I PKN 205/98

Wyrok z dnia 24 czerwca 1998 r.

I PKN 205/98

Praca pedagoga i psychologa pogotowia opiekuńczego mieści się w

pojęciu "zajęć wychowawczych i opiekuńczych", za które przysługuje dodatek

za trudne warunki pracy (§ 14 ust. 1 pkt 7 lit. c i § 14 ust. 3 rozporządzenia Mi-

nistra Edukacji Narodowej z dnia 19 marca 1997 r. w sprawie wynagradzania

nauczycieli (Dz.U. Nr 29, poz. 160 ze zm.).

Przewodniczący SSN: Walerian Sanetra (sprawozdawca), Sędziowie SN:

Józef Iwulski, Andrzej Wasilewski.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 24 czerwca 1998 r. sprawy z po-

wództwa Joanny N. i Iwony Z. przeciwko Pogotowiu Opiekuńczemu w C. o uznanie

za bezskuteczne wypowiedzenia umowy o pracę w części dotyczącej dodatku za

trudne warunki pracy, na skutek kasacji powódek od wyroku Sądu Wojewódzkiego-

Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 9 października 1997 r.

[...]

z m i e n i ł zaskarżony wyrok w ten sposób, że apelację strony pozwanej od

wyroku Sądu Rejonowego-Sądu Pracy w Ciechanowie z dnia 27 maja 1997 r. [...],

oddalił.

U z a s a d n i e n i e

Powódki Joanna N. i Iwona Z. wniosły kasację od wyroku Sądu Wojewódzkie-

go-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 9 października 1997

r. [...], którym Sąd ten zmienił (oddalając ich powództwo) wyrok Sądu Rejonowego-

Sądu Pracy w Ciechanowie z dnia 27 maja 1997 r. [...]. Sąd pierwszej instancji przy-

wrócił powódkom „poprzednie warunki pracy i płacy” w pozwanym Pogotowiu Opie-

kuńczym w C. oraz zasądził od niego na ich rzecz różnicę wynagrodzenia wynikającą

z obniżenia stawki dodatku za pracę w trudnych warunkach w miesiącach marcu i

2

kwietniu 1997 r., w kwocie 362,20 zł na rzecz powódki Joanny N. i 350,45 zł na rzecz

powódki Iwony Z. Obie powódki są zatrudnione w Pogotowiu Opiekuńczym w C:

Joanna N. od 30 września 1982 r. na stanowisku pedagoga, Iwona Z. od 1 sierpnia

1986 r. na stanowisku psychologa. Ich zakres czynności, czas pracy i stanowiska od

dnia 29 listopada 1996 r. nie uległy zmianie. W dniu 29 listopada 1996 r. strona

pozwana wypowiedziała powódkom umowy o pracę w części dotyczącej dodatku za

trudne warunki pracy. Przyczyną tego wypowiedzenia była zmiana interpretacji

ogólnie obowiązujących w tym zakresie przepisów prawa przez Kuratorium Oświaty

w C. Powódki otrzymywały dodatek za pracę w trudnych warunkach zgodnie z za-

rządzeniem Ministra Edukacji Narodowej z dnia 22 czerwca 1995 r. w sprawie wyna-

gradzania nauczycieli (M.P. Nr 31, poz. 366 ze zm.). Zasada ta została zachowana w

rozporządzeniu Ministra Edukacji Narodowej z dnia 19 marca 1997 r. w sprawie

wynagradzania nauczycieli (Dz. U. Nr 29, poz. 160). Powódki pracując w pełnym

wymiarze godzin, tj. 20 godzin tygodniowo, do dnia 29 listopada 1996 r. otrzymywały

dodatek za pracę w trudnych warunkach w wysokości 40% zasadniczego miesięcz-

nego wynagrodzenia. Po wypowiedzeniu otrzymują ten dodatek w niezmienionej

wysokości procentowej, lecz tylko za 6/20 obowiązkowego wymiaru czasu pracy w

tygodniu, tj. 10 godzin tygodniowo. Sąd Pracy uznał, iż dodatek za pracę w trudnych

