II UKN 14/98

Wyrok z dnia 6 sierpnia 1998 r.

II UKN 14/98

Wypadkiem przy pracy rolniczej jest zdarzenie nagłe, wywołane przyczy-

ną zewnętrzną, pozostające w związku z wykonywaniem czynności, które służą

prowadzeniu działalności rolniczej lub pozostają w czasowym, przyczynowym

lub funkcjonalnym związku z jej wykonywaniem, także poza terenem gospo-

darstwa rolnego (art. 11 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubez-

pieczeniu społecznym rolników, jednolity tekst: Dz.U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze

zm.).

Przewodniczący SSN: Zbigniew Myszka (sprawozdawca), Sędziowie SN:

Józef Iwulski, Andrzej Wasilewski.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 6 sierpnia 1998 r. sprawy z wniosku

Stanisława R. przeciwko Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego-Oddziałowi

Regionalnemu w Z.W. o jednorazowe odszkodowanie, na skutek kasacji Rzecznika

Praw Obywatelskich od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Łodzi z dnia 23 czerwca 1997 r. [...]

z m i e n i ł zaskarżony wyrok i poprzedzającą go decyzję Kasy Rolniczego

Ubezpieczenia Społecznego-Oddziału Regionalnego w Z.W. z dnia 6 listopada 1996

r. [...] ustalając, że wypadek, jakiemu uległ Stanisław R. w dniu 19 września 1996 r.

był wypadkiem przy pracy rolniczej.

U z a s a d n i e n i e

Na podstawie art. 12 ust. 3 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. ustawy z dnia 1

marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania cywilnego, rozporządzeń Prezy-

denta Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i prawo o postępowaniu układowym,

Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach

cywilnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 43, poz. 189) Rzecznik Praw

2

Obywatelskich w dniu 7 stycznia 1998 r. wniósł kasację od prawomocnego wyroku

Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi z dnia 23

czerwca 1997 r. [...], oddalającego odwołanie wnioskodawcy Stanisława R. od decy-

zji Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego-Oddziału Regionalnego w Z.W. z

dnia 6 listopada 1996 r., odmawiającej wnioskodawcy przyznania jednorazowego

odszkodowania z tytułu wypadku przy pracy rolniczej. Wnoszący kasację zarzucił

naruszenie prawa materialnego - art. 11 ust. 1 pkt 4 i art. 52 ust. 1 pkt 2 ustawy z

dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (jednolity tekst: Dz.U.

z 1993 r. Nr 71, poz. 342 ze zm., powoływanej dalej jako ustawa o u.s.r.) w związku z

art. 41 ust. 3 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków

przy pracy i chorób zawodowych (jednolity tekst: Dz.U. z 1983 r. Nr 30, poz. 144 ze

zm.) i § 14 ust. 2 rozporządzenia Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych oraz Minis-

tra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 17 października 1975 r. w sprawie zasad i

trybu orzekania o uszczerbku na zdrowiu oraz wypłacania świadczeń z tytułu wypad-

ków przy pracy, w drodze do pracy i z pracy oraz z tytułu chorób zawodowych (Dz.U.

Nr 36, poz. 199), w następstwie czego domagał się uchylenia zaskarżonego wyroku

oraz poprzedzającej go decyzji organu rentowego i przyznania wnioskodawcy jedno-

razowego odszkodowania z tytułu wypadku przy pracy rolniczej.

Zdaniem skarżącego, wypadek drogowy, jakiemu uległ będący synem właści-

ciela gospodarstwa rolnego, wnioskodawca w dniu 19 września 1996 r. podczas od-

wożenia jednej z osób biorących udział w zbieraniu ziemniaków (bratowej) w ramach

tzw. odrobku, nosił wszelkie cechy wypadku w związku z pracą rolniczą w rozumieniu

art. 11 ust. 1 pkt 3 ustawy o u.s.r. Związku tego nie przerwało spożycie przez

wnioskodawcę posiłku (kolacji) po zakończeniu pracy w polu, albowiem uzasadnione

miejscem zamieszkania i porą dnia odwożenie bratowej, odwzajemniającej usługę

rolniczą, wynikało z kontynuowania działalności pozostającej w związku z wykony-

waniem czynności rolniczych, skoro wystąpiło podczas pokonywania samochodem

osobowym drogi z pracy rolniczej, która do chwili wypadku (czołowego zderzenia z

jadącym z naprzeciwka pojazdem), nie była przerwana (art. 11 ust. 1 pkt 4 ustawy o

ubezpieczeniu społecznym rolników).

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

3

Wstępnie należało sygnalizować dopuszczalność kasacji wniesionej w dniu 7

stycznia 1998 r. w trybie art. 12 ust. 3 ustawy nowelizującej KPC, który umożliwia

zaskarżenie prawomocnego orzeczenia tylko w okresie 6 miesięcy od dnia uprawo-

mocnienia się (wyroku Sądu Wojewódzkiego w Łodzi z dnia 23 czerwca 1997 r.).

Termin ten został dochowany, albowiem zgodnie z treścią art. 363 § 1 KPC orzecze-

nie sądu staje się prawomocne, jeżeli nie przysługuje co do niego środek odwoław-

czy lub inny środek zaskarżenia. Od zaskarżonego kasacją wyroku Sądu pierwszej

instancji przysługiwała apelacja, której termin - dla strony nie żądającej sporządzenia

uzasadnienia tego orzeczenia w terminie tygodniowym od ogłoszenia jego sentencji

upłynął po dwóch tygodniach od ostatniego dnia, w którym możliwe było żądanie

uzasadnienia wyroku ( art. 369 KPC).

Kasację należało uznać za uzasadnioną wobec naruszenia przez Sąd Woje-

wódzki zarzucanych w niej przepisów prawa materialnego, w szczególności wobec

błędnej wykładni pojęcia wypadku przy pracy rolniczej w rozumieniu art. 11 ust. 1 pkt

3 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Norma ta uznaje za taki wypadek

nagłe zdarzenie wywołane przyczyną zewnętrzną, które nastąpiło podczas wykony-

wania poza terenem gospodarstwa rolnego zwykłych czynności związanych z pro-

wadzeniem działalności rolniczej albo w związku z wykonywaniem tych czynności.

Równocześnie przepis ten nie precyzuje, co należy rozumieć przez zwykłe czynności

rolnicze lub czynności związane z prowadzeniem działalności rolniczej. Nie jest on

wszakże normą szczególną lub wyjątkową, przeto wyraża zasadę kwalifikowania za

wypadki przy pracy rolniczej wszystkich zdarzeń, które wypełniają ustawowe warunki

kreujące z mocy ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników wypadkowe zdarzenia

przy pracy rolniczej.

W konsekwencji, wypadkiem przy pracy rolniczej w rozumieniu analizowanego

przepisu będzie każde nagłe zdarzenie wywołane przyczyną zewnętrzną pozostające

w związku z wykonywaniem, podczas i poza terenem gospodarstwa rolnego typo-

wych czynności rolniczych, tj. takich czynności, które służą prowadzeniu działalności

rolniczej lub pozostają w czasowym, przyczynowym lub funkcjonalnym związku z

wykonywaniem tych czynności. Tak rozumiana norma prawa materialnego przekre-

śla dokonaną przez Sąd Wojewódzki restrykcyjnie zawężającą wykładnię, która do-

prowadziła do nieuzasadnionej odmowy zakwalifikowania jako wypadku przy pracy

rolniczej - wypadku drogowego, jakiemu uległ domownik rolnika odwożący inną

osobę (bratową) do jej miejsca zamieszkania po zakończeniu czynności rolniczych

4

(zbierania ziemniaków). Trafnie argumentowała kasacja, że takie zachowanie się

wnioskodawcy można uznać za adekwatną i normalną usługę pozostającą w bezpoś-

rednim związku z zakończeniem wykopków, która była uzasadniona odległością oraz

porą dnia, przez co bez wątpienia pozostawała w normatywnie określonym związku z

prowadzeniem szeroko rozumianej działalności rolniczej. O braku przesłanek do

uznania zdarzenia za wypadek przy pracy rolniczej można by twierdzić jedynie w

sytuacji, gdyby bratowa nie została zwerbowana do pracy rolniczej w ramach wza-

jemnej pomocy rodzinnej, ale odbyła wizytę towarzyską, zakończoną grzecznościo-

wym odwiezieniem jej do domu przez poszkodowanego. Dlatego należało wskazać

za Sądem Wojewódzkim jedynie, że wprawdzie dla poszkodowanego domownika

odwiezienie bratowej nie nastąpiło w drodze powrotnej z miejsca wykonywania czyn-

ności rolniczych w rozumieniu art. 11 ust. 1 pkt 4 ustawy o u.s.r., ale skoro Sąd ten

trafnie przyjął, że dla osoby odwożonej była to droga powrotu do domu z miejsca

wykonywania umówionych czynności rolniczych, to jej odwiezienie przez poszkodo-

wanego nastąpiło w związku z wykonywaniem czynności rolniczych w rozumieniu art.

11 ust. 1 pkt 3 tej ustawy.

Powyższe prowadziło na podstawie art. 393

15

KPC do zreformowania zaskar-

żonego wyroku i poprzedzającej go decyzji rolniczego organu rentowego przez

ustalenie, że wypadek, jakiemu uległ Stanisław R. w dniu 19 września 1996 r. był

wypadkiem przy pracy rolniczej, co zobowiązuje ten organ do ustalenia uszczerbku

na zdrowiu poszkodowanego i wypłaty stosownego jednorazowego odszkodowania.

========================================