I PKN 240/98

Wyrok z dnia 9 lipca 1998 r.

I PKN 240/98

Ustalenie, że uzasadnione wypowiedzenie umowy o pracę pozostaje w

sprzeczności z zasadami współżycia społecznego, nie powinno ograniczać się

do oceny sytuacji rodzinnej i materialnej pracownika, z pominięciem uspra-

wiedliwionego interesu pracodawcy.

Przewodniczący SSN: Teresa Flemming-Kulesza, Sędziowie SN: Jerzy

Kwaśniewski (sprawozdawca), Jadwiga Skibińska-Adamowicz.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 9 lipca 1998 r. sprawy z powództwa

Anny K. przeciwko Handlowej Spółdzielni Inwalidów „R.” w P. o przywrócenie do

pracy, na skutek kasacji strony pozwanej od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kaliszu z dnia 23 stycznia 1998 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania

Sądowi Wojewódzkiemu-Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kaliszu.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kaliszu wyrokiem z

dnia 23 stycznia 1998 r., po rozpoznaniu apelacji powódki od wyroku Sądu pierwszej

instancji oddalającego powództwo, wyrok ten zmienił i orzekł o przywróceniu powódki

do pracy w Handlowej Spółdzielni Inwalidów „R.” w P. na poprzednich warunkach.

Kasację od powyższego wyroku wniosła pozwana Spółdzielnia na podstawie

określonej w art. 393

1

pkt 1 KPC, zarzucając naruszenie art. 1 i art. 10 ustawy z dnia

28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosun-

ków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw

(Dz.U. z 1990 r. Nr 4, poz. 19 ze zm.) oraz art. 8 Kodeksu pracy.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

2

Rozpoznając sprawę Sądy obu instancji przyjęły zasadniczo rozbieżną ocenę

prawną roszczenia powódki o przywrócenie jej do pracy. Sąd pierwszej instancji

ustalił, że pozwana Spółdzielnia wypowiedziała powódce umowę o pracę z zacho-

waniem wymaganych w tym zakresie zasad w ustawie z dnia 16 września 1982 r.

Prawo spółdzielcze (Dz.U. Nr 30, poz. 210 ze zm.), wyłącznie na skutek sytuacji

ekonomicznej i konieczności likwidacji placówek handlowych, połączonej ze zmniej-

szeniem zatrudnienia, w tym zlikwidowanie sklepu, w którym powódka była zatrud-

niona. W tych okolicznościach, ale także z przedstawieniem ustaleń dotyczących

sytuacji materialnej i rodzinnej powódki Sąd ten uznał, że brak jest podstaw praw-

nych do zakwestionowania dokonanego przez pozwaną Spółdzielnię wypowiedzenia

powódce umowy o pracę. Z kolei Sąd drugiej instancji na podstawie stanu faktycz-

nego ustalonego w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji, uzupełnionego w

tym tylko, że pozwana Spółdzielnia zatrudnia pracownicę pobierającą emeryturę [...],

wyprowadził odmienne wnioski, przyjmując, że wypowiedzenie umowy o pracę acz-

kolwiek było uzasadnione, jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, gdyż

nie uwzględnia sytuacji rodzinnej i materialnej powódki jako pracownika.

Powyższa ocena zdaje się utożsamiać zasady współżycia społecznego z jed-

nostronną ochroną pracownika w opozycji do interesu prawnego pracodawcy, cho-

ciażby wyrażał się on w „uzasadnionym” wypowiedzeniu umowy o pracę. Takie zas-

tosowanie klauzuli generalnej nasuwa wątpliwość, zwłaszcza w kontekście oceny

Sądu pierwszej instancji, który uznał, że wypowiedzenie umowy o pracę wyniknęło z

określonej sytuacji ekonomicznej, której zakład pracy nie może inaczej rozwiązać.

Wprawdzie Sąd drugiej instancji rozważał możliwość zatrudnienia powódki w miejsce

innego pracownika, jednakże należy zauważyć, że chodziłoby tu tylko pośrednio o

ocenę w aspekcie zasad współżycia społecznego przedmiotowej sytuacji, która po-

lega na tym, że placówka handlowa Spółdzielni, w której pracowała powódka, została

zlikwidowana. W związku z tym, nie tylko z powódką, ale ze wszystkimi pra-

cownikami zatrudnionymi w tej placówce rozwiązano umowy o pracę. Nie chodzi tu

więc wprost o ocenę w świetle zasad współżycia społecznego tego, czy Spółdzielnia

dokonała właściwego wyboru pracowników do zwolnienia z pracy, ale czy słusznie

zaproponowała nowe warunki pracy niektórym tylko zwolnionym pracownikom wobec

ograniczonej liczby miejsc pracy w innej placówce. Ocena tej sytuacji nie powinna

ograniczać się do uwzględnienia potrzeb powódki, ale powinna mieć na uwadze

3

także słuszne potrzeby zakładu pracy. Należy także mieć na uwadze szczególną

ochronę pracowników zatrudnionych na podstawie spółdzielczego stosunku pracy,

zwłaszcza, że według ustaleń Sądu pierwszej instancji, pozwana Spółdzielnia zacho-

wała zasady tej szczególnej ochrony określone w ustawie Prawo spółdzielcze.

Na tle powyższych rozważań w szczególny sposób brakuje w ocenie Sądu

Wojewódzkiego pogłębionej analizy zagadnienia dotyczącego zasad współżycia

społecznego w kontekście przepisów prawa materialnego wskazanych w rozpatry-

wanej kasacji. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd w ogóle pominął zarówno

art. 8 Kodeksu pracy, jak i przepisy ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych

zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących

zakładu pracy.

Wskazane braki w zakresie zasadniczego ustalenia Sądu drugiej instancji

oznaczają, że określona w art. 8 Kodeksu pracy klauzula generalna nie została właś-

ciwie zastosowana w jej funkcji ochrony przed nadużyciem prawa.

Z powyższych przyczyn Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji wyroku stosow-

nie do art. 393

13

§ 1 KPC.

========================================