warunkach jaki otrzymywały powódki na podstawie § 14 ust. 2 pkt 4 lit. b i ust. 3 pkt 3

zarządzenia MEN z 22 czerwca 1995 r. w sprawie wynagradzania nauczycieli jest

istotnym elementem umowy o pracę łączącej strony. Obowiązujące powszechnie w

tym zakresie przepisy prawa nie uległy zmianie. Dokonane wypowiedzenie obniżyło

wysokość otrzymywanego przez powódki wynagrodzenia za pracę. W ocenie Sądu

pierwszej instancji zmiana interpretacji obowiązujących w tym zakresie przepisów

przez Kuratorium Oświaty w C. nie jest wystarczającą przesłanką, uzasadniającą

wypowiedzenie powódkom warunków pracy i płacy w części dodatku za trudne wa-

runki pracy, tym bardziej, że dla tej grupy zawodowej warunki te są ustalane zarzą-

dzeniem Ministra Edukacji Narodowej w sposób jednolity w skali całego kraju.

Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, uwzględniając apelację strony pozwa-

nej podniósł w szczególności, że kwestię sposobu wynagradzania nauczycieli, w tym

dodatku za pracę w trudnych warunkach, reguluje rozporządzenie Ministra Edukacji

Narodowej z 19 marca 1997 r., a wcześniej sprawę tę (tak samo) regulowało zarzą-

dzenie Ministra Edukacji Narodowej z 22 czerwca 1995 r. Zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 7

lit. e obowiązującego rozporządzenia dodatek za trudne warunki pracy przysługuje

3

między innymi wychowawcom placówek opiekuńczo-wychowawczych i resocjaliza-

cyjnych, w wysokości 40% wynagrodzenia zasadniczego. Dodatek w tej wysokości

powódki otrzymywały do dnia 29 listopada 1996 r., tj. do dnia otrzymania wypowie-

dzeń zmieniających. Zmiana warunków płacy nastąpiła w wyniku odmiennej inter-

pretacji przepisów rozporządzenia przez Kuratorium Oświaty w C. Interpretację tę - w

ocenie Sądu drugiej instancji -należy uznać za prawidłową. Jako osoby uprawnione

do dodatku za trudne warunki pracy rozporządzenie wymienia wychowawców

zatrudnionych w pogotowiach opiekuńczych (§ 14 ust. 2 pkt 5 lit. b). Wskazuje także

innych pracowników pedagogicznych zatrudnionych w placówkach, w których taki

dodatek przysługuje (§ 14 ust. 3 pkt 3). Co do tych ostatnich zastrzega jednak, iż

dodatek ten należy im się w takiej części, w jakiej godziny pracy w trudnych warun-

kach pozostają do obowiązującego wymiaru godzin. Pod pojęciem „innych pracowni-

ków pedagogicznych” rozporządzenie ujmuje osoby wykonujące zawód pedagogów,

psychologów, zatrudnionych w placówkach (szkołach), gdzie przysługuje dodatek za

trudne warunki pracy. Powódki są zatrudnione w pozwanym Pogotowiu Opiekuń-

czym właśnie na takich stanowiskach, Joanna N. jako pedagog, Iwona Z. - psycho-

log. Zastrzeżenie uczynione w rozporządzeniu, odnosi się właśnie do ich stanowisk.

Sąd Pracy niesłusznie stwierdził więc, że należy się im dodatek w wysokości 40%

wynagrodzenia zasadniczego, nie uwzględniając ustawowego zastrzeżenia. Powód-

ki, z 20 godzin obowiązującego ich tygodniowego czasu pracy, tylko przez 6 godzin

w tygodniu prowadzą tzw. zajęcia specjalistyczne, zaliczone do pracy w trudnych

warunkach. Dlatego też tylko za tę część czasu pracy winny otrzymywać dodatek za

trudne warunki pracy (tj. 6/20).

