I PKN 268/98

Wyrok z dnia 25 sierpnia 1998 r.

I PKN 268/98

1. Sprzeczne z prawem (art. 56 § 1 KP) jest przywrócenie pracownika do

pracy na stanowisko, którego nigdy nie zajmował.

2. W razie uchylenia wyroku do rozpoznania w innym składzie, sędzia

biorący udział w wydaniu uchylonego wyroku, nie może uczestniczyć w jakim-

kolwiek stadium ponownego rozpoznania sprawy, w tym w wydaniu postano-

wień nie kończących postępowania, które są wyłączone spod kontroli kasacyj-

nej.

Przewodniczący SSN: Maria Mańkowska, Sędziowie SN: Adam Józefowicz,

Zbigniew Myszka (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 25 sierpnia 1998 r. sprawy z po-

wództwa Stanisławy G. przeciwko Firmie Chemicznej „D.” SA w O. o przywrócenie

do pracy, na skutek kasacji powódki od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w Bielsku-Białej z dnia 22 stycznia 1998 r. [...]

1. z m i e n i ł zaskarżony wyrok w ten sposób, że zasądził od strony pozwa-

nej na rzecz powódki kwotę 1.981,11 zł (tysiąc dziewięćset osiemdziesiąt jeden zło-

tych jedenaście groszy) z ustawowymi odsetkami od dnia 26 sierpnia 1995 r., do

dnia zapłaty oraz kwotę 375 zł (trzysta siedemdziesiąt pięć złotych) tytułem zwrotu

kosztów postępowania kasacyjnego,

2. odrzucił kasację w pozostałym zakresie.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Bielsku-Białej, wy-

rokiem z dnia 22 stycznia 1998 r. zmienił, zaskarżony przez powódkę Stanisławę G.,

wyrok Sądu Rejonowego-Sądu Pracy w Oświęcimiu z dnia 19 lipca 1996 r. w ten

sposób, że przywrócił powódkę do pracy na stanowisku określonym w wypowiedze-

2

niu zmieniającym doręczonym jej w dniu 10 lipca 1995 r. oraz oddalił apelację w po-

zostałym zakresie.

W sprawie tej ustalono, że powódka, legitymującą się wykształceniem techni-

ka-chemika, zatrudniona na stanowisku aparatowego procesów chemicznych, zak-

westionowała zasadność dokonanego w dniu 5 lipca 1995 r. wypowiedzenia warun-

ków pracy i płacy, w którym zaproponowano jej pracę sprzątaczki, żądając wykony-

wania tej pracy, nie wymagającej żadnych kwalifikacji, już w okresie biegnącego wy-

powiedzenia zmieniającego. Przyczyna wypowiedzenia zmieniającego wynikała z

likwidacji Oddziału Styrenu, w którym była zatrudniona powódka. Odmowa świad-

czenia pracy sprzątaczki, jako nie odpowiadającej posiadanym kwalifikacjom i sta-

nowi zdrowia powódki (zakaz schylania się i dźwigania ciężarów powyżej 5 kg), była

następnie powołana jako przyczyna rozwiązania stosunku pracy z powódką w dniu

25 sierpnia 1995 r. w trybie art. 52 § 1 KP.

Sąd pierwszej instancji konsekwentnie oddalał roszczenia powódki o uznanie

wypowiedzenia zmieniającego za bezskuteczne oraz o przywrócenie do pracy. Sta-

nowisko takie akceptował Sąd drugiej instancji, uznając że pozwany pracodawca był

uprawniony do powierzenia powódce innej pracy niż określona w umowie o pracę, w

trybie art. 42 § 4 KP. Zdaniem tego Sądu - odmowa powódki świadczenia zapropo-

nowanej jej niewykwalifikowanej pracy sprzątaczki już od początku okresu biegnące-

go wypowiedzenia zmieniającego stanowiła ciężkie naruszenie podstawowych obo-

wiązków pracowniczych, uzasadniające rozwiązanie umowy o pracę bez wypowie-

dzenia z jej winy w trybie art. 52 § 1 KP. Pogląd taki został zdyskwalifikowany w wy-

roku kasatoryjnym Sądu Najwyższego z dnia 8 maja 1997 r. (OSNAPiUS 1998 nr 6,

poz. 178), w którym wiążąco wskazano (art. 393

17

KPC) na złamanie przez Sądy

orzekające w sprawie przepisów art. 52 § 1 i 42 § 4 KP.

