I PKN 271/98

Wyrok z dnia 2 września 1998 r.

I PKN 271/98

Konkretność wskazania przyczyny uzasadniającej wypowiedzenie

umowy o pracę (art. 30 § 4 KP) należy oceniać z uwzględnieniem innych, zna-

nych pracownikowi okoliczności uściślających tę przyczynę. Pracodawca

może zasadnie wypowiedzieć umowę o pracę w ramach realizacji zasady do-

boru pracowników w sposób zapewniający najlepsze wykonywanie zadań, je-

żeli może przewidywać, że zatrudnienie nowych pracowników pozwoli na

osiąganie lepszych wyników pracy.

Przewodniczący SSN: Józef Iwulski (sprawozdawca), Sędziowie SN: Maria

Mańkowska, Zbigniew Myszka.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 2 września 1998 r. sprawy z po-

wództwa Władysława P. przeciwko [...] Bankowi Handlowemu - Spółce Akcyjnej w

G. o zapłatę odszkodowania, na skutek kasacji powoda od wyroku Sądu

Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach z dnia 29

stycznia 1998 r. [...]

o d d a l i ł kasację i nie obciążył powoda kosztami postępowania kasacyj-

nego.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Gliwicach, wyrokiem z dnia 29 września 1997 r.

[...] zasądził od pozwanego [...] Banku Handlowego SA w G. na rzecz powoda Wła-

dysława P. kwotę 6 000 zł tytułem odszkodowania w związku z wypowiedzeniem

umowy o pracę, naruszającym przepisy o wypowiadaniu. Sąd Rejonowy ustalił, że

powód był zatrudniony od 1992 r., ostatnio (od 1 kwietnia 1996 r.) na stanowisku

głównego specjalisty do spraw marketingu. Do jego obowiązków należało pozyski-

wanie dla Banku klientów. Z obowiązków pracowniczych powód wywiązywał się na-

- 2 -

leżycie, był sumienny i zdyscyplinowany. Powód nawiązał kontakty z kilkoma poten-

cjalnymi klientami, lecz do zawarcia z nimi umów nie doszło z przyczyn od powoda

niezależnych. Za okres pracy od 1 kwietnia 1996 r. do 30 listopada 1996 r. powód

uzyskał negatywną ocenę pracy. Pismem z dnia 12 grudnia 1996 r. strona wypowie-

działa powodowi umowę o pracę, wskazując jako przyczynę brak kwalifikacji nie-

zbędnych na zajmowanym stanowisku. Powód ma wykształcenie wyższe, gdyż jest

inżynierem górnikiem. Na zajmowanym przez powoda stanowisku wymagane jest

wykształcenie wyższe i trzyletni staż pracy. Powód te wymagania spełnia. Sąd Re-

jonowy ocenił, że negatywna ocena pracy powoda nie została potwierdzona w pos-

tępowaniu dowodowym. Uznał ją za nierzetelną. Sąd Rejonowy uznał również, że w

rzeczywistości przyczyna podana w wypowiedzeniu umowy o pracę nie była praw-

dziwa.

Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach, wyro-

kiem z dnia 29 stycznia 1998 r. [...], w uwzględnieniu apelacji strony pozwanej,

zmienił wyrok Sądu pierwszej instancji i oddalił powództwo. Sąd Wojewódzki uzu-

pełnił postępowanie dowodowe o przesłuchanie stron. Ustalił, że postawiony powo-

dowi zarzut braku kwalifikacji na zajmowanym stanowisku nie dotyczył kwalifikacji

formalnych, ale umiejętności niezbędnych do osiągania pożądanych efektów pracy.

Sąd Wojewódzki ustalił, że pozwany Bank objęty jest programem naprawczym, w

ramach którego przeprowadzono przegląd kadrowy. Zaostrzono w nim kryteria

oceny pracowników, przyjmując za podstawowy wskaźnik oceny osiąganie efektów

ekonomicznych. Sąd Wojewódzki uznał, że skoro powód był zatrudniony na stano-

wisku kierowniczym, to należy do niego stosować surowsze kryteria oceny pracy.

