I PKN 262/98

Wyrok z dnia 25 sierpnia 1998 r.

I PKN 262/98

Dyrektorowi nie przysługuje sprzeciw od decyzji uprawnionego organu o

odwołaniu go ze stanowiska (art. 63 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o przed-

siębiorstwach państwowych, jednolity tekst: Dz.U. z 1991 r. Nr 18, poz. 80 ze

zm.).

Przewodniczący SSN: Maria Mańkowska, Sędziowie SN: Adam Józefowicz

(sprawozdawca), Zbigniew Myszka (autor uzasadnienia).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 25 sierpnia 1998 r. sprawy z po-

wództwa Antoniego Ł. przeciwko Wojewodzie L., Wojewódzkiej Dyrekcji Inwestycji w

L. o unieważnienie decyzji Wojewody L., na skutek kasacji powoda od wyroku Sądu

Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu z dnia 5

marca 1998 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu wyro-

kiem z dnia 5 marca 19898 r. oddalił apelację powoda Antoniego Ł. od wyroku Sądu

Rejonowego-Sądu Pracy w Legnicy z dnia 26 listopada 1997 r. [...], oddalającego

powództwo o unieważnienie decyzji Wojewody L., odwołującej powoda ze stanowis-

ka dyrektora Wojewódzkiej Dyrekcji Inwestycji w L.

W sprawie tej ustalono, że w dniu 16 czerwca 1994 r. powód został powołany

przez radę pracowniczą Wojewódzkiej Dyrekcji Inwestycji w L. na stanowisko dyrek-

tora tego przedsiębiorstwa. Natomiast w dniu 8 października 1997 r. powód został

odwołany z tego stanowiska na podstawie art. 70 § 2 KP przez Wojewodę L., będą-

cego organem założycielskim Wojewódzkiej Dyrekcji Inwestycji w L. Odwołanie uza-

sadniono utratą przez powoda zdolności do zarządzania przedsiębiorstwem i kiero-

2

wania załogą, z czego wynikały opóźnienia terminów realizowanych inwestycji pub-

licznych, zła jakość wykonywanych robót i brak nadzoru. Od decyzji o odwołaniu po-

wód wniósł sprzeciw do Wojewody L., który podtrzymał swoje stanowisko.

Na tle takich ustaleń Sąd Wojewódzki potwierdził prawidłowość poglądu Sądu

pierwszej instancji, że powództwo ze stosunku pracy dyrektora winno być skierowane

przeciwko pracodawcy powoda (Wojewódzkiej Dyrekcji Inwestycji w L.), mającego

status przedsiębiorstwa państwowego. Natomiast tryb powołania i odwołania dyrek-

tora regulują przepisy ustawy z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach pańs-

twowych (jednolity tekst: Dz.U. z 1991 r. Nr 18, poz. 80 ze zm., powoływanej dalej

jako ustawa o p.p. lub ustawa). Do odwołania dyrektora przedsiębiorstwa państwo-

wego jest uprawniona rada pracownicza (art. 37) lub organ założycielski (art. 37 a tej

ustawy), przy czym w zakresie oceny prawnej rozwiązania stosunku pracy dyrektora

mają zastosowanie przepisy Kodeksu pracy.

Sąd Wojewódzki przyjął, że organ założycielski skorzystał ze swoich kompe-

tencji do odwołania powoda w trybie art. 37 a ust. 1 ustawy oraz sygnalizował, że w

dacie odwołania powoda ze stanowiska w pozwanym przedsiębiorstwie nie działała

rada pracownicza, której upłynęła kadencja, a nową radę powołano dopiero pod ko-

niec października 1997 r. Brak działań powoda w celu zachowania terminowego wy-

boru tego organu samorządu pracowniczego był jednym z powodów odwołania go ze

stanowiska. W takich okolicznościach sprawy organem uprawnionym do skuteczne-

go odwołania powoda ze stanowiska dyrektora był Wojewoda jako organ założy-

cielski przedsiębiorstwa.

Równocześnie, skoro przepisy Kodeksu pracy dotyczące stosunku pracy z

powołania jednoznacznie wyłączają dopuszczalność orzekania o bezskuteczności

odwołania, o odszkodowaniu przewidzianym w razie wypowiedzenia umowy o pracę

lub o przywróceniu do pracy pracownika odwołanego ze stanowiska (art. 69 KP),

powód nie mógł skutecznie dochodzić roszczeń związanych z odwołaniem go ze

stanowiska dyrektora w sposób równoznaczny z wypowiedzeniem umowy o pracę.

