I PKN 222/98

Wyrok z dnia 1 lipca 1998 r.

I PKN 222/98

1. Potrzeby wynikające z organizacji nauczania lub zastępstwa nieobec-

nego nauczyciela, pozwalające na nawiązanie stosunku pracy z nauczycielem

na czas określony (art. 10 ust. 4 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nau-

czyciela, jednolity tekst: Dz.U. z 1997 r. Nr 56, poz. 357 ze zm.) nie obejmują

"zastępstwa" wicedyrektora szkoły w zakresie obniżenia jego pensum dydak-

tycznego z tytułu pełnienia tej funkcji.

2. Zastępstwo nieobecnego nauczyciela w rozumieniu art. 10 ust. 4

Karty Nauczyciela występuje w przypadku czasowej nieobecności, związanej z

okresowym zwolnieniem od pracy i przewidywanym powrotem do jej wykony-

wania. W przypadku potrzeby zastępstwa nieobecnego nauczyciela i równo-

czesnego rozwiązania stosunku pracy z innym nauczycielem, o przydziale za-

jęć prowadzonych uprzednio przez nich decyduje pracodawca w planie orga-

nizacyjnym szkoły i nie ma to znaczenia dla oceny wystąpienia przesłanek z

art. 10 ust. 4 Karty Nauczyciela.

3. Zgłoszony w postępowaniu apelacyjnym wniosek strony o wyłączenie

na podstawie art. 49 KPC sędziego orzekającego w sądzie pierwszej instancji

jest spóźniony.

Przewodniczący SSN: Józef Iwulski (sprawozdawca), Sędziowie SN: Andrzej

Kijowski, Walerian Sanetra.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 1 lipca 1998 r. sprawy z powództwa

Andrzeja O. przeciwko Zespołowi Szkół w R. o ustalenie, na skutek kasacji powoda

od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Rze-

szowie z dnia 29 stycznia 1998 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

- 2 -

U z a s a d n i e n i e

Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Ropczycach, wyrokiem z dnia 3 października

1997 r. [...] oddalił powództwo Andrzeja O. przeciwko Zespołowi Szkół w R. o usta-

lenie, że strony łączy umowa o pracę na czas nie określony. Sąd Rejonowy ustalił,

że w dniu 30 sierpnia 1996 r. strony zawarły umowę o pracę na czas określony, od 1

września 1996 r. do 31 sierpnia 1997 r. Powodowi powierzono obowiązki nauczy-

ciela w pełnym wymiarze godzin zajęć dydaktyczno-wychowawczych. W umowie nie

sprecyzowano przyczyny zatrudnienia powoda na czas określony. W planie organi-

zacyjnym strony pozwanej na rok szkolny 1996/97 wymienionych zostało siedmiu

nauczycieli historii i wiedzy o społeczeństwie. Nauczycielce Cecylii P. nie przydzie-

lono w tym planie żadnych godzin nauczania, gdyż w sierpniu 1996 r. udzielono jej

rocznego urlopu dla poratowania zdrowia. W planie organizacyjnym przydzielono

natomiast 20,7 godzin nauczania nauczycielce Jolancie Z. (po zmianie nazwiska K.),

z którą jednak stosunek pracy został rozwiązany w sierpniu 1996 r. Powód w tym

roku szkolnym uczył w tych klasach, które były objęte przydziałem godzin dla Jolanty

K. Powód nie został przewidziany w planie organizacyjnym na rok szkolny 1997/98 i

nie nawiązano z nim kolejnej umowy o pracę. Z nauczycielką Cecylią P., która w

roku szkolnym 1996/97 przebywała na urlopie dla poratowania zdrowia, z dniem 1

września 1997 r. rozwiązano stosunek pracy. Sąd Rejonowy uznał, że w stanie

faktycznym sprawy zostały spełnione przesłanki umożliwiające zgodnie z art. 10 ust.

4 Karty Nauczyciela zawarcie umowy o pracę z powodem na czas określony. Istotna

jest ocena stanu faktycznego w dniu zawarcia z powodem umowy o pracę.