W wyniku ponownego rozpoznania sprawy Sąd drugiej instancji przyjął, że

apelacja powódki zasługuje na uwzględnienie „co do przywrócenia do pracy na sku-

tek rozwiązania umowy o pracę w trybie dyscyplinarnym, zaś w pozostałym zakresie

jest nieuzasadniona”. Równocześnie Sąd ten nie przywrócił powódki do pracy na

poprzednich warunkach, oddalając w tym zakresie jej apelację. Natomiast przywrócił

powódkę do pracy na stanowisko określone w wypowiedzeniu zmieniającym z dnia

10 lipca 1995 r., tj. na stanowisko sprzątaczki.

W kasacji powódki podniesiono zarzut naruszenia prawa materialnego przez

błędną wykładnię art. 56 KP i przywrócenie do pracy na inne niż poprzednie stano-

3

wisko pracy. Skarżący twierdził, że taka treść wyroku stanowi de facto o oddaleniu

powództwa kwestionującego zasadność wypowiedzenia zmieniającego z lipca 1995

r., co stanowiło niedopuszczalny nakaz przyjęcia zaproponowanej pracy sprzątaczki i

ograniczyło jej prawo do trójinstancyjnego postępowania sądowego. Zaskarżone

orzeczenie naruszyło art. 4, 6 i 13 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Obywa-

tela w związku z art. 87 ust. 1 Konstytucji RP. Dlatego powódka podtrzymała żądanie

przywrócenia jej do pracy na stanowisko aparatowej procesów chemicznych, a w

przypadku uznania tego za niemożliwe - wniosła o zasądzenie odszkodowania wraz

z ustawowymi odsetkami, ewentualnie o orzeczenie kasatoryjne oraz o zasądzenie

kosztów postępowania.

W kasacji zaskarżono również postanowienie oddalające wniosek o uzupeł-

nienie wyroku w części dotyczącej kosztów postępowania, w którego wydaniu brała

udział sędzia, która była w składzie Sądu drugiej instancji, wydającym wyrok z dnia

21 listopada 1996 r., jaki był następnie uchylony przez Sąd Najwyższy w postępo-

waniu kasacyjnym. Ta sama okoliczność powodująca nieważność postępowania od-

nosi się do wydanego postanowienia oddalającego wniosek powódki o wstrzymanie

wykonania zaskarżonego wyroku, przymuszającego ją do natychmiastowego podję-

cia pracy, nie odpowiadającej posiadanym kwalifikacjom zawodowym. W kasacji zas-

karżono także postanowienie oddalające wniosek powódki o ustanowienie adwokata

z urzędu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Wstępnie i dla porządku należało zwrócić uwagę, że zgodnie z treścią art. 392

§ 1 KPC - kasacja do Sądu Najwyższego przysługuje stronie od wyroku lub pos-

tanowienia, wydanych przez sąd drugiej instancji i kończących postępowanie w

sprawie. Z tego powodu Sąd Najwyższy stwierdził brak podstaw prawnych do pod-

dania kontroli kasacyjnej zaskarżonych postanowień, które nie kończyły postępowa-

nia w sprawie, gdyż kończącymi postępowanie w sprawie są takie postanowienia, po

których wydaniu postępowanie w sprawie już się nie toczy. W konsekwencji, w zakre-

sie zaskarżonych postanowień nie poddających się kontroli kasacyjnej, kasację jako

niedopuszczalną należało odrzucić na podstawie art. 393

8

§ 1 KPC.

W takiej sytuacji Sąd Najwyższy jedynie incydentalnie potwierdził trafność

poglądów skarżącego, że skład sądu wydającego te postanowienia był sprzeczny z

4

treścią art. 386 § 5 KPC w związku z art. 393

19

KPC. W razie uchylenia wyroku do

ponownego rozpoznania w innym składzie - sędzia, który brał udział w wydaniu

uchylonego wyroku nie może brać udziału w jakimkolwiek stadium ponownego roz-

poznania sprawy, w tym również w wydaniu postanowień przez sąd drugiej instancji

nie kończących postępowania w sprawie, które są wyłączone spod kontroli kasacyj-

nej. W takiej sytuacji zachodzi sprzeczność składu sądu z przepisami prawa (art. 379

pkt 4 in principio KPC), która - co do orzeczeń nie kończących postępowania w

sprawie - stanowić może podstawę żądania wznowienia postępowania z powodu

nieważności, skoro w składzie sądu uczestniczył sędzia nieuprawniony (art. 401 pkt

1 in principio KPC).