Działania powoda nie zakończyły się pozyskaniem klientów dla Banku i dlatego

trudno je ocenić za efektywne. Stanowisko zajmowane przez powoda wymaga

umiejętności potrzebnych w kontaktach z kontrahentami, "których powód najwyraź-

niej nie posiada skoro jego działania na tym polu efektywne nie były". Pracodawca

ma prawo dobierać kadrę pracowniczą, a zwłaszcza kierowniczą, tak aby zapew-

niała efektywność działań, gdyż od ich umiejętności zależy czy firma będzie konku-

rencyjna na rynku. Sąd Wojewódzki powołał się na wyrok Sądu Najwyższego z dnia

30 kwietnia 1976 r., I PRN 21/76. Ostatecznie Sąd Wojewódzki uznał, że przyczyna

wypowiedzenia umowy o pracę była konkretna i rzeczywista, a tym samym wypo-

- 3 -

wiedzenie było uzasadnione.

Kasację od tego wyroku złożył powód. Zarzucił naruszenie prawa materialne-

go przez błędną wykładnię art. 30 § 4, art. 32, art. 45 oraz art. 94 pkt 2 i 9 KP, a

także prawa procesowego, tj. art. 227 i 233 § 1 KPC. W uzasadnieniu kasacji powód

podniósł, że decyzje o zawarciu umów z konkretnymi klientami nie należały do

niego. Zależało to od atrakcyjności oferty Banku. Zarzut braku efektów pracy powo-

da jest więc nieprawdziwy i jego uznanie stanowi naruszenie art. 45 KP, a także art.

94 pkt 2 i 9 KP. Przepis art. 45 KP narusza zwłaszcza stwierdzenie Sądu drugiej

instancji, że ocena pracownika przez pracodawcę nie podlega kontroli sądu pracy.

Zdaniem powoda fakt, że jego stanowisko pozostaje w dalszym ciągu nie obsadzone

oznacza, że rzeczywistą przyczyną wypowiedzenia mu umowy o pracę były względy

ekonomiczne, a przyczyna podana w wypowiedzeniu miała charakter pozorny i

zmierzała do obejścia ustawy z 28 grudnia 1989 r. Powód wywiódł w uzasadnieniu

kasacji, że Sąd drugiej instancji przekroczył granice swobodnej oceny dowodów.

Strona pozwana wniosła o oddalenie kasacji i zasądzenie kosztów postępo-

wania kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Co do zarzutu naruszenia przepisów prawa procesowego kasacja w istocie

nie zawiera uzasadnienia. Nie wskazuje bowiem w jaki sposób Sąd drugiej instancji

miał przekroczyć granice swobodnej oceny dowodów. W szczególności nie podaje

jakich dowodów Sąd ten nie uwzględnił, czy błędnie ocenił. W tym zakresie więc

kasacja nie powołuje się na usprawiedliwione podstawy.

Również oczywiście bezzasadny jest zarzut naruszenia art. 32 KP. Przepis

ten dotyczy samej możliwości rozwiązania za wypowiedzeniem wskazanych typów

umów o pracę i określenia daty rozwiązania umów w takich przypadkach. W jaki

sposób przepis ten miał zostać naruszony kasacja nie podaje, bo chyba nie twierdzi,

że w ogóle nie mogła być rozwiązana za wypowiedzeniem łącząca strony umowa o

pracę na czas nie określony.