Sąd Wojewódzki wskazał na utrwaloną judykaturę Sądu Najwyższego, która nie do-

puszcza dochodzenia przez pracowników odwołanych ze stanowiska ustalenia, że

stosunek pracy z powołania został rozwiązany z naruszeniem przepisów prawa, bądź

ustalenia nieważności decyzji organu założycielskiego o odwołaniu ze stanowiska w

trybie art. 189 KPC lub na podstawie art. 58 § 1 lub § 2 KC w związku z art. 300 KP.

3

W kasacji powoda podniesiono zarzuty naruszenia przepisów prawa material-

nego przez przyjęcie, że w sprawie nie miały zastosowania przepisy art. 1, art. 37 a,

art. 38, art. 58 ust. 2 i art. 63 ustawy o p.p., a jedynie art. 70 § 2 KP, oraz skutkujące

nieważnością postępowania orzekanie w procesie przez Sąd Rejonowy, podczas gdy

zgodnie z art. 691

1

-691

8

KPC, właściwym do rozpoznania sprawy był „sąd gos-

podarczy stopnia wojewódzkiego”.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Wstępnie wymaga podkreślenia, że odwołanie pracownika zatrudnionego na

podstawie powołania wywołuje podwójny skutek prawny: natychmiastowy - w sferze

organizacyjnej - w postaci pozbawienia pracownika stanowiska, na które był powoła-

ny; a także w sferze stosunku pracy, gdzie akt odwołania jest równoznaczny z wy-

powiedzeniem (art. 70 § 2 KP) bądź rozwiązaniem umowy o pracę bez wypowiedze-

nia (art. 70 § 3 KP). Oznacza to, że w wyniku odwołania powód został pozbawiony

stanowiska oraz kompetencji dyrektora, przez co w dacie odwołania utracił status

kierowniczego organu przedsiębiorstwa państwowego. Już z tego powodu chybiony

okazał się kasacyjny zarzut naruszenia art. 691

1

-691

8

KPC, które stosuje się w

sprawach o rozstrzygnięcie sporu między radą pracowniczą a dyrektorem przedsię-

biorstwa, albo między organami przedsiębiorstwa a organem założycielskim lub or-

ganem sprawującym nadzór na przedsiębiorstwem. Jeżeli powód w wyniku odwoła-

nia ze stanowiska został pozbawiony statusu prawnego kierowniczego organu

przedsiębiorstwa państwowego, to nie może być uczestnikiem postępowania niepro-

cesowego w sprawach z zakresu przepisów o przedsiębiorstwach państwowych i o

samorządzie załogi przedsiębiorstwa państwowego, w których zdolność sądową po-

siada organ przedsiębiorstwa, tj. jego dyrektor (art. 691

3

KPC). Powodowi nie przys-

ługiwał zatem sprzeciw w trybie art. 63 ustawy o p.p., jaki służy wyłącznie dyrektorowi

przedsiębiorstwa państwowego, a to stanowisko i związany z nim status prawny

organu przedsiębiorstwa powód utracił w wyniku i w dacie odwołania.

Nadto dyrektorowi przysługuje sprzeciw z art. 63 ustawy wyłącznie w stosunku

do decyzji podjętych wobec przedsiębiorstwa przez organ nadzorczy. Chodzi tu o

decyzje podjęte przez organ założycielski w zakresie jego kompetencji do władczego

wkraczania w sprawy przedsiębiorstwa (art. 58 ust. 2 ustawy o p.p.). Na podstawie

takich decyzji organ założycielski może nałożyć na przedsiębiorstwo obowiązek wy-

4

konania określonych zadań (art. 60), bądź wstrzymać wykonanie sprzecznej z pra-

wem decyzji dyrektora oraz zobowiązać go do jej zmiany lub cofnięcia (art. 61 tej

ustawy). Jednakże do zakresu decyzji podejmowanych w sprawach przedsiębiorstwa

nie zaliczają się decyzje co do obsady personalnej stanowiska dyrektora przedsię-

biorstwa państwowego, które podlegają zakwestionowaniu wyłącznie w drodze zgło-

szenia sprzeciwu według przepisów Rozdziału 8 ustawy o p.p. - („Organy przedsię-

biorstwa państwowego”). Z tych regulacji wynika, że od decyzji w sprawach powoła-

nia lub odwołania dyrektora przedsiębiorstwa państwowego - sprzeciw przysługuje

wyłącznie radzie pracowniczej i to w trybie odsyłającym do art. 63 ustawy (art. 34 ust.