Wówczas było wiadomo, że Cecylia P. będzie przebywać na urlopie dla poratowania

zdrowia, a z Jolantą K. zostanie rozwiązany stosunek pracy. Te okoliczności oraz

zmniejszony wymiar czasu pracy Czesława M. jako wicedyrektora Szkoły, uznał Sąd

za potrzeby wynikające zarówno z organizacji nauczania (za które uznał

zmniejszony wymiar czasu pracy Czesława M. i rozwiązanie stosunku pracy z Jo-

lantą K.), jak i konieczność zastępstwa nieobecnego nauczyciela (Cecylia P. prze-

bywająca na urlopie dla poratowania zdrowia), pozwalające na zatrudnienie powoda

na podstawie umowy o pracę na czas określony.

Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Rzeszowie oddalił

- 3 -

apelację powoda, podzielając ustalenia i oceny prawne Sądu Rejonowego.

Kasację od tego wyroku wniósł powód. Zarzucił naruszenie art. 10 ust. 4

Karty Nauczyciela, polegające na błędnym przyjęciu, że zaistniała potrzeba zatrud-

nienia powoda na podstawie umowy o pracę na czas określony, wynikająca z orga-

nizacji nauczania lub zastępstwa nieobecnego nauczyciela. Powód zarzucił też na-

ruszenie przepisów prawa procesowego. Dotyczyć to ma art. 217 § 1, art. 224 § 1 i

art. 232 zdanie 1 KPC przez niedopuszczenie dowodu z wykazu przydziału godzin

dla poszczególnych nauczycieli w roku szkolnym 95/96 i 96/97 oraz innych dowodów

wnioskowanych przez powoda, a w konsekwencji naruszenie art. 233 KPC przez

zaniedbanie obowiązku wszechstronnego rozważenia i obiektywnej oceny

zebranego materiału dowodowego. Powód zarzucił także naruszenie "art. 49 i nast."

KPC, gdyż Sąd drugiej instancji nie ustosunkował się i nie rozpoznał wniosku powo-

da o wyłączenie sędziego orzekającego w sprawie, mimo istnienia między nim, a

przedstawicielem strony pozwanej takich "relacji i stosunków", które budzą wątpli-

wości co do jego bezstronności. Powód w uzasadnieniu kasacji wywiódł w szczegól-

ności, że w roku szkolnym 1996/97 nauczał w ramach godzin przydzielonych nau-

czycielce Jolancie K., z którą stosunek pracy został rozwiązany. Nauczał więc w

klasach "odziedziczonych" po tej nauczycielce, a nie w ramach zastępstwa urlopo-

wanej Cecylii P. Godziny zajęć w klasach, w których uprzednio nauczała Cecylia P.

zostały rozdzielone pomiędzy pozostałych nauczycieli. Powód podniósł, że Sąd Re-

jonowy przyjął bez weryfikacji zeznania świadka Janiny P., a pominął wnioski dowo-

dowe powoda. Podniósł, że sędzia orzekający w Sądzie pierwszej instancji pozos-

taje w dobrych stosunkach z dyrektorem strony pozwanej jako absolwent Szkoły.

Powód podniósł to w piśmie do Sądu Wojewódzkiego, który jednakże do tej kwestii

w ogóle się nie odniósł.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Powód w toku postępowania przed Sądem pierwszej instancji nie składał

wniosku o wyłączenie sędziego. Okoliczności dotyczące tej kwestii podniósł dopiero

w uzupełnieniu apelacji. Nie można pisma z dnia 27 stycznia 1998 r., zawierającego

twierdzenia o pozostawaniu sędziego orzekającego w pierwszej instancji w stosun-

- 4 -

kach osobistych z przedstawicielem strony pozwanej traktować jako wniosku o wyłą-

czenie sędziego, gdyż nie dotyczył on sędziów orzekających w drugiej instancji. Co

najwyżej można by pismo to traktować jako uzupełnienie zarzutów apelacji. Sąd

drugiej instancji powinien się do tych okoliczności odnieść w uzasadnieniu zaskar-

żonego wyroku, czego nie uczynił (art. 328 § 2 KPC). Uchybienie to jednak nie miało

żadnego wpływu na rozstrzygnięcie. W przypadku zaistnienia okoliczności wymie-

nionych w art. 49 KPC wyłączenie sędziego następuje bowiem na wniosek strony.

