji I Inspektorat PZU w O. zarzucił, że decyzja

organu rentowego jest sprzeczna z przepisami ustawy z dnia 19 grudnia 1975 r. o

ubezpieczeniu społecznym osób wykonujących pracę na podstawie umowy agencyj-

nej lub umowy zlecenia (jednolity tekst: Dz.U. z 1995 r. Nr 65, poz. 333) i wnosił o

uchylenie zaskarżonej decyzji. Wywodził, że przepis art. 2 ust. 1 pkt 2 tejże ustawy,

którego treści decyzja nie uwzględnia, wyłącza z ubezpieczenia społecznego zlece-

niobiorców lub agentów będących jednocześnie pracownikami w pełnym wymiarze

czasu pracy. Następnie w piśmie procesowym z dnia 11 czerwca 1997 r. podkreślił,

że umowy, o których mowa w decyzji, nie były umowami zlecenia lecz umowami

agencyjnymi zawieranymi z podmiotami gospodarczymi prowadzącymi działalność

gospodarczą na własny rachunek, bez związku z umową o pracę.

Wyrokiem z dnia 23 czerwca 1997 r. Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpie-

czeń Społecznych w Olsztynie oddalił odwołanie, podzielając w pełni stanowisko

organu rentowego. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia Sąd powołał przepis art. 2

ust. 3 ustawy z dnia 19 grudnia 1975 r. mówiący o tym, że dochód z tytułu wykony-

wania umowy zawartej ze zleceniodawcą, u którego osoba wykonująca umowę jest

równocześnie pracownikiem, traktuje się w zakresie ubezpieczeń społecznych jako

wynagrodzenie z tytułu zatrudnienia niezależnie od okresu, na który umowa była

zawarta oraz wymiaru czasu pracy w ramach stosunku pracy.

Sąd Apelacyjny wyrokiem z 13 listopada 1997 r. oddalił apelację PZU S.A. - I

Inspektoratu w O.

W uzasadnieniu Sąd Apelacyjny stwierdził, iż zarzut naruszenia przez Sąd

Wojewódzki przepisów ustawy z dnia 18 grudnia 1976 r. o ubezpieczeniu społecz-

nym osób prowadzących działalność gospodarczą oraz ich rodzin (jednolity tekst: Dz.

U. z 1989 r. Nr 46, poz. 250 ze zm.) nie znajduje uzasadnienia na tle zebranego w

3

sprawie materiału dowodowego. Podstawę faktyczną wydania przez organ rentowy

zaskarżonej decyzji stanowią ustalenia zawarte w protokole kontroli przeprowadzonej

w dniach 2 i 3 kwietnia 1997 r. w Inspektoracie PZU w O. przez inspektorów Od-

działu ZUS w O. Protokół został podpisany przez obie strony. Ze strony PZU protokół

podpisany został przez dyrektora i głównego księgowego bez zastrzeżeń. Ustalenia

protokołu kontroli należy więc uznać za wiążące obie strony. Z protokołu kontroli

wynika, że prawidłowość naliczania składek na ubezpieczenie społeczne zbadana

została w oparciu o listy płac, umowy zlecenia, zestawienia pomocnicze i deklaracje

rozliczeniowe ZUS. Protokół nie zawiera wzmianki o osobach prowadzących

działalność gospodarczą. W związku z tym nie mają zastosowania przepisy ustawy z

dnia 18 grudnia 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym osób prowadzących działalność

gospodarczą oraz ich rodzin. Do umów zlecenia zawartych przez pracodawcę ze

swymi pracownikami mają zastosowanie przepisy ustawy z dnia 19 grudnia 1975 r. o

ubezpieczeniu społecznym osób wykonujących pracę na podstawie umowy

agencyjnej lub umowy zlecenia, które prawidłowo zastosował organ rentowy, a nas-

tępnie Sąd Wojewódzki. Zgodnie z treścią art. 2 ust. 3 tejże ustawy dochód z tytułu