2, art. 37 ust. 5 i art. 45 ust. 4). Samemu dyrektorowi sprzeciw w trybie art. 63

przysługuje wyłącznie od decyzji o zawieszeniu go w czynnościach (art. 41 ust. 2

ustawy). Z przepisów tych wynika, że uprawnienie do złożenia sprzeciwu w sprawach

obsady personalnej na stanowisku dyrektora przedsiębiorstwa państwowego

wymaga wyraźnej pozytywnej ustawowej podstawy prawnej, a władcze wkraczanie

organu założycielskiego wiąże się z dyrektorem jedynie w ten sposób, że może do-

tyczyć podjętych przez niego decyzji w sprawach przedsiębiorstwa, ale nigdy

bezpośrednio jego osoby (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 28 marca 1995

r., I CRN 17/95, OSNCP 1995 z. 9, poz. 131).

W sprawach dotyczących powołania lub odwołania dyrektora przedsiębiorstwa

szczególne i wyraźne regulacje prawne przewidują wniesienie sprzeciwu wyłącznie

przez radę pracowniczą i odsyłają do trybu określonego w art. 63 ustawy o p.p., co

dyskwalifikuje prezentowaną w kasacji wykładnię, że sprzeciw od odwołania

dyrektora ze stanowiska przysługuje pracownikowi odwołanemu ze stanowiska dy-

rektora przedsiębiorstwa państwowego we własnej sprawie i to w drodze bezpośred-

niego zastosowania dyspozycji art. 63 ustawy o p.p. Brak pozytywnej regulacji nor-

matywnej przewidującej zgłoszenie przez dyrektora sprzeciwu od decyzji organu za-

łożycielskiego o odwołaniu go ze stanowiska, jak też wniesienia przez niego sprawy

do sądu o uchylenie takiej decyzji na podstawie przepisów ustawy o p.p. - powoduje,

że odwołany dyrektor przedsiębiorstwa nie jest uprawniony do kwestionowania tej

decyzji w drodze powództwa o ustalenie jej nieważności (por. uchwała Sądu Najwyż-

szego z dnia 23 marca 1993 r., I PZP 1/93, OSNCP 1993 z. 12, poz. 210).

Ocena skutków prawnych odwołania powoda w zakresie jego stosunku pracy

jako dyrektora przedsiębiorstwa państwowego możliwa była jedynie na gruncie prze-

pisów Kodeksu pracy. W zakresie rozwiązania pracowniczego stosunku pracy dy-

5

rektora przedsiębiorstwa państwowego Sąd drugiej instancji trafnie wskazał, że or-

gan założycielski odwołał powoda na podstawie szczególnej - w stosunku do art. 70

§ 1 KP - dyspozycji art. 37a ust. 1 ustawy o p.p. Nie miało uzasadnienia prawnego

ani racjonalnego twierdzenie, że brak organu, który powołał powoda na stanowisko

dyrektora i który był uprawniony do odwołania pracownika ze stanowiska w trybie art.

70 § 1 KP (brak rady pracowniczej nie wybranej na kolejną kadencję w dacie odwo-

łania powoda ze stanowiska), uniemożliwiał odwołanie dyrektora przez organ zało-

życielski w szczególnym trybie określonym w art. 37a ustawy o p.p. Warto przy okazji

zasygnalizować, że od decyzji o odwołaniu dyrektora z przyczyn określonych w tym

przepisie sprzeciw w trybie odsyłającym do art. 63 tej ustawy nie przysługuje również

radzie pracowniczej.

W sprawie nie został naruszony przepis art. 38 ustawy o p.p., który przewiduje

rozwiązanie stosunku pracy w trybie i na zasadach określonych w art. 70-72

Kodeksu pracy. Zastosowanie przez organ założycielski trybu określonego w art. 70

§ 2 KP wyłączyło dopuszczalność rozpatrywania sporów ze stosunku pracy odwoła-

nego pracownika w części dotyczącej orzekania o bezskuteczności wypowiedzenia,

o odszkodowaniu przewidzianym w razie odwołania równoznacznego z wypowie-

dzeniem stosunku pracy oraz o przywracaniu do pracy (art. 69 pkt 2 KP). W tym za-

kresie bez znaczenia prawnego byłoby zatem badanie prawdziwości wskazanych

przyczyn odwołania powoda ze stanowiska dyrektora pod kątem wypełnienia przes-

łanek uzasadniających odwołanie w trybie art. 37a ust. 1 ustawy o p.p., skoro nega-

tywne zweryfikowanie wskazanych przyczyn odwołania i tak nie mogłoby prowadzić

do podważenia skuteczności prawnej dokonanego odwołania powoda ze stanowiska

(w sposób równoznaczny z wypowiedzeniem umowy o pracę).

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy oddalił kasację na podstawie art.

393

12

KPC.

========================================