Takiego wniosku w toku postępowania w pierwszej instancji powód nie składał. Zło-

żenie takiego wniosku w postępowaniu przed drugą instancją było już spóźnione.

Ten zarzut powoda nie stanowi więc usprawiedliwionej podstawy kasacji.

Zgodnie z art. 10 ust. 4 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela

(Dz.U. Nr 3, poz. 19 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym w dniu zawarcia z powo-

dem umowy o pracę (ustalonym ustawą z dnia 14 czerwca 1996 r. o zmianie ustawy

- Karta Nauczyciela, Dz.U. Nr 87, poz. 396, obecnie jednolity tekst: Dz.U. z 1997 r.

Nr 56, poz. 357) z nauczycielem posiadającym wymagane kwalifikacje i rozpoczy-

nającym pracę w szkole stosunek pracy nawiązywany jest na podstawie umowy o

pracę na czas nie określony; nawiązanie stosunku pracy z nauczycielem na czas

określony może nastąpić wyłącznie w wypadku zaistnienia potrzeby wynikającej z

organizacji nauczania lub zastępstwa nieobecnego nauczyciela. Zgodnie z utrwalo-

nym orzecznictwem (uchwała z dnia 14 czerwca 1994 r., I PZP 28/94, OSNAPiUS

1994 nr 10, poz. 160, kontynuująca wykładnię zawartą w uchwale składu siedmiu

sędziów z dnia 27 maja 1993 r. , I PZP 14/93, OSNCP 1993 z. 11, poz. 189) zatrud-

nienie nauczyciela spełniającego warunki z art. 10 ust. 2 pkt 2-4 Karty Nauczyciela

na podstawie umowy o pracę na czas określony, niezgodnie z przesłankami art. 10

ust. 4 tej ustawy, powoduje nawiązanie stosunku pracy na czas nie określony.

Słusznie Sądy obu instancji uznały więc, że dla rozstrzygnięcia sprawy istotne było

czy w dniu 30 sierpnia 1996 r. potrzeby organizacji nauczania lub zastępstwa nieo-

becnego nauczyciela uzasadniały zatrudnienie powoda na podstawie umowy o

pracę na czas określony. Słusznie też przyjęły, że ewentualny stan faktyczny zaist-

niały później, a zwłaszcza istniejący w dacie upływu terminu, na który była zawarta

umowa o pracę, nie miał już znaczenia dla oceny z jaką umową o pracę mieliśmy do

czynienia. Sądy obu instancji uznały, że warunki określone wskazanym przepisem

- 5 -

były spełnione, gdyż potrzeba zatrudnienia powoda na podstawie umowy terminowej

wynikała z organizacji nauczania, tj. z konieczności rezerwacji możliwości zatrud-

nienia nauczycielowi pełniącemu funkcję wicedyrektora. Tego poglądu nie można

podzielić. W przepisie chodzi bowiem o organizację nauczania, a nie o organizację

szkoły. Dotyczy on więc przykładowo przypadków ograniczonego wymiaru godzin

nauczania określonego przedmiotu (w całym roku lub jego części), a nie przypadku

wskazanego przez Sądy.

Jednakże pogląd Sądów o możliwości zawarcia z powodem umowy o pracę

na czas określony należy uznać za prawidłowy. W ustalonym stanie faktycznym

spełniona była bowiem określona przepisem art. 10 ust. 4 Karty Nauczyciela przes-

