I PKN 309/98

Wyrok z dnia 10 września 1998 r.

I PKN 309/98

Zaproponowanie pracownikowi w wypowiedzeniu zmieniającym pracy

na stanowisku "specjalisty", bez bliższego jego określenia, nie spełnia

wymagań z art. 42 § 2 KP, chyba że z okoliczności sprawy wynika

jednoznacznie, że ma to być praca w dziale przejmującym zadania i

kompetencje działu likwidowanego, w którym pracownik był dotychczas

zatrudniony.

Przewodniczący SSN: Walerian Sanetra, Sędziowie SN: Andrzej Kijowski

(sprawozdawca), Roman Kuczyński.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 10 września 1998 r. sprawy z po-

wództwa Danuty Ł. przeciwko Przedsiębiorstwu Wodociągów i Kanalizacji Spółce z

o.o. w G.W. o uznanie wypowiedzenia zmieniającego za bezskuteczne, na skutek

kasacji strony pozwanej od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Zielonej Górze z dnia 20 kwietnia 1998 r. [...]

z m i e n i ł zaskarżony wyrok w ten sposób, że oddalił apelację powódki od

wyroku Sądu Rejonowego-Sądu Pracy w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 12 grudnia

1997 r. [...]

U z a s a d n i e n i e

Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Gorzowie Wlkp. wyrokiem z dnia 12 grudnia 1997

r. [...], oddalił powództwo Danuty Ł. przeciwko Przedsiębiorstwu Wodociągów i Ka-

nalizacji, Sp. z o.o. w G.W. o uznanie za bezskuteczne wypowiedzenia zmieniające-

go dokonanego powódce w dniu 4 marca 1997 r. W motywach tego rozstrzygnięcia

Sąd Rejonowy powołał się na ustalenie następującego stanu faktycznego.

Powódka Danuta Ł. jest w pozwanym Przedsiębiorstwie zatrudniona od 1

sierpnia 1979 r. na stanowisku kierownika działu kadrowo-administracyjnego, a po-

2

nadto należy do grona członków komisji rewizyjnej w zakładowej organizacji KNSZZ

„Solidarność 80”. W dniu 27 stycznia 1997 r. powódka prowadziła z pozwanym roz-

mowę na temat przyczyn zamierzonego wypowiedzenia warunków umowy o pracę,

nagrywając ją bez zgody rozmówcy na mikrokasetę. W dniu 30 stycznia 1997 r. poz-

wany zwrócił się do powódki o wskazanie organizacji związkowej, która broniłaby jej

interesów w związku z zamiarem dokonania wspomnianego wypowiedzenia. W

tymże dniu pracodawca powierzył powódce od 1 lutego 1997 r. na okres 3 miesięcy

pracę specjalisty w dziale transportowo-sprzętowym.

Dnia 20 lutego 1997 r. pozwany zawiadomił komisję zakładową KNSZZ „Soli-

darność 80” o zamiarze wypowiedzenia powódce warunków pracy i powierzenia jej

stanowiska specjalisty w związku z likwidacją działu kadrowo-administracyjnego i

włączenia jego funkcji do działu finansowo-ekonomicznego na podstawie zarządze-

nia [...] z dnia 4 lutego 1997 r., wydanego w wykonaniu uchwały [...] rady nadzorczej

Spółki z dnia 3 lutego 1997 r. Komisja zakładowa w piśmie z dnia 21 lutego 1997 r.

odmówiła zgody na planowane wypowiedzenie zmieniające, twierdząc iż ma ono

charakter szykany, gdyż zmiany są bezzasadne pod względem organizacyjnym i

ekonomicznym. W dniu 26 lutego 1997 r. pozwany zwrócił się więc do Krajowej Ko-

misji KNSZZ „Solidarność 80”, która pismem z 3 marca 1997 r. podtrzymała stano-

wisko organizacji zakładowej. Dnia 4 marca 1997 r. pracodawca wypowiedział po-

wódce umowę o pracę w części dotyczącej stanowiska i kategorii zaszeregowania z

zachowaniem 3-miesięcznego okresu wypowiedzenia z powodu „likwidacji stanowis-

ka”. Przez łączenie działów i likwidację stanowisk pozwany przeprowadził też reor-

ganizację działu marketingu i handlu, włączając doń dział gospodarki materiałowej.

Poza tym z laboratoriów wydziałów produkcji wody i oczyszczalni ścieków utworzono

dział kontroli jakości i technologii.