Natomiast w sferze dopuszczalnej kasacji od zaskarżonego wyroku Sądu dru-

giej instancji potwierdził się kasacyjny zarzut naruszenia dyspozycji art. 56 KP, które

w przypadku uznania naruszenia przepisów o rozwiązywaniu umów o pracę bez wy-

powiedzenia dopuszczają wyłącznie wydanie orzeczenia o przywróceniu do pracy na

poprzednich warunkach albo o odszkodowaniu. W takim układzie normatywnym

przywrócenie powódki do pracy na innych niż poprzednie warunkach pracy, które

Sąd drugiej instancji określił w sentencji zaskarżonego wyroku jako przywrócenie do

pracy „na stanowisko określone w wypowiedzeniu zmieniającym doręczonym po-

wódce w dniu 10 lipca 1995 r.” stanowiło oczywiste pogwałcenie treści art. 56 KP.

Przepis ten nie daje podstaw prawnych do przywrócenia do pracy na inne stanowis-

ko niż poprzednio zajmowane (tak też Sąd Najwyższy w wyrokach z dnia 29 lipca

1997 r., I PKN 217/97, OSNAPiUS 1998 nr 11, poz. 324, oraz z dnia 24 października

1997 r., I PKN 326/97, OSNAPiUS 1998 nr 15, poz. 454). Jako oczywiście sprzeczne

z dyspozycjami art. 56 KP należało uznać przywrócenie powódki do pracy na stano-

wisku sprzątaczki, którego powódka nigdy nie akceptowała i nie zajmowała, kwestio-

nując je już w odwołaniu od wypowiedzenia zmieniającego. Gdyby następnie pozwa-

ny pracodawca nie zastosował wobec powódki bezprawnego rozwiązania niezwłocz-

nego umowy o pracę, to doszłoby do rozwiązania stosunku pracy z upływem okresu

wypowiedzenia zmieniającego z uwagi na jej jednoznacznie negatywną postawę co

do możliwości przyjęcia - po okresie wieloletniego zatrudnienia na stanowisku pra-

cownika średniego personelu technicznego - nie wymagającej żadnych kwalifikacji

zawodowych pracy sprzątaczki. Te spostrzeżenia potwierdzała treść uzasadnienia

skargi kasacyjnej, z której wynikało, że powódka w okresie wypowiedzenia zmienia-

5

jącego od początku odmówiła przyjęcia stanowiska sprzątaczki, uznając że praca ta

„uwłacza jej godności i narusza jej dobra osobiste”.

Zasądzając odszkodowanie z art. 56 KP Sąd Najwyższy miał na uwadze dys-

pozycje art. 393

15

KPC, który w przypadku braku kasacyjnych zarzutów procedural-

nych i potwierdzenia się zarzutu naruszenia prawa materialnego dał podstawę do

wydania orzeczenia reformatoryjnego, tyle że w oparciu o wiążące ustalenia faktycz-

ne, które stanowiły podstawę wydania zaskarżonego wyroku. Skoro z dokonanych

przez Sąd drugiej instancji ustaleń faktycznych, które nie zostały skutecznie zakwes-

tionowane w kasacji, nie zawierającej zarzutów naruszenia wyartykułowanych prze-

pisów prawa procesowego, wynikała niemożliwość przywrócenia powódki do pracy

na poprzednich warunkach z powodu likwidacji jednostki zatrudnienia powódki (Od-

działu Styrenu) i braku możliwości zapewnienia jej takiej samej pracy na innych od-

działach zatrudnienia pozwanej, to na podstawie art. 56 KP w związku z art. 45 § 2

KP i art. 393

15

KPC należało zasądzić odszkodowanie w wysokości wynagrodzenia

za okres wypowiedzenia, z należnymi ustawowymi odsetkami od dnia bezprawnego

rozwiązania umowy o pracę.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 KPC

w związku z § 15 ust. 4 pkt 1 i § 7 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z

dnia 12 grudnia 1997 r w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz opłat za czyn-

ności radców prawnych (Dz. Nr 154, poz. 1013), sygnalizując że we wcześniejszych

fazach postępowania powódka bądź nie korzystała z zastępstwa adwokackiego lub

nie składała wymaganych wniosków o zwrot kosztów zastępstwa adwokackiego. W

szczególności brakowało stosownego wniosku adwokata powódki o zasądzenie

kosztów sporządzenia pierwszej kasacji, dlatego Sąd Najwyższy nie orzekał o tych

kosztach w wyroku kasatoryjnym z dnia 8 maja 1997 r., a w sprawie nie było innych

kosztów należnych stronie działającej bez adwokata, o jakich mowa w art. 98 § 2

KPC i o których orzeka się z urzędu na podstawie art. 109 zdanie drugie KPC.

========================================