Zarzut naruszenia art. 30 § 4 KP jest niesłuszny. Przepis ten wymaga aby w

oświadczeniu pracodawcy o wypowiedzeniu umowy o pracę zawartej na czas nie

- 4 -

określony została wskazana przyczyna uzasadniająca wypowiedzenie. Przyczyna

taka w wypowiedzeniu umowy o pracę powodowi została wskazana jako brak odpo-

wiednich kwalifikacji na zajmowanym stanowisku. Również w tym przedmiocie w

uzasadnieniu kasacji brak jest wskazania dlaczego takie wskazanie przyczyny uza-

sadniającej wypowiedzenie umowy o pracę powodowi miałoby naruszać art. 30 § 4

KP. W aspekcie tego przepisu chodzi bowiem o to czy przyczyna uzasadniająca

wypowiedzenie została formalnie wskazana, a nie o to czy w rzeczywistości wystę-

powała i była wystarczającą dla uznania wypowiedzenia za uzasadnione. W wyroku

z dnia 19 maja 1997 r., I PKN 173/97 (OSNAPiUS 1998 nr 8, poz. 243) Sąd Najwyż-

szy słusznie stwierdził, że pracodawca ma w oświadczeniu o wypowiedzeniu umowy

o pracę obowiązek wskazania przyczyny uzasadniającej wypowiedzenie (art. 30 § 4

KP), a niewykonanie tego obowiązku jest naruszeniem przepisów o wypowiadaniu

umów o pracę w rozumieniu art. 45 § 1 KP. Stosując do art. 30 § 4 KP odpowiednio

zasady wypracowane w orzecznictwie, dotyczące art. 38 § 1 KP należy uznać, że

przyczyna wypowiedzenia powinna być podana pracownikowi w sposób skonkrety-

zowany, nie ograniczający się do przytoczenia ogólnikowego zwrotu bądź powtó-

rzenia wyrażeń ustawowych (uzasadnienie tezy III uchwały pełnego składu Izby

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 19 maja 1978 r., V PZP

6/77 - wytyczne orzecznictwa w przedmiocie wykładni przepisów Kodeksu pracy

normujących współdziałanie kierownika zakładu pracy z organami związków zawo-

dowych przy rozwiązywaniu umów o pracę - w szczególności art. 38, art. 42 § 1, art.

52 § 3 i § 4, art. 53 § 4 i art. 177 § 1 KP - OSNCP 1978 z. 8, poz. 127). W tej kwestii

podkreślenia jednak wymaga, że wskazanie pracownikowi przyczyny wypowiedzenia

umowy o pracę (art. 30 § 4 KP) tym różni się od wskazania tej przyczyny zakładowej

organizacji związkowej, że pracownik z reguły ma jeszcze inne źródła informacji o

przyczynie wypowiedzenia. Konkretność wskazania przyczyny wypowiedzenia w

rozumieniu art. 30 § 4 KP należy więc analizować w aspekcie dalszych okoliczności

sprawy, a zwłaszcza z uwzględnieniem innych znanych pracownikowi okoliczności

uściślających tę przyczynę. Powód otrzymał wypowiedzenie umowy o pracę

bezpośrednio po pisemnej negatywnej ocenie efektów jego pracy. W związku z tym

wskazaną mu przyczynę wypowiedzenia należy w zakresie jej konkretności ocenić w

powiązaniu z tą oceną jego pracy i tak uczynił Sąd drugiej instancji. Jest to

- 5 -

prawidłowe. Słusznie też Sąd drugiej instancji (odmiennie od Sądu pierwszej instan-

cji) przyczynę tę rozumiał szerzej niż tylko brak formalnych kwalifikacji na zajmowa-

nym stanowisku. Jak wskazano, przyczynę podaną powodowi należy oceniać w

aspekcie uprzedniej oceny jego pracy. Ta była natomiast negatywna z uwagi na brak

jej efektów. Tym samym przez brak kwalifikacji na zajmowanym stanowisku należało

rozumieć brak umiejętności uzyskiwania odpowiednich efektów pracy. Tak

wskazana i rozumiana przyczyna wypowiedzenia umowy o pracę spełniała wyma-

gania art. 30 § 4 KP.

Została ona przez Sąd drugiej instancji uznana za wystarczającą dla uzasad-

nienia wypowiedzenia umowy o pracę. O tyle więc zawarte w kasacji wywody doty-

czące innej, rzeczywiście istniejącej przyczyny wypowiedzenia (przyczyny ekono-

micznej, leżącej po stronie pracodawcy) są bezprzedmiotowe. Podkreślić jednak

należy, że sąd pracy może - jeżeli pracownikowi wskazano przyczynę wypowiedze-

nia umowy o pracę - rozważyć inne od podanych przyczyny dla dokonania oceny,

czy wypowiedzenie było uzasadnione. Nie ma bowiem przeszkód, by pracodawca w

postępowaniu przed sądem pracy powoływał się również na inne przyczyny rzeczy-

wiście istniejące, a mające uzasadnić wypowiedzenie umowy o pracę (teza III wy-

tycznych).

Zarzut kasacji dotyczący naruszenia art. 94 pkt 2 i 9 KP należy rozpatrywać

ściśle w powiązaniu z zarzutem naruszenia art. 45 § 1 KP (zasadność wypowiedze-

nia). Dotyczy to zwłaszcza zarzutu stosowania przez pracodawcę obiektywnych i

sprawiedliwych kryteriów oceny pracowników i wyników ich pracy. Istota tego zarzutu

sprowadza się więc do oceny, czy Sąd drugiej instancji prawidłowo uznał wy-

powiedzenie umowy o pracę powodowi za uzasadnione w rozumieniu art. 45 § 1 KP.

