II UKN 99/98

Wyrok z dnia 19 czerwca 1998 r.

II UKN 99/98

Nie można uznać, że decyzja organu rentowego jest dotknięta błędem

(art. 101 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytal-

nym pracowników i ich rodzin, Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm.), skoro nie został

wzruszony prawomocny wyrok sądu oddalający od niej odwołanie.

Przewodniczący SSN: Jerzy Kuźniar, Sędziowie SN: Roman Kuczyński

(sprawozdawca), Maria Tyszel.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 19 czerwca 1998 r. sprawy z wniosku

Ireny N. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w R. o rentę

inwalidzką, na skutek kasacji wnioskodawczyni od wyroku Sądu Apelacyjnego-Sądu

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Rzeszowie z dnia 28 listopada 1997 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

Decyzją z dnia 26 lutego 1997 r. Oddział Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w

R. przyznał Irenie N. prawo do renty inwalidzkiej trzeciej grupy inwalidów od dnia 1

lutego 1996 r., tj. od 3 miesięcy wstecz od zgłoszenia wniosku o rentę, w oparciu o

wyrok Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Rzeszowie,

którym ustalono, że wnioskodawczyni stała się inwalidą trzeciej grupy przed dniem

30 października 1988 r., tj. przed upływem 18 miesięcy od ustania zatrudnienia.

W odwołaniu do Sądu wnioskodawczyni domagała się przyznania renty za

okres poprzedzający 1 lutego 1996 r., bowiem przed datą 30 października 1988 r.

ubiegała się o rentę inwalidzką i jej nie otrzymała z braku inwalidztwa, zaś wyrok, na

podstawie którego nabyła prawo do renty wskazuje, że mogła posiadać to prawo

przedtem.

2

Wyrokiem z dnia 25 lipca 1997 r. Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Rzeszowie oddalił odwołanie wnioskodawczyni, a wyrokiem z dnia 28

listopada 1997 r. Sąd Apelacyjny w Rzeszowie oddalił jej apelację od wyroku Sądu

pierwszej instancji. Sąd Apelacyjny podniósł, że wyrokiem z dnia 25 kwietnia 1988 r.

prawomocnie oddalono żądanie wnioskodawczyni przyznania renty inwalidzkiej z

uwagi na brak inwalidztwa, zaś nowy wniosek o rentę złożony został dopiero w 1996

r. i w wyniku postępowania sądowego uwzględniony, co nie jest jednak równoz-

naczne z ustaleniem, że wnioskodawczyni była już inwalidką w dniu wyrokowania

przez Sąd w 1988 r.

Kasacja od powyższego wyroku zarzuca naruszenie prawa materialnego - art.

32 pkt. 3, art. 76 i art. 101 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrze-

niu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 247 ze zm.) przez

przyjęcie, że wnioskodawczyni nie przysługuje renta za 3 lata wstecz od złożenia

wniosku o rentę inwalidzką.

Sąd Najwyższy rozważył, co następuje:

Wyrokiem z dnia 25 kwietnia 1988 r. Sąd Wojewódzki w Rzeszowie oddalił

odwołanie wnioskodawczyni od decyzji Oddziału ZUS w R. odmawiającej jej przyz-

nania renty inwalidzkiej z braku inwalidztwa. Sąd po przeprowadzeniu w dniu 19

kwietnia 1988 r. oględzin sądowo-lekarskich z udziałem trzech biegłych sądowych

lekarzy specjalistów reumatologa-internisty, neurologa i kardiologa ustalił, że wnios-

kodawczyni jest zdolna do wykonywania dotychczasowego zatrudnienia i nie kwalifi-

kuje się do III grupy inwalidów.

Wnioskodawczyni powyższego wyroku nie zaskarżyła, wobec czego stał się

on prawomocny. Nie istniały żadne przeszkody, aby wnioskodawczyni, która - jak to

nadmieniła w odwołaniu do Sądu z 1988 r. i powtórzyła w ponownym wniosku o

rentę z 1996 r. - nie pracowała od pierwszej dekady maja 1987 r. złożyła, czy to

jeszcze w 1988 r., czy też w 1989 r., bądź w latach następnych nowy wniosek o rentę

i nie można wykluczyć, że wniosek ten zostałby uwzględniony. Jednakże jest

oczywiste, że wniosek taki wnioskodawczyni złożyła dopiero w maju 1996 r. Ponie-

waż od maja 1987 r. wnioskodawczyni nie pracowała, dla nabycia prawa do renty

inwalidzkiej konieczne było, zgodnie z wymaganiem przepisu art. 32 ustawy o zao-

patrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin wykazanie, że oprócz okresu 5 lat

3

zatrudnienia i zaliczenia do jednej z grup inwalidów inwalidztwo powstało w okresie

zatrudnienia lub nie później niż 18 miesięcy od ustania zatrudnienia. Okres ten w

przypadku wnioskodawczyni ustalony został na 30 października 1988 r. (jakkolwiek

mógłby być przyjęty - zgodnie z oświadczeniami wnioskodawczyni na 10 listopada

1988 r.).