łanka umożliwiająca zatrudnienie powoda na czas określony, a polegająca na po-

trzebie zastępstwa nieobecnego nauczyciela. Potrzeba zapewnienia zastępstwa

nieobecnego nauczyciela, o której mowa w art. 10 ust. 4 Karty Nauczyciela, nie musi

bowiem całkowicie odpowiadać ani wymiarowi czasu pracy nieobecnego nauczyciela

ani też dotyczyć całego okresu jego nieobecności. Takich warunków art. 10 ust. 4

Karty Nauczyciela nie wprowadza. W uzasadnieniu wyroku z dnia 23 października

1996 r., I PRN 92/96 (OSNAPiUS 1997 nr 8, poz. 130) Sąd Najwyższy uznał, że

możliwe jest zawarcie kolejnej umowy o pracę na czas określony uzasadnione

potrzebą zastępstwa innego nauczyciela niż przy zawarciu umowy poprzedniej. W

wyroku z dnia 27 lutego 1997 r., I PKN 22/97 (OSNAPiUS 1997 nr 21, poz. 418) Sąd

Najwyższy stwierdził natomiast, że okresy zastępowania nieobecnych nauczycieli,

pozwalające na zawarcie umowy na czas określony (art. 10 ust. 4 Karty

Nauczyciela) nie muszą zgadzać się z okresami zawartych z nauczycielami umów

terminowych. Podzielając te poglądy należy stwierdzić, że zatrudnienie powoda na

czas określony nastąpiło bez naruszenia przesłanek art. 10 ust. 4 Karty Nauczyciela.

W planie organizacyjnym strony pozwanej na rok szkolny 1996/97 nauczycielce

Cecylii P. nie przydzielono żadnych godzin nauczania, gdyż w sierpniu 1996 r.

udzielono jej rocznego urlopu dla poratowania zdrowia. W planie organizacyjnym

przydzielono natomiast 20,7 godzin nauczania nauczycielce Jolancie Z. (po zmianie

nazwiska K.), z którą jednak stosunek pracy został rozwiązany w sierpniu 1996 r.

Powód w tym roku szkolnym uczył w klasach, które były objęte przydziałem godzin

dla nauczycielki Jolanty K. Jednakże, nie można przyjąć, aby było to decydujące dla

- 6 -

oceny czy powód został zatrudniony w zastępstwie nieobecnego nauczyciela. Było

rzeczą strony pozwanej, w jaki sposób zostaną rozdzielone godziny nauczania

prowadzonego uprzednio przez Jolantę K., z którą rozwiązano stosunek pracy. To,

że godziny te przydzielono powodowi nie oznacza, że właśnie tę nauczycielkę "zas-

tępował" (nie było to oczywiście zastępstwo w rozumieniu art. 10 ust. 4 Karty Nau-

czyciela, gdyż z tą nauczycielką stosunek pracy został rozwiązany). Dla uznania, że

mamy do czynienia z zastępstwem nieobecnego nauczyciela konieczne jest aby

była to nieobecność czasowa, związana z okresowym zwolnieniem od pracy i prze-

widywanym powrotem do zatrudnienia. W tym znaczeniu nieobecna była nauczy-

cielka Cecylia P., która przebywała na urlopie dla poratowania zdrowia. Jej zastęps-

two było więc przesłanką uzasadniającą zawarcie umowy o pracę z powodem na

czas określony. Tak też w istocie było, gdyż kwestia "po jakiej nauczycielce" powód

prowadził zajęcia jest bez znaczenia. Ważne jest, że w momencie zawarcia z powo-

dem umowy o pracę jedna z nauczycielek była czasowo nieobecna i występowała

potrzeba jej zastępstwa. Rzeczą strony pozwanej i ustalonego planu organizacyjne-

go było czy powód będzie prowadził zajęcia po nauczycielce, z którą rozwiązano

stosunek pracy, czy też zajęcia uprzednio prowadzone przez nauczycielkę przeby-

wającą na urlopie. Wobec tego słusznie Sądy obu instancji uznały wnioski dowodo-

we powoda za zmierzające do wykazania okoliczności nieistotnych dla rozstrzygnię-

cia sprawy, a więc podlegające pominięciu (art. 227 KPC).

W tej sytuacji należało uznać, że wskazane w kasacji naruszenie przepisów

prawa procesowego nie miało miejsca, gdyż prawidłowa wykładnia prawa material-

nego, przeprowadzona przez Sądy, prowadziła do słusznego rozstrzygnięcia, bez

potrzeby prowadzenia postępowania dowodowego w szerszym zakresie. Wobec

braku usprawiedliwionych podstaw kasacja podlegała oddaleniu z mocy art. 393

12

KPC.

========================================