wykonywania umowy zawartej ze zleceniodawcą, u którego osoba wykonująca

umowę jest równocześnie pracownikiem, traktuje się w zakresie ubezpieczeń spo-

łecznych jak wynagrodzenie z tytułu zatrudnienia niezależnie od okresu, na który

umowa była zawarta oraz wymiaru czasu pracy w ramach stosunku pracy. Przepis

ten w sposób jednoznaczny nakazuje traktować dochód tak jak wynagrodzenie w

zakresie ubezpieczeń społecznych. Zgodnie więc z jego dyspozycją organ rentowy

obliczył składki ubezpieczeniowe od dochodu i wynagrodzenia w całym spornym

okresie oraz odpisy na wymienione Fundusze, co uznał Sąd Wojewódzki za zgodne

z prawem.

W kasacji opartej na zarzucie:

1) naruszenia prawa materialnego, a w szczególności „ustawy z dnia 19 grudnia

1975 r. o ubezpieczeniu społecznym osób wykonujących pracę na podstawie umowy

agencyjnej lub umowy zlecenia (Dz. U. z 1995 r. Nr 65, poz. 333) w związku z

ustawą z dnia 18 grudnia 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym osób prowadzących

działalność gospodarczą oraz ich rodzin (Dz. U. z 1989 r. Nr 46, poz. 250)” oraz

2) naruszenia przepisów KPC (art. 227 i dalsze) poprzez pominięcie, iż spór dotyczył

składek pobranych przez ZUS od wynagrodzeń wypłaconych osobom prowadzącym

działalność gospodarczą, skarżący wnosi:

4

1) o zmianę zaskarżonego wyroku i ustalenie, iż PZU S.A I Inspektorat w O. nie był i

nie jest zobowiązany do odprowadzania składek od dochodów osiąganych przez

osoby będące agentami PZU, prowadzącymi działalność gospodarczą, ewentualnie

2) o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpozna-

nia, przy uwzględnieniu kosztów postępowania przed Sądem Najwyższym.

W uzasadnieniu kasacji podniesiono, iż PZU S.A. - I Inspektorat w O. zawierał

umowy z podmiotami gospodarczymi, natomiast z uzasadnienia wyroku Sądu Apela-

cyjnego wynika, że przedmiotem rozważań były umowy zlecenia zawarte przez pra-

codawcę (PZU) ze swoimi pracownikami. Wprawdzie jest faktem, iż podmiotami gos-

podarczymi byli pracownicy PZU, jednakże pomiędzy umowami o pracę a umowami

zawartymi z podmiotami gospodarczymi nie zachodzi związek uzasadniający obo-

wiązek płacenia przez PZU składki od dochodów osiąganych przez te podmioty gos-

podarcze. Dwie umowy łączące PZU z tą samą osobą, występującą jako osoba fi-

zyczna oraz jako podmiot gospodarczy, są całkowicie rozdzielne, a tym samym nie

występują przesłanki do jakiegokolwiek łączenia obowiązków PZU z racji zawarcia

tych umów.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Z uzasadnienia kasacji wynika, że skarżący uważa, iż został naruszony prze-

pis art. 2 ust. 3 ustawy z dnia 19 grudnia 1975 r. o ubezpieczeniu społecznym osób

wykonujących pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia - na sku-

tek jego niewłaściwego zastosowania. Przepis ten bowiem nie odnosi się do osób,

które wprawdzie są nadal pracownikami, ale umowę agencyjną lub umowę zlecenie

zawarły z pracodawcą jako osoby prowadzące działalność gospodarczą, jak ma to

miejsce w niniejszej sprawie. Osoby takie nie podlegają ubezpieczeniu społecznemu

określonemu w ustawie z dnia 18 grudnia 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym osób

prowadzących działalność gospodarczą i dlatego pracodawca nie ma obowiązku

odprowadzenia składek od dochodów osiąganych przez te osoby (podmioty gospo-

darcze), a związanych (w niniejszej sprawie - z PZU) umowami agencyjnymi lub

umowami zlecenia. Należy podkreślić, iż w kasacji nie wskazano o jaki przepis

ustawy z dnia 18 grudnia 1976 r. chodzi, ale niewątpliwie odnosi się to do art. 2 ust.1

pkt.1.