W kasacji zaskarżonemu wyrokowi postawiony został zarzut, iż narusza on §

14 ust. 1 pkt 7 lit. e i § 14 ust. 3 rozporządzenia z 19 marca 1997 r. w sprawie wyna-

gradzania nauczycieli, w następstwie przyjęcia błędnej, zwężającej wykładni zwrotu

„warunki trudne” i uznania, że praca pedagoga i psychologa w pogotowiu opiekuń-

czym, polegająca na prowadzeniu indywidualnych i grupowych zajęć terapeutycz-

nych, korekcyjnych, diagnostycznych i doradczych nie jest pracą w warunkach trud-

nych w rozumieniu zarządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14 lipca 1997 r.

w sprawie wykazu trudnych i uciążliwych warunków pracy oraz szczegółowych zasad

wypłacania nauczycielom dodatku z tytułu pracy w tych warunkach (MP Nr 47, poz.

459).

4

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja zasługuje na uwzględnienie. Postawiony bowiem w niej zarzut, iż przy

rozstrzyganiu sprawy w zaskarżonym wyroku doszło do błędnego zinterpretowania, a

w konsekwencji tego także do wadliwego zastosowania przepisu § 14 ust. 1 pkt 7 lit.

c i § 14 ust. 3 rozporządzenia z 19 marca 1997 r. w sprawie wynagradzania nau-

czycieli (odpowiednio także analogicznych przepisów zarządzenia z 22 czerwca 1995

r. w sprawie wynagrodzenia nauczycieli, których Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych bezpośrednio nie analizował), jest zasadny. Wprawdzie w myśl § 14

ust. 3 rozporządzenia z 19 marca 1997 r. „innym pracownikom pedagogicznym za-

trudnionym w szkołach (placówkach), w których przysługuje dodatek do obowiązują-

cego wymiaru godzin” (do tej kategorii należą powódki jako zatrudnione w charakte-

rze pedagoga i psychologa), dodatek za trudne warunki pracy przysługuje w takiej

części, w jakiej godziny pracy w trudnych warunkach pozostają do obowiązującego

wymiaru godzin”. Jednakże przepisy tego rozporządzenia nie wyjaśniają, co w przy-

padku takich pracowników, jak powódki, zatrudnionych w Pogotowiu Opiekuńczym,

należy pojmować pod wyrażeniem „trudnych warunków pracy”. Jednoznacznej od-

powiedzi na to pytanie nie udzielało zarówno zarządzenie Ministra Oświaty i Wy-

chowania z dnia 31 lipca 1982 r. w sprawie wykazu trudnych i uciążliwych warunków

pracy oraz zasad wypłacania dodatków z tytułu pracy w tych warunkach (Dz. Urz.

Ministerstwa Oświaty i Wychowania Nr 11, poz. 98 ze zm.), jak również nie udziela

jej zarządzenie z 14 lipca 1997 r. w sprawie wykazu trudnych i uciążliwych warunków

pracy oraz szczegółowych zasad wypłacania nauczycielom dodatków z tytułu pracy

w tych warunkach. W zaskarżonym wyroku przyjęto (akceptując wywody apelacji

strony pozwanej), że w przypadku powódek za pracę w trudnych warunkach należy

uznać prowadzenie zajęć wychowawczych i opiekuńczych, twierdząc jednocześnie,

iż ponieważ powódki nie prowadzą grupy wychowawczej, to wobec tego w ich przy-

padku pracą w trudnych warunkach są tylko zajęcia specjalistyczne prowadzone z

wychowankami (w wymiarze 6/20 obowiązującego je czasu pracy). Jest to jednakże

stwierdzenie dowolne, nie znajdujące oparcia ani w sformułowaniach zarządzenia z

31 lipca 1982 r. ani zarządzenia z 14 lipca 1997 r. Zarówno w § 2 pkt 10 pierwszego

z tych zarządzeń, jak i w § 1 pkt 14 drugiego z nich, mowa jest o „zajęciach wycho-

5

wawczych i opiekuńczych”, bez ograniczenia ich do „zajęć specjalnych”. Wprowa-

dzenie więc tej kategorii do pojęcia trudnych warunków pracy w odniesieniu do tej

kategorii pracowników, do której należą powódki, trzeba uznać za dowolne i nieu-

prawnione. Słusznie w związku z tym podnosi się w kasacji, że przepisy w sprawie

wykazu trudnych i uciążliwych warunków pracy operują szerszym pojęciem „zajęć

opiekuńczo-wychowawczych”, a nie pojęciem „zajęć specjalistycznych” oraz że praca

pedagoga i psychologa w pogotowiu opiekuńczym poza godzinami zajęć ściśle

specjalistycznych obejmuje także diagnostykę, terapię, pomoc w rozwiązywaniu

problemów życiowych wychowanków, jak również czynności czysto opiekuńcze, jak

np. opieka nad dziećmi doprowadzanymi na badania do rodzinnych ośrodków dia-

gnostyczno-konsultacyjnych, sądów rodzinnych, do prokuratury itp. Czynności te nie

są i nie mogą być wykonywane w ramach sześciu godzin zajęć specjalistycznych, a

są bez wątpienia czynnościami opiekuńczo-wychowawczymi. Ponieważ nie jest

możliwe przeprowadzenie precyzyjnej granicy między czynnościami wychowawczo-

opiekuńczymi, a innymi czynnościami objętymi zadaniami pedagoga i psychologa

zatrudnionego w Pogotowiu Opiekuńczym, (zaś kryterium zajęć specjalistycznych,

które jednocześnie nie może być przyjęte, gdyż prowadzi do ujęcia zbyt wąskiego i

nie odpowiada sformułowaniom zarządzeń z 31 lipca 1982 r. i 14 lipca 1997 r., wo-

bec tego należy je odrzucić), opowiedzieć trzeba się za szerokim pojmowaniem na

gruncie wspomnianych zarządzeń „zajęć wychowawczych i opiekuńczych”. Dla takiej

wykładni nie jest bez pewnego znaczenia stanowisko wyrażone przez Ministerstwo

Edukacji Narodowej, które jest zdania, iż przepisy analizowanych tu zarządzeń po-

winny być wykładane w sposób odpowiednio szeroki, co prowadzi do uznania, iż w

całości praca pedagoga i psychologa pogotowia opiekuńczego mieści się w pojęciu

„zajęć wychowawczych i opiekuńczych”, a w konsekwencji nie ma podstaw (warun-

ków) do stosowania do nich formuły zamieszczonej w ostatnim zdaniu § 14 ust. 3

rozporządzenia z 19 marca 1997 r. w sprawie wynagradzania nauczycieli. O sposo-

bie podejścia i pojmowania występujących w nich zwrotów przez twórcę wchodzą-

cych w rachubę przepisów prawnych, a mianowicie Ministra Edukacji Narodowej,

które charakteryzuje szerokie ujmowanie kategorii „trudnych warunków pracy” i

swoisty liberalizm (sumaryczność) w tym względzie, świadczy - między innymi -

zmiana dokonana przez rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 25

marca 1998 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie wynagradzania nauczycieli

(Dz. U. Nr 39, poz. 229). W jej następstwie dotychczasowe ograniczenie przewidzia-

6

ne w ostatnim zdaniu § 14 ust. 3 rozporządzenia z 14 lipca 1997 r. nie ma już w

ogóle zastosowania do „innych pracowników pedagogicznych zatrudnionych w

szkołach (placówkach), w których przysługuje dodatek za trudne warunki pracy”. Gdy

idzie o stan prawny przed tą zmianą przemawia ona za przyjęciem poglądu, iż inten-

cją organu wydającego zarządzenia z 31 lipca 1982 r. i 14 lipca 1997 r. było, by po-

jęcie „zajęć wychowawczo-opiekuńczych” ujmowane było szeroko, a więc także z

uwzględnieniem czynności, które tylko pośrednio łączą się z prowadzeniem zajęć

wychowawczo-opiekuńczych ujmowanych wąsko.

Z powyższych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 393

15

KPC orzekł

jak w sentencji.

========================================