Rzeczą Sądu zatem w sprawie o rentę inwalidzką z wniosku złożonego w

1996 r. było, wobec odmownej decyzji organu rentowego (wskutek nieustalenia daty

powstania inwalidztwa trzeciej grupy) zbadanie, czy wnioskodawczyni stała się inwa-

lidą przed dniem 30 października 1988 r. Kwestię tę biegli rozstrzygnęli pozytywnie

dla wnioskodawczyni, co legło u podstaw zmiany przez Sąd w innej sprawie zaskar-

żonej decyzji i przyznania renty inwalidzkiej. Nie oznaczało to jednak podważenia

prawomocnego wyroku Sądu Wojewódzkiego w Rzeszowie z dnia 25 kwietnia 1988

r. [...], bowiem w tej dacie wnioskodawczyni nie była inwalidą żadnej z grup i nie

mogła skutecznie nabyć prawa do renty inwalidzkiej. Także według stanowiska or-

ganu rentowego, opartego na orzeczeniu Obwodowej Komisji Lekarskiej d/s Inwa-

lidztwa i Zatrudnienia, zajętego po złożeniu przez wnioskodawczynię w 1996 r.

wniosku o rentę inwalidzką, nie spełniała ona warunków do renty inwalidzkiej, gdyż

wprawdzie uznano ją za inwalidkę trzeciej grupy, ale nie ustalono, kiedy inwalidztwo

to powstało, a wówczas za datę powstania inwalidztwa przyjmuje się datę złożenia

wniosku o rentę, taki zaś wniosek wnioskodawczyni złożyła w 1996 r., czyli po upły-

wie 18 miesięcy od ustania zatrudnienia. Stanowisko organu rentowego zostało sko-

rygowane przez Sąd w innej sprawie [...] przez ustalenie, że inwalidztwo powstało

przed upływem wyżej wymienionego okresu. Nie jest jednak dopuszczalne rozumo-

wanie - wobec prawomocności wyroku z dnia 25 kwietnia 1988 r., że inwalidztwo

powstało przed datą tego wyroku, a tym samym cofanie się do wniosku o rentę z

1988 r.

Decyzja Oddziału ZUS w R. z dnia 18 stycznia 1988 r. odmawiająca renty z

braku inwalidztwa skontrolowana przez Sąd nie była dotknięta błędem organu ren-

towego. Z kolei zaskarżona decyzja przyznająca rentę w wyniku wyroku sądu z dnia

15 stycznia 1997 r. [...] z uwagi na datę wniosku, nie narusza ani przepisu art. 76

ustawy o z.e.p., który stanowi, że prawo do świadczeń określonych w ustawie po-

wstaje z dniem spełnienia się wszystkich warunków wymaganych do nabycia tego

prawa, a dniem takim była data złożenia wniosku o rentę, uznanego wyrokiem przyz-

nającym rentę za zasadny, gdyż na podstawie tego wyroku ustalono, że wszystkie,

4

łącznie wymagane do renty warunki są spełnione, ani art. 99 ustawy o z.e.p. w

brzmieniu obowiązującym w dniu złożenia wniosku o rentę (8 maja 1996 r.), według

którego świadczenia wypłacane są poczynając od dnia powstania prawa do świad-

czeń, nie wcześniej jednak niż 3 miesiące wstecz od zgłoszenia wniosku (aktualnie -

1 miesiąc). Chybiony jest też zarzut naruszenia art. 101 ust. 1 pkt 2 ustawy o z.e.p.,

ponieważ sprawa renty inwalidzkiej z wniosku z 1988 r. została definitywnie i prawo-

mocnie (w kwestii braku inwalidztwa w dacie złożenia tego wniosku i od wydania wy-

roku w dniu 25 kwietnia 1988 r.) zakończona, przeto dyspozycja art. 101 ust. 1 pkt 2

ustawy o z.e.p. nie znajduje w przedmiotowej sprawie zastosowania, bowiem odma-

wiająca wnioskodawczyni prawa do renty inwalidzkiej decyzja organu rentowego z

dnia 18 stycznia 1988 r. nie była dotknięta błędem a akceptujący ją wyrok Sądu nie

był wzruszony.

Takiego samego zarzutu nie sposób też postawić korzystnemu dla wniosko-

dawczyni wyrokowi Sądu Wojewódzkiego z dnia 15 stycznia 1997 r., w wyniku któ-

rego wydana została decyzja przyznająca rentę z dnia 26 lutego 1997 r., zaakcepto-

wana zaskarżonym kasacją wyrokiem Sądu Apelacyjnego, skoro nowy wniosek o

rentę zgłoszony został w maju 1996 r., zaś rentę przyznano od 1 lutego 1996 r., przy

czym należy mieć na uwadze treść art. 89 ust. 1 ustawy o z.e.p., według którego

postępowanie w sprawach świadczeń wszczyna się na podstawie wniosku, chyba, że

ustawa lub przepis szczególny stanowi inaczej. W przedmiotowej sprawie nie za-

chodziły przesłanki do wszczęcia na przestrzeni lat 1988-1996 postępowania bez

ponownego wniosku wnioskodawczyni.

W świetle powyższych rozważań należy dojść do przekonania, że ustalenie

daty powstania inwalidztwa na okres przed 30 października 1988 r. nie jest równoz-

naczne z wykroczeniem tej daty poza okres, kiedy według ustaleń Sądu w sprawie

[...] wnioskodawczyni inwalidą nie była, co prowadzi do wniosku, że jej inwalidztwo

powstało po dniu 25 kwietnia 1988 r. (wyrok sądu), a przed 30 października 1988 r.

(upływ 18 miesięcy od ustania zatrudnienia), co czyni zarzut z art. 101 ust. 1 pkt 2

ustawy o z.e.p. nieuzasadniony.

W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy nie znalazł usprawiedliwionych podstaw

do uwzględnienia kasacji i w oparciu o art. 393

12

KPC orzekł jak w sentencji wyroku.

========================================