I PKN 284/98

Wyrok z dnia 2 września 1998 r.

I PKN 284/98

W sprawie o przywrócenie do pracy sąd nie może zmieniać zasady pos-

tępowania w sprawach grupowych zwolnień pracowników uzgodnionej w po-

rozumieniu zakładowym wydanym na podstawie art. 4 ustawy z dnia 28

grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami

stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie

niektórych ustaw (Dz.U. z 1990 r. Nr 4, poz. 19 ze zm.).

Przewodniczący SSN: Józef Iwulski, Sędziowie SN: Maria Mańkowska,

Zbigniew Myszka (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 2 września 1998 r. sprawy z powódz-

twa Marii C., Krzysztofa K. przeciwko Spółdzielni Niewidomych „P.” w S. o uznanie

wypowiedzenia za bezskuteczne, na skutek kasacji powódki Marii C. od wyroku

Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach z dnia

27 stycznia 1998 r. [...]

o d d a l i ł kasację i nie obciążył powódki kosztami postępowania kasacyj-

nego.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach, wyro-

kiem z dnia 27 stycznia 1998 r., zmienił w punktach 2 i 3 zaskarżony wyrok Sądu Re-

jonowego-Sądu Pracy w Sosnowcu z dnia 12 listopada 1997 r., oddalający po-

wództwa Marii C. i Krzysztofa K. o uznanie bezskuteczności wypowiedzeń umów o

pracę, w ten sposób, że odstąpił od obciążenia powodów kosztami procesu, nato-

miast w pozostałej części oddalił apelacje powodów.

W sprawie tej ustalono, że Rada Nadzorcza pozwanej Spółdzielni podjęła w

dniu 29 kwietnia 1997 r. uchwałę w przedmiocie dokonania zwolnień grupowych,

2

podyktowanych koniecznością gospodarczą, które objęły około 120 osób, w tym 43

pracowników umysłowych i 77 fizycznych. W kwietniu 1997 r. pozwana powiadomiła

o zamiarze zwolnień grupowych zakładowe związki zawodowe, zawierając z nimi w

dniu 2 czerwca 1997 r. porozumienie określające zasady postępowania w sprawach

dotyczących pracowników objętych zamiarem zwolnień w związku ze zmniejszeniem

zatrudnienia u pozwanej, które wskazywało kryteria doboru oraz listę pracowników

przeznaczonych do zwolnień grupowych. W ramach tego porozumienia pracodawca i

zakładowe organizacje związkowe powołały komisję wspólną, której powierzono

analizę list pracowników wytypowanych do zwolnień. Komisja ta opowiedziała się za

niezwalnianiem powódki - z uwagi na jej wiek i poważną chorobę, oraz powoda - z

uwagi na trudną sytuację rodzinną. Przeciwko temu stanowisku komisji zgłosił zas-

trzeżenie jeden z członków komisji - wskazując, że wspólna komisja przekroczyła

kryteria przewidziane w zakładowym porozumieniu, sprzeciwiając się zwolnieniu po-

wodów. Następnie Zarząd pozwanej podjął decyzje o wypowiedzeniu powodom

umów o pracę, wskazując - jako przyczyny wypowiedzenia - zmniejszenie zatrudnie-

nia podyktowane gospodarczą koniecznością, spowodowane zlikwidowaniem wy-

działów, w których pracowali. Ogółem w pozwanej Spółdzielni zwolniono 101 osób, a

na ich miejsca nie zatrudniono nowych pracowników.

Na tle takich ustaleń Sąd drugiej instancji potwierdził stanowisko Sądu Rejo-

nowego, że zachodziły podstawy faktyczne i prawne do dokonania skutecznych wy-

powiedzeń umów o pracę. Przy zwalnianiu zachowane zostały przesłanki wypowie-

dzenia, określone w art. 187 ustawy z dnia 16 września 1982 r. - Prawo Spółdzielcze

(jednolity tekst: Dz.U. z 1995 r. Nr 54, poz. 288 ze zm.) oraz właściwy tryb postępo-

wania wynikający z zakładowego porozumienia w sprawie zwolnień grupowych. W

szczególności nie wystąpiły - przewidziane w § 5 tego porozumienia - wyłączenia

dopuszczalności dokonania powodom wypowiedzeń umów o pracę. Odmienne sta-

nowisko wspólnej komisji sprzeciwiające się zwolnieniu powodów było w istocie rze-

czy jedynie opinią związków zawodowych, która wykraczała poza kryteria określone

w porozumieniu, i nie miała mocy wiążącej (§§ 10, 12 i 13 Porozumienia). W konse-

kwencji Sąd Wojewódzki oddalił apelacje powodów, reformując wyrok Sądu pierw-

szej instancji jedynie w części zasądzającej od nich zwrot kosztów procesu, ponie-

waż trudna sytuacja materialna i rodzinna powodów przemawiała za odstąpieniem

od obciążenia tymi kosztami (art. 102 KPC).

3

W kasacji powódki podniesiono zarzut naruszenia przepisów prawa material-

nego - art. 4 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązy-

wania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o

zmianie niektórych ustaw (Dz.U. z 1990 r. Nr 4, poz. 19 ze zm., powoływanej dalej

jako ustawa o zwolnieniach z pracy) - przez przyjęcie niewiążącego charakteru ne-

gatywnego stanowiska wspólnej komisji zakładowej w przedmiocie zwolnienia po-

wódki, które naruszyło nadto art. 8 KP, ponieważ jej wiek i stan zdrowia uniemożliwia

znalezienie innego zatrudnienia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja jest bezpodstawna, albowiem nie został naruszony art. 4 ustawy o

zwolnieniach z pracy, skoro na podstawie tej normy prawnej pozwany pracodawca

zawarł w dniu 2 czerwca 1997 r. z działającymi wspólnie w imieniu pracowników zak-

ładowymi organizacjami związkowymi ustawowo wymagane porozumienie, określają-

ce zasady postępowania w sprawach dotyczących pracowników objętych zamiarem

zwolnienia z pracy w związku z procesem restrukturyzacji. W ramach przyjętych

kryteriów doboru pracowników do zwolnienia określono w § 5 porozumienia zam-

knięty katalog zakazów rozwiązania umów o pracę (negatywne kryteria doboru pra-

cowników przeznaczonych do zwolnienia), które nie obejmowały ochrony pracowni-

ków przed zwolnieniem z uwagi na wiek lub stan zdrowia.

Równocześnie zawarte porozumienie w rozdziale III, dotyczącym kolejności i

terminów dokonywania wypowiedzeń oraz sposobu postępowania w sprawach doty-

czących wypowiedzeń, dopuściło w § 10 powołanie wspólnej komisji pracodawcy i

związków zawodowych, której zadaniem była analiza przedstawionej Zarządowi i

zakładowym związkom zawodowym przez Zarząd pozwanej do dnia 6 czerwca 1997

r. listy pracowników wytypowanych do zwolnienia oraz spraw spornych. Regulacja

art. 4 ust. 1 ustawy o zwolnieniach z pracy nie sprzeciwia się powołaniu dodatkowe-

go gremium zakładowego, dokonującego ponownej analizy listy pracowników przez-

naczonych do zwolnienia, skoro porozumienie w tym zakresie mieściło się w pojęciu

zasad postępowania w sprawach dotyczących pracowników w związku z zamierzo-

nymi zwolnieniami z pracy.

W rozpoznawanej sprawie spór koncentrował się wokół zagadnienia sta-

nowczego bądź opiniodawczego udziału powołanej wspólnej komisji przy podejmo-

4

waniu decyzji w przedmiocie zwalniania pracowników z przyczyn dotyczących pra-

codawcy. Zgodnie z § 11 zawartego porozumienia zakładowa komisja wspólna mo-

gła przedstawić zarządowi Spółdzielni i związkom zawodowym do dnia 16 czerwca

1997 r. listy pracowników przeznaczonych do zwolnienia, jak również wykazy spraw

spornych. Tymczasem, poza listą pracowników przeznaczonych do zwolnienia i wy-

kazem spraw spornych, komisja wspólna przedstawiła dodatkową listę, na której

wymieniono pracowników, których zwolnieniu komisja sprzeciwiała się z przyczyn nie

objętych uzgodnionymi w § 5 porozumienia negatywnymi przesłankami (przeszko-

dami) zwalniania pracowników. Takie postępowanie komisji Sądy orzekające w

sprawie uznały za pozbawione mocy prawnej, trafnie wskazując na jednoznacznie

opiniodawczy charakter udziału tego zakładowego gremium w sprawach obejmują-

cych jedynie analizę list pracowników wytypowanych do zwolnienia oraz przedsta-

wienie spraw spornych. Stanowisko tej komisji, sprzeciwiające się zwolnieniu niektó-

rych pracowników, z przyczyn nie objętych uzgodnionymi w § 5 porozumienia zaka-

zami rozwiązywania umów o pracę, było prawidłowo zakwalifikowane do kategorii

spraw spornych i nie rozstrzygniętych przez wspólną komisję. W takich sprawach -

zgodnie z treścią § 12 porozumienia, ostateczna decyzja co do zwolnienia pracow-

ników została pozostawiona w gestii Prezesa Zarządu pozwanej Spółdzielni, który

wypowiedział powódce umowę o pracę bez naruszenia postanowień zakładowego

porozumienia w sprawie grupowych zwolnień.

Wypowiedzenie umowy o pracę - wymuszone koniecznością grupowych

zwolnień pracowników z przyczyn dotyczących pracodawcy, które nie naruszało

przyjętych w zakładowym porozumieniu kryteriów doboru pracowników przewidzia-

nych do zwolnienia, nie może być podważane jako nadużycie prawa przez praco-

dawcę na podstawie art. 8 KP, bądź posiadającego to samo brzmienie normatywne

art. 5 KC (taki zarzut zamiennie artykułowała skarga kasacyjna). Postępowanie pra-

codawcy zgodne z ustalonymi w zakładowym porozumieniu normatywnym zasadami

postępowania w sprawach dotyczących pracowników objętych zamiarem zwolnienia

z pracy stanowiło bowiem uprawnione wykonywanie uzgodnionego z zakładowymi

związkami zawodowymi zakładowego prawa pracy, a przez to oczywiście chybiona

była kwalifikacja takiego postępowania jako nadużycia prawa i to przez pryzmat za-

rzutu kasacyjnego - trudności w znalezieniu przez powódkę nowego zatrudnienia ze

względu na wiek i stan zdrowia. Brak jest podstaw prawnych do sądowej ingerencji

lub weryfikacji zasad postępowania w sprawach grupowych zwolnień pracowników,

5

uzgodnionych w zakładowym porozumieniu normatywnym, wydanym na podstawie

art. 4 ustawy o grupowych zwolnieniach z pracy.

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy oddalił kasację z mocy art. 393

12

KPC, odstępując od obciążania powódki kosztami postępowania kasacyjnego na

podstawie art. 102 KPC w związku z art. 393

19

KPC.

========================================