II UKN 95/98

Wyrok z dnia 2 czerwca 1998 r.

I UKN 95/98

Matka nie ma prawa do wcześniejszej emerytury, jeżeli choroba dziecka

nie upośledza sprawności jego organizmu, w sposób wymagający jej stałej

opieki (§ 1 ust. 3 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 maja 1989 r. w

sprawie uprawnień do wcześniejszej emerytury pracowników opiekujących się

dziećmi wymagającymi stałej opieki, Dz.U. Nr 28, poz. 149).

Przewodniczący SSN: Maria Mańkowska (sprawozdawca), Sędziowie SN:

Roman Kuczyński, Stefania Szymańska.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 2 czerwca 1998 r. sprawy z wniosku

Jadwigi K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w R. o wcześ-

niejszą emeryturę, na skutek kasacji wnioskodawczyni od wyroku Sądu Apela-

cyjnego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 5 listopada

1997 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

Wnioskodawczyni Jadwiga K., urodzona 11 października 1951 r., złożyła w

dniu 31 sierpnia 1994 r. wniosek o emeryturę z powodu konieczności stałej opieki

nad dzieckiem Łukaszem urodzonym 11 czerwca 1981 r. Do wniosku dołączone zos-

tało zaświadczenie lekarskie z 17 sierpnia 1994 r., z którego wynika, że Łukasz K.

choruje na astmę oskrzelową, bardzo często nawracające stany astmatyczne i wy-

maga osobistej opieki matki. Decyzją z dnia 16 września 1994 r. organ rentowy

przyznał wnioskodawczyni od dnia 1 maja 1994 r. prawo do wcześniejszej emerytury

na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 maja 1989 r. w sprawie

uprawnień do wcześniejszej emerytury pracowników opiekujących się dziećmi wy-

magającymi stałej opieki (Dz.U. nr 28, poz.149) ponieważ udowodniła jednocześnie

2

okres zatrudnienia w rozmiarze 27 lat, 10 miesięcy i 17 dni. W dniu 10 lutego 1997 r.

do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wpłynął wniosek Prokuratury Wojewódzkiej w

R. o wszczęcie postępowania w celu ponownego ustalenia prawa wnioskodawczyni

do świadczeń emerytalnych. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że w wyniku pos-

tępowania wyjaśniającego stwierdzono, iż Łukasz K. nie jest chory w stopniu wyma-

gającym stałej osobistej opieki matki. Potwierdziła to analiza dokumentacji lekarskiej,

przeprowadzona przez Wojewódzką Przychodnię Matki i Dziecka. Wobec tego, de-

cyzją z dnia 17 lutego 1997 r. organ rentowy wstrzymał wnioskodawczyni wypłatę

emerytury od dnia 1 marca 1997 r. Odwołanie wnioskodawczyni od tej decyzji oddalił

Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie wyrokiem z

dnia 22 lipca 1997 r.

Sąd Wojewódzki zażądał dokumentacji lekarskiej dotyczącej Łukasza K. i po

jej dołączeniu dopuścił dowód z opinii biegłych lekarzy pneumonologa i internisty.

Biegli po zapoznaniu się z dokumentacją lekarską i zbadaniu Łukasza K. stwierdzili u

niego spastyczny (alergiczny) nieżyt oskrzeli bez odchyleń od stanu prawidłowego

ani zaburzeń wydolności oddechowej. Wymaga to okresowego leczenia, ale nie wy-

maga stałej opieki ani aktualnie, ani od 31 sierpnia 1994 r. Na tej podstawie Sąd

pierwszej instancji ustalił, że Łukasz K. nie wymagał w 1994 r. i w dalszym ciągu nie

wymaga stałej opieki innej osoby. Wobec tego wnioskodawczyni nie ma uprawnień

do wcześniejszej emerytury, jak prawidłowo stwierdził organ rentowy w zaskarżonej

decyzji.

Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie wyro-

kiem a dnia 5 listopada 1997 r. oddalił apelację wnioskodawczyni i uznał, że Sąd

Wojewódzki prawidłowo ustalił na podstawie dowodów zgromadzonych w postępo-

waniu przed organem rentowym i w postępowaniu sądowym, że schorzenia, na jakie

cierpi syn wnioskodawczyni Łukasz nie wymagają stałej opieki matki. Takie okolicz-

ności jak to, że Łukasz uczęszcza do szkoły bez żadnych dłuższych przerw, że bez

żadnych ograniczeń uczestniczy w lekcjach w.f. i że rodzice nie informowali szkoły o

przewlekłych i ciężkich schorzeniach syna, w zestawieniu z opiniami lekarskimi, daje

pełne podstawy do przyjęcia, iż wnioskodawczyni nie ma uprawnień do wcześniejszej

emerytury na podstawie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 maja

1989 r. Biegli lekarze specjalności właściwych dla schorzeń syna wnioskodawczyni

po zapoznaniu się z pełną dokumentacją lekarską i zbadaniu Łukasza stwierdzili w

sposób wyraźny, że cierpi on na alergiczny nieżyt oskrzeli bez zaburzeń wydolności

3

oddechowej i że choroba ta wymaga okresowego leczenia, ale badany nie wymagał i

nie wymaga stałej opieki innej osoby.

Sąd Wojewódzki miał zatem pełne podstawy, aby opinie te uznać za trafne i

wiarygodne. Są one bowiem zgodne z opinią Wojewódzkiej Przychodni Matki i

Dziecka w R., wydanej na prośbę organu rentowego, a ponadto jasne, wyczerpujące,

fachowe i należycie uzasadnione. Sąd Apelacyjny uznał, że Sąd Wojewódzki prawid-

łowo zgromadził w tej sprawie pełny materiał dowodowy i ocenił go w sposób zgodny

z obowiązującymi przepisami (art.233 §1 KPC). Jeżeli zatem syn wnioskodawczyni

nie jest chory w stopniu, który wymagałby tak w roku 1994, jak i w chwili obecnej

stałej opieki matki, to Sąd pierwszej instancji trafnie uznał, że wnioskodawczyni nie

spełnia i nie spełniała warunków dla uzyskania prawa do wcześniejszej emerytury w

myśl przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 maja 1989 r. W takiej zaś

sytuacji wstrzymanie wypłaty emerytury na podstawie art.80 ust.1 w związku z

art.102 ust.1 pkt 4 i ust.2 pkt 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu eme-

rytalnym pracowników i ich rodzin (Dz.U. nr 40, poz.267 ze zm.) było zgodne z obo-

wiązującym prawem.

Powyższy wyrok pełnomocnik wnioskodawczyni zaskarżył kasacją, zarzucając

na podstawie art.393

1

KPC naruszenia przepisów postępowania mające istotny

wpływ na wynik sprawy, a polegające na obrazie przepisów art.5 KPC na skutek jego

niezastosowania, art.232 zdanie drugie w związku z art.468 §2 pkt 3 KPC - na skutek

nieprzeprowadzenia dowodu z zeznań świadka Bronisława N., art.326 §1 w związku

z art.328 §2 KPC na skutek pominięcia w ocenie Sądu dokumentacji lekarskiej

znajdującej się w aktach sprawy, a zwłaszcza zaświadczenia lekarskiego z dnia 9

kwietnia 1997 r. Wojewódzkiego Szpitala Zespołowego w R. oraz pominięcia dowodu

z przesłuchania powódki w charakterze strony. Wnioskodawczyni wniosła o

uchylenie wyroków Sądów obu instancji i przekazanie sprawy do ponownego roz-

poznania Sądowi pierwszej instancji z uwzględnieniem kosztów postępowania kasa-

cyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja nie jest zasadna. Stosownie do §1 ust.1 i 2 rozporządzenia Rady Mi-

nistrów z dnia 15 maja 1989 r. w sprawie uprawnień do wcześniejszej emerytury pra-

cowników opiekujących się dziećmi wymagającymi stałej opieki (Dz.U. nr 28,

4

poz.149), wydanym na podstawie art.27 ust.2a ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o

zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz.U. nr 40, poz.267 ze zm.)

prawo do wcześniejszej emerytury przysługuje matce dziecka, które ze względu na

stan zdrowia wymaga jej stałej opieki, a matka ma okres zatrudnienia co najmniej 20

lat. Z ustaleń Sądu pierwszej instancji, zaakceptowanych przez Sąd drugiej instancji

wynika, że wnioskodawczyni nie spełnia pierwszego z tych warunków.