Sąd drugiej instancji odwołał się w tym zakresie do poglądów uzasadnienia wyroku z

dnia 30 kwietnia 1976 r., I PRN 21/76 (OSPiKA 1977 z. 7-8, poz. 125), że uprawnie-

nia kierownika zakładu pracy obejmują ocenę przydatności pracownika do zajmo-

wania w zakładzie stanowisk kierowniczych i samodzielnych. Słusznie Sąd drugiej

instancji powołał się na poglądy orzecznictwa, że ocena pracownika zajmującego

stanowisko samodzielne powinna być oparta na surowszych kryteriach niż stosowa-

ne względem innych pracowników (w tym przedmiocie patrz: teza V uchwały pełne-

go składu Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 27

- 6 -

czerwca 1985 r., III PZP 10/85, OSNCP 1985 z. 11, poz. 164). Podkreślenia wyma-

ga, że ocena zasadności wypowiedzenia umowy o pracę w ramach art. 45 KP po-

winna być dokonana z uwzględnieniem nie tylko przymiotów pracownika związanych

ze stosunkiem pracy, ale także z uwzględnieniem słusznych interesów pracodawcy

(teza II tej uchwały). W tym względzie należy się jednak przede wszystkim odwołać

do poglądów orzecznictwa wypracowanych już w zmienionych warunkach ustrojo-

wych (por. uzasadnienie wyroku z dnia 3 listopada 1997 r., I PKN 327/97,

OSNAPiUS 1998 nr 16, poz. 476). Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym niniej-

szą sprawę podziela w tym przedmiocie poglądy wyrażone w wyroku z dnia 2 paź-

dziernika 1996 r., I PRN 69/96 (OSNAPiUS 1997 nr 10, poz. 163), w którym stwier-

dzono, że zasadność wypowiedzenia przez pracodawcę umowy o pracę na czas nie

określony (art. 45 KP) powinna być oceniana w płaszczyźnie stwierdzenia, że jest to

zwykły sposób rozwiązywania umowy o pracę. Pracodawca w sposób zasadny wy-

powiada umowę o pracę pracownikowi samodzielnie organizującemu wykonywanie

jego obowiązków pracowniczych, jeżeli pracownik ten nie osiąga wyników porówny-

walnych z innymi pracownikami. Obojętne jest czy spowodowane to zostało niesta-

rannym wykonywaniem obowiązków pracownika, czy przyczynami obiektywnymi,

leżącymi po stronie pracownika. Pracodawca może zasadnie wypowiedzieć umowę

o pracę w ramach realizacji zasady doboru pracowników w sposób zapewniający

najlepsze wykonywanie realizowanych zadań, jeżeli może przewidywać, że zatrud-

nienie nowych pracowników pozwoli na osiąganie lepszych rezultatów pracy. Sto-

sując taką wykładnię odpowiednio do oceny zasadności wypowiedzenia umowy o

pracę powodowi, należy stwierdzić, że powód zajmując samodzielne stanowisko

pracy, nie potrafił tak wykonywać swoich obowiązków pracowniczych (obojętne z

jakiej przyczyny), żeby uzyskać odpowiednie efekty swojej pracy. Za takie efekty

słusznie Sąd drugiej instancji uznał doprowadzenie do "pozyskania" klientów dla

Banku, a nie jak wywodzi się w kasacji, tylko formalne skontaktowanie pracodawcy z

potencjalnymi kontrahentami. W tym zakresie poza wywodami Sądu drugiej instancji

należy dodać, że powód znał sytuację swojego pracodawcy i warunki umów, jakie

może on zaproponować potencjalnym kontrahentom. Rzeczywistym efektem jego

pracy powinno być więc nawiązanie kontaktów z potencjalnymi kontrahentami mo-

gącymi przyjąć warunki umów, które może zaoferować pracodawca. Jeżeli powód w

- 7 -

dłuższym okresie nie potrafił nawiązać kontaktów z takimi potencjalnymi kontrahen-

tami, to słusznie pracodawca ocenił negatywnie efekty jego pracy. Prawidłowo więc

Sąd drugiej instancji uznał, że ocena pracy powoda była zgodna z art. 94 pkt 9 KP, a

wypowiedzenie umowy o pracę uzasadnione (art. 45 § 1 KP).

Wobec braku usprawiedliwionych podstaw kasacji, podlegała ona oddaleniu

na podstawie art. 393

12

KPC. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na

podstawie art. 102 KPC.

========================================