W tych okolicznościach faktycznych Sąd Rejonowy uznał, że w świetle art. 32

ust. 2 ustawy z dna 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (Dz.U. Nr 55, poz. 234

ze zm.) w związku z art. 10 ust. 4 i art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o

szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn

dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. z 1990 r. Nr 4,

poz. 19 ze zm.) powództwo jest bezzasadne. Po włączeniu działu kadrowo-organiza-

cyjnego do działu ekonomiczno-finansowego obowiązki powódki przejęła Eleonora

B., zastępca kierownika tego działu, obeznana z powierzonymi jej zadaniami. Nie jest

zatem możliwe dalsze zatrudnianie powódki na dotychczasowym stanowisku pracy,

3

a niepowierzenie jej stanowiska zastępcy kierownika działu w miejsce Eleonory B.,

mieści się w kompetencjach pracodawcy do swobodnego doboru pracowników.

Likwidacja stanowiska pracy powódki nie była też - wbrew jej twierdzeniom - fikcją w

celu jej szykanowania, o czym świadczą wcześniejsze zmiany organizacyjne, łącze-

nie innych działów, likwidacja stanowisk kierowniczych, a także działanie pracodawcy

zgodnie z uchwałami swej rady nadzorczej, w której udziały miasta w Spółce re-

prezentuje dwóch wiceprezydentów G.W. Rada Nadzorcza oświadczyła zresztą wy-

raźnie, że działania zarządu są zbieżne z programem jej działania. Zasadność reor-

ganizacji potwierdziła też kierownik połączonych działów Ewa G., uznając, że obo-

wiązki rozłożono równomiernie na pracowników, którzy mogą podnieść swoje kwali-

fikacje. Wspomniane zmiany zostały więc wprowadzone ze względów oszczędnoś-

ciowych, nawet jeśli pracodawca obowiązany jest do wypłacania powódce dodatku

wyrównawczego z art. 10 ust. 5 ustawy z 28 grudnia 1989 r. Zajmowanie określone-

go stanowiska przez pracownika podlegającego szczególnej ochronie nie może

zresztą pozbawiać pracodawcy kompetencji do przeprowadzania zmian organizacyj-

nych. Powierzenie powódce na okres trzech miesięcy pracy specjalisty w dziale

transportowo-sprzętowym nie naruszyło też art. 42 § 4 KP, który to przepis dotyczy

ogółu zatrudnionych, również chronionych z mocy przepisów szczególnych.

Apelację powódki uwzględnił Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Zielonej Górze, który wyrokiem z dnia 20 kwietnia 1997 r. [...], zmienił

zaskarżone orzeczenie w ten sposób, że przywrócił powódce poprzednie warunki

pracy i płacy. W uzasadnieniu tego wyroku Sąd Wojewódzki wskazał, że podstawo-

wym warunkiem dokonywania zarówno grupowych, jak też indywidualnych zwolnień

pracowników w trybie przepisów ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. jest zmniejszenie

zatrudnienia z przyczyn określonych w jej art. 1 ust. 1. Tymczasem dokonane po-

wódce wypowiedzenie zmieniające pracodawca motywował zmianą organizacyjną,

polegającą na zlikwidowaniu stanowiska kierownika działu kadrowo-administracyj-

nego i podporządkowaniu zakresu działalności tej komórki działowi ekonomicznemu.

Pozwany nie twierdził więc o konieczności związanej z tym redukcji zatrudnienia, zaś

Sąd pierwszej instancji faktu tego nie badał, gdyż błędnie przyjął, iż zmiany organi-

zacyjne same przez się uzasadniały wypowiedzenie powódce warunków pracy i

płacy. Po uzupełnieniu postępowania dowodowego w tym kierunku Sąd Wojewódzki

ustalił, że stan zatrudnienia w pozwanej Spółce wynosił na dzień 1 marca 1997 r.

(tzn. z początkiem okresu dokonanego powódce wypowiedzenia) 324 osoby i

4

318,250 etatów, a z końcem tego roku wzrósł do 327 osób i 321,875 etatów. Zmniej-

szenie zatrudnienia nie występowało też na koniec czerwca, ani na koniec września

1997 r. Pozwany nie miał zatem prawa powoływać się na przyczyny wypowiedzenia

określone w art. 1 ust. 1 ustawy z 28 grudnia 1989 r., wobec czego dokonane po-

wódce wypowiedzenie zmieniające było bezskuteczne. Jako członek komisji rewizyj-

nej w zakładowej organizacji związkowej KNSZZ „Solidarność 80” powódka podlega

bowiem szczególnej ochronie trwałości stosunku pracy, przewidzianej w art. 32 ust. 2

ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych, który to przepis praco-

dawca naruszył dokonując wspomnianego wypowiedzenia bez zgody zarządu zakła-

dowej organizacji tegoż Związku. Roszczenie powódki znajduje więc oparcie w art.

45 § 1 w związku z art. 42 § 1 KP.

Sąd Wojewódzki nadmienił też, że przedmiotowe wypowiedzenie nie określa

stanowiska pracy zaproponowanego powódce, czym narusza art. 42 KP. Powódka

była bowiem kierownikiem działu kadrowo-administracyjnego, a zaoferowano jej sta-

nowisko „specjalisty”, bez bliższego określenia jego charakteru lub komórki organi-

zacyjnej zakładu. Wprawdzie w okolicznościach sprawy może to oznaczać jedynie

pracę na stanowisku specjalisty w dziale finansowo-ekonomicznym, któremu przypo-

rządkowano zakres zadań dotychczasowego działu kadrowo-administracyjnego, lecz

„nie do przyjęcia jest sytuacja”, w której powierzając powódce stanowisko bliżej nie

określonego specjalisty mógłby ją pracodawca zatrudniać w dowolnie wybranym

dziale, obchodząc przepisy o szczególnej ochronie trwałości jej stosunku pracy.

Kasację od powyższego wyroku wniósł w imieniu pozwanej Spółki jej radca

prawny, zarzucając naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 1

ust. 1 w związku z art. 10 ust. 4 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. oraz art. 42 § 2 KP

i domagając się na tej podstawie zmiany zaskarżonego orzeczenia przez „oddalenie

roszczeń powódki w całości”. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że

twierdzenie Sądu drugiej instancji, iż konieczną przesłanką rozwiązania umowy z

przyczyn określonych w art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. jest zmniej-

szenie zatrudnienia w całej Spółce byłoby słuszne tylko wtedy, gdyby pozwany mógł

stosunek pracy z powódką rozwiązać w sposób definitywny. Tymczasem pozwane-

mu wolno było zgodnie z art. 10 ust. 4 tej ustawy dokonać jedynie wypowiedzenia

zmieniającego, wskutek którego nie dochodzi do redukcji zatrudnienia. Inna rzecz, że

w tym wypadku doszło do faktycznego spadku zatrudnienia, ponieważ zlikwidowano

dział, w którym pracowała powódka. Dążenie do racjonalizacji struktury zatrudnienia

5

jest zaś konieczne w każdej firmie, zwłaszcza komunalnej, pozostającej pod stałym i

szczególnym nadzorem rady gminy, jak i ogółu mieszkańców.

Skarżący wyraził też pogląd, że w ofercie nowych warunków pracy właściwie

określił stanowisko pracy i wynagrodzenie powódki. Stanowisko „specjalisty” jest

bowiem w hierarchii zakładu skarżącej Spółki „dość wysokie”, a „do kompetencji pra-

codawcy należy, w jakim stopniu określi on szczegółowy zakres czynności zatrud-

nionego pracownika, a tym samym dział czy wydział w jakim pracownik ma być za-

trudniony”. Skarżący uważa zatem, że przy dokonywaniu wypowiedzenia zmieniają-

cego nie naruszył art. 42 § 2 KP.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja jest zasadna, aczkolwiek tylko w odniesieniu do pierwszego ze sfor-

mułowanych w niej zarzutów. Zaskarżony wyrok został bowiem oparty na błędnej

wykładni art. 10 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwią-

zywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy

oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. z 1990 r. Nr 4, poz. 19 ze zm.). Przepis ten

stanowi w ust. 1, że ustawę, z wyjątkiem art. 2-4, stosuje się odpowiednio także w

razie podejmowania przez kierownika zakładu pracy indywidualnych decyzji o zwal-

nianiu pracowników z przyczyn wymienionych w art. 1 ust. 1, jeżeli są one wyłączną

przesłanką rozwiązania stosunku pracy, a zwolnienia w okresie nie dłuższym niż 3

miesiące obejmują nie więcej niż 10% załogi w zakładach pracy zatrudniających do

1000 pracowników lub nie więcej niż 100 pracowników w zakładach zatrudniających

powyżej 1000 pracowników, „z zastrzeżeniem przepisów ust. 2-5”. Wśród tych zas-

trzeżonych odrębności jest w przepisie ust. 4 przewidziana dopuszczalność dokona-

nia wypowiedzenia zmieniającego pracownikom, których stosunek pracy podlega

wzmożonej ochronie trwałości na mocy przepisów Kodeksu pracy lub przepisów

szczególnych, jeżeli z przyczyn określonych w art. 1 ust. 1 nie jest możliwe dalsze ich

zatrudnianie na dotychczasowych stanowiskach pracy. Skoro celem wypowiedzenia

zmