II UKN 174/98

Wyrok z dnia 12 sierpnia 1998 r.

II UKN 174/98

Zmniejszenie przez sąd drugiej instancji obowiązku naprawienia szkody

ze względu na to, że powód przyczynił się do powstania choroby nowotworo-

wej krtani, przez nałogowe palenie papierosów, nie stanowi naruszenia art. 362

i 445 KC.

Przewodniczący SSN: Barbara Wagner, Sędziowie S.N. Teresa Romer

(sprawozdawca), Andrzej Wróbel.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 12 sierpnia 1998 r. sprawy z po-

wództwa Mieczysława N. przeciwko Państwowemu Domowi Dziecka [...] w S.-Z. o

odszkodowanie i rentę wyrównawczą, na skutek kasacji powoda od wyroku Sądu

Apelacyjnego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu z dnia 20 listopa-

da 1997 r. [...]

o d d a l i ł kasację i nie obciążył powoda Mieczysława N. kosztami postępo-

wania w sprawie.

U z a s a d n i e n i e

Powód Mieczysław N. wniósł o zasądzenie od pozwanego Państwowego

Domu Dziecka [...] w S.-Z. odszkodowania w wysokości 30.000 zł oraz renty wyrów-

nawczej w kwocie po 450 zł miesięcznie począwszy od 20 lipca 1993 r. Powództwo

uzasadnił swoją pacą w kotłowni pozwanego. Prace wykonywał w warunkach szkod-

liwych dla zdrowia, co przyczyniło się do rozwoju choroby nowotworowej krtani.

Pozwany Dom Dziecka wniósł o oddalenie powództwa, twierdząc, iż choroba

powoda nie pozostaje w związku z warunkami pracy jakie panowały w kotłowni.

Wyrokiem z dnia 28 maja 1997 r. Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Szczecinie oddalił powództwo ze względu na brak winy pozwanego w

wystąpieniu u powoda choroby nowotworowej oraz brak bezpośredniego związku

2

przyczynowego pomiędzy warunkami środowiskowymi w miejscu pracy a chorobą

nowotworową, przy uwzględnieniu krótkiego okresu zatrudnienia powoda u pozwa-

nego.

Od wyroku Sądu Wojewódzkiego powód złożył apelację. Twierdził, że zebrany

materiał dowodowy w pełni uzasadnia jego żądanie.

Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu wyrokiem

z dnia 20 listopada 1997 r., uznał apelację za częściowo zasadną i zmienił zaskar-

żony wyrok w ten sposób, iż ustalił, że powód w 50% przyczynił się do powstania

uszczerbku na zdrowiu. Zasądził od pozwanego na rzecz powoda 2.500 zł z usta-

wowymi odsetkami od 7 września 1994 r. oraz od tej samej daty 200 zł miesięcznie

tytułem renty wyrównawczej, w pozostałej części apelację oddalił. Powód zaskarżył

kasacją ten wyrok zarzucając naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wyk-

ładnię art. 362 KC oraz niewłaściwe zastosowanie art. 445 § 1 KC, a także narusze-

nie przepisów postępowania, które miało wpływ na treść orzeczenia (art. 233 § 1

KPC) i wniósł o jego zmianę, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i prze-

kazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Pozwany w odpowiedzi na kasację wniósł o oddalenie kasacji jako nieuza-

sadnionej.

Sąd Najwyższy rozważył, co następuje:

Nieuzasadnionym jest zarzut kasacji naruszenia przez Sąd Apelacyjny przepi-

sów prawa materialnego - art. 362 KC przez błędną wykładnię tego przepisu oraz art.

445 § 1 KC przez jego niewłaściwe zastosowanie. Wnoszący kasację powołał się

wprawdzie na naruszenie tych przepisów, ale w uzasadnieniu nie wskazał na czym

miała polegać błędna wykładnia art. 362 KC i niewłaściwe zastosowanie art. 445 § 1

KC. Kasacja sprowadza się do polemiki z ustaleniami Sądu drugiej instancji i po-

przez kwestionowanie ustalonych przez ten Sąd faktów oraz wniosków do jakich Sąd

Apelacyjny doszedł na podstawie swoich ustaleń - zarzuca temu Sądowi przekro-

czenie granic swobodnej oceny dowodów, prowadzące do obniżenia należnego po-

wodowi odszkodowania.

Naruszenie prawa przez błędną jego wykładnię polega na błędnym zrozumie-

niu treści lub znaczenia normy prawnej lub na błędnym przyjęciu bądź zaprzeczeniu

związku jaki zachodzi między faktem ustalonym w toku postępowania a normą

3

prawną. Taka sytuacja w zaskarżonym wyroku nie występuje. Sąd Apelacyjny częś-

ciowo uwzględnił apelację powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych, który powództwo w całości oddalił. Sąd ten, na podstawie

postępowania dowodowego, w tym opinii biegłych lekarzy przyjął, że proces cho-

robowy rozpoczął się jeszcze przed podjęciem przez powoda pracy u strony pozwa-

nej, a ponadto, duży wpływ na powstanie tego procesu miało palenie papierosów.

Sąd Wojewódzki podkreślił, że u powoda nie stwierdzono choroby zawodowej. Sąd

Wojewódzki przyznał, że warunki w jakich powód świadczył pracę u pozwanej były

szkodliwe dla zdrowia. Odwołując się do opinii biegłych lekarzy, którzy wykluczyli

możliwość powstania choroby powoda w czasie jego pracy u pozwanego, Sąd Wo-

jewódzki przyjął, że pozwany nie ponosi winy za powstanie tej choroby. Sądu uznał,

że również trudno jest przyjąć pośredni związek między pracą powoda u pozwanego

a przebiegiem procesu chorobowego, aczkolwiek biegli nie wykluczyli prawdopodo-

bieństwa wpływu warunków pracy u pozwanego na przyspieszenie procesu choro-

bowego.

Sąd Apelacyjny, wobec wykluczenia u powoda choroby zawodowej, powołał

uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego, z dnia 4 grudnia 1987 r., III

PZP 85/86 (OSNCP 1988 nr 9, poz. 109), którą nadano moc zasady prawnej, a którą

wprowadzono pojęcie „choroby pracowniczej”.

Sąd Apelacyjny odwołując się do tej uchwały podkreślił, że dla uzyskania

roszczeń odszkodowawczych od pracodawcy, pracownik powinien udowodnić, iż

związek między rozpoznanym schorzeniem a warunkami pracy jest co najmniej

prawdopodobny. Na podstawie ustaleń dokonanych przez Sąd Wojewódzki, Sąd

Apelacyjny przyjął, że związek taki w przypadku powoda występuje.

W ocenie Sądu Apelacyjnego z prawidłowo ustalonego stanu faktycznego -

Sąd Wojewódzki wyciągnął błędne wnioski co do braku odpowiedzialności praco-

dawcy. Zdaniem Sądu Apelacyjnego w ustalonym stanie faktycznym pracodawca

ponosi odpowiedzialność na zasadzie art. 415 KC, a ponieważ szkoda powstała na

osobie, jej zakres określają art. 444 i 445 KC.

Wobec kategorycznej opinii biegłych co do wpływu nikotynizmu na rozwój

choroby, Sąd Apelacyjny na podstawie art. 362 KC zmniejszył obowiązek naprawie-

nia szkody o 50%.

4

Zgodnie z treścią tego przepisu, jeżeli poszkodowany przyczynił się do pows-

tania lub zwiększenia szkody, obowiązek jej naprawienia ulega odpowiedniemu

zmniejszeniu stosownie do okoliczności, a zwłaszcza do stopnia winy obu stron.

W tych okolicznościach, jak to już Sąd Najwyższy nadmienił, w początkowej

części rozważań, nie można podzielić zarzutu kasacji co do naruszenia art. 362 KC

przez Sąd drugiej instancji. Zarówno w doktrynie jak i w orzecznictwie dominuje pog-

ląd, że samo istnienie normalnego związku przyczynowego pomiędzy zachowaniem

się poszkodowanego a powstałą szkodą jest wystarczającą podstawą dla podjęcia

procesu badania zasadności zmniejszenia należnego odszkodowania.

Istnieje natomiast różnorodność poglądów co do tego, czy samo ustalenie

przyczynienia się poszkodowanego do powstania szkody prowadzi automatycznie do

obowiązkowego zmniejszenia odszkodowania.

Nie ma natomiast różnorodności poglądów w kwestii, że ustalenie faktu przy-

czynienia się poszkodowanego do powstania lub zwiększenia szkody w żadnym

przypadku nie prowadzi do całkowitego zniesienia obowiązku odszkodowawczego.

Przeważa w doktrynie i orzecznictwie pogląd, że konieczność zmniejszenia

odszkodowania występuje wszędzie tam, gdzie poszkodowany mimo braku winy za-

chował się obiektywnie nieprawidłowo (uchwała siedmiu sędziów SN z dnia 20

września 1975 r., III CZP 8/75, OSNCP 1976 Nr 7-8, poz. 151).

Zmniejszenie odszkodowania następuje stosownie do okoliczności.

Tak też postąpił Sąd Apelacyjny zmniejszając obowiązek odszkodowawczy

powodowi. Zasądzenie zadośćuczynienia na podstawie art. 445 KC ma charakter

fakultatywny. Dla oceny krzywdy stanowiącej podstawę zasądzenia zadośćuczynie-

nia stosuje się przyczynienie poszkodowanego do szkody.

Dlatego też, w okolicznościach sprawy, nie można Sądowi drugiej instancji

zarzucić, tak jak to uczyniono w kasacji, naruszenia przepisów art. 362 i 445 KC

przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie.

Nie jest także uzasadniony zarzut naruszenia art. 233 § 1 KPC w sposób,

który miał wpływ na treść orzeczenia.

Sąd Apelacyjny ustalając, że powód rozpoczął pracę u pozwanego już w to-

czącym się procesie nowotworowym krtani, oraz że palił nałogowo papierosy, powo-

łał się na jednoznaczną w tej mierze opinię biegłych lekarzy sądowych, którzy dys-

ponowali dokumentacją lekarską.

5

Ustaleniom Sądu nie można zarzucić przekroczenia granic swobodnej oceny

dowodów, a w konsekwencji naruszenie art. 233 § 1 KPC. Takich samych ustaleń

dokonał Sąd Wojewódzki, który z tych ustaleń wysnuł mniej korzystne dla powoda

wnioski oddalając powództwo.

Kierując się powyższymi względami Sąd Najwyższy uznał, że kasacja nie ma

uzasadnionych podstaw i na mocy art. 393

12

KPC orzekł jak w sentencji.

========================================