Zarzuty kasacji o naruszeniu art.5, 232, 468 § 2 pkt 3, 316 § 1 i 328 § 2 KPC

nie są zasadne. Powódka przedłożyła do akt sprawy zaświadczenie lekarskie o sta-

nie zdrowia syna z dnia 9 kwietnia 1997 r. [...] i podlegało ono ocenie przez biegłych

lekarzy specjalności właściwych dla schorzeń syna wnioskodawczyni. Wnioskodaw-

czyni, działająca bez adwokata lub radcy prawnego, nie potrzebowała od Sądów do-

datkowej pomocy albo wskazówek, a najlepszym na to dowodem jest to, że nie do-

szło do żadnych jej zaniedbań w dokonaniu czynności procesowych w sprawie. Była

natomiast pouczona o sposobie składania środków odwoławczych, z czego prawid-

łowo skorzystała.

Zaświadczenie lekarskie wydane w dniu 9 kwietnia 1997 r. przez lekarza -

alergologa Bronisława N. potwierdza wcześniejsze jego rozpoznanie, że syn wnios-

kodawczyni cierpi na astmę oskrzelową i pyłkowicę, czyli alergiczną astmę oskrze-

lową. Dowód z tego dokumentu wykluczał potrzebę przeprowadzenia dowodu z zez-

nań tego lekarza na te same okoliczności zarówno na wniosek strony jak i z urzędu

(art.232 zdanie drugie KPC). W sprawie nie zachodziła też konieczność podjęcia

czynności wyjaśniających (art.468 §2 pkt 3 KPC), gdyż w odwołaniu od decyzji orga-

nu rentowego jedyną sporną okolicznością w sprawie była ocena stanu zdrowia syna

wnioskodawczyni, dla której Sąd pierwszej instancji powołał dowód z opinii 2 biegłych

lekarzy: internisty i pneumonologa.

Zarzut naruszenia art.316 §1 w związku z art.328 §2 KPC także nie mógł być

uznany za słuszny. Sąd pierwszej instancji wydał wyrok biorąc za podstawę stan rze-

czy istniejący w chwili zamknięcia rozprawy, natomiast czym innym jest, że stan ten,

w ocenie wnioskodawczyni, został ustalony w sposób nieprawidłowy. Nie jest bowiem

prawdziwe twierdzenie kasacji, że dowód z zaświadczenia wystawionego przez

lekarza Bronisława N. nie był brany pod rozwagę Sądów obu instancji, skoro został

oceniony w opinii biegłych. Biegli wydali opinię po zbadaniu chłopca i zapoznaniu się

z aktami sprawy dołączonej dokumentacji lekarskiej, w tym z Poradni Alergolo-

gicznej, w której pracuje lekarz - specjalista Bronisław N. Biegli potwierdzili rozpoz-

5

nanie lekarza Bronisława N. zawarte w zaświadczeniu z 9 kwietnia 1997 r. [...] oce-

niając, że stan zdrowia Łukasza K. wymaga okresowego leczenia, ale nie jest ko-

nieczna stała opieka innej osoby, ani pomoc w postępowaniu leczniczym i rehabilita-

cyjnym. Wnioski biegłych lekarzy nie są w niczym sprzeczne z dowodem znajdują-

cym się w aktach sprawy, zostały uznane przez Sądy obu instancji za trafne i wiary-

godne, nie wymagały zatem innego omówienia w uzasadnieniu wyroku o dokonane-

go przez Sąd Apelacyjny. Niestwierdzenie bowiem choroby dziecka w bardzo po-

ważnym stopniu upośledzającej sprawność jego organizmu, (§1 ust.3 pkt 4 rozpo-

rządzenia Rady Ministrów z dnia 15 maja 1989 r.), które wymagałoby stałej opieki

matki, wyklucza jej uprawnienia do wcześniejszej emerytury.

Z tych wszystkich względów i na podstawie art.393

12

KPC Sąd Najwyższy

orzekł jak w sentencji.

========================================