5

Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, iż Sąd Apelacyjny uznał za

nieuzasadniony zarzut naruszenia prawa materialnego „przez pominięcie przepisów

powołanych w odwołaniu, w tym zwłaszcza przepisów ustawy z dnia 18 grudnia 1976

r. .....”, gdyż przeczy temu materiał dowodowy sprawy. Podstawę faktyczną wydania

przez organ rentowy decyzji stanowią bowiem ustalenia zawarte w protokole kontroli

przeprowadzonej w dniach 2 i 3 kwietnia 1997 r. w Inspektoracie PZU w O. przez

inspektorów Oddziału ZUS w O., podpisanym przez dyrektora i głównego księgowe-

go bez zastrzeżeń. Protokół ten zaś nie zawiera wzmianki o osobach prowadzących

działalność gospodarczą.

Istotnie, strona skarżąca podniosła tę okoliczność, jednakże nie przedstawiła

żadnych dowodów. Także na rozprawie przed Sądem Najwyższym pełnomocnik pro-

cesowy nie był w stanie bliżej wyjaśnić tej kwestii. Zarzut skierowany pod adresem

Sądu Apelacyjnego jest więc chybiony.

Niezależnie jednak od powyższego nie jest uprawniony zarzut naruszenia art.

2 ust. 3 ustawy z dnia 19 grudnia 1975 r. o ubezpieczeniu osób wykonujących pracę

na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia. Zgodnie z tym przepisem do-

chód z tytułu wykonywania umowy zawartej ze zleceniodawcą, u którego osoba wy-

konująca umowę jest równocześnie pracownikiem, traktuje się w zakresie ubezpie-

czeń społecznych jako wynagrodzenie z tytułu zatrudnienia, niezależnie od okresu,

na który umowa była zawarta, oraz wymiaru czasu pracy w ramach stosunku pracy.

Przepis ten ma zastosowanie do wszystkich osób wykonujących umowę agencyjną

lub umowę zlecenia dla zleceniodawcy, którego są również pracownikami, w tym

także do osób prowadzących na własny rachunek działalność gospodarczą na pods-

tawie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej lub koncesji określonych w prze-

pisach o działalności gospodarczej lub uprawnień określonych w przepisach szcze-

gólnych. Pracownik, który równocześnie jako osoba prowadząca działalność gospo-

darczą, zawiera ze swym pracodawcą umowę agencyjną lub zlecenia, nie traci

przymiotu pracownika. Dlatego uprawnione jest stanowisko, że dochód otrzymywany

z tytułu zawartej umowy traktuje się w zakresie obliczania wysokości składki na

ubezpieczenie społeczne jako jego wynagrodzenie z tytułu zatrudnienia u tegoż pra-

codawcy, co niewątpliwie ma wpływ na wysokość składki. W świetle omawianego

przepisu nie ma zatem - gdy chodzi o przedmiotową kwestię - znaczenia, że taka

osoba formalnie występuje jako osoba prowadząca działalność gospodarczą. Prze-

pis ten z jednej strony niewątpliwie ma charakter fiskalny, a jego celem jest umożli-

6

wienie uwzględniania w wysokości składki na ubezpieczenie społeczne dochodów

pracownika, które otrzymuje z racji zatrudnienia u tegoż pracodawcy, niezależnie od

tego czy dochód ten osiąga z tytułu umowy o pracę czy też z dodatkowej umowy

agencyjnej lub zlecenia. Z drugiej strony takie uregulowanie może być korzystne

także dla pracownika, bowiem może mieć znaczenie przy obliczaniu wysokości jego

świadczeń emerytalno-rentowych.

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy uznał, iż kasacja pozbawiona jest

usprawiedliwionych podstaw w związku z czym podlega oddaleniu na mocy art. 393

12

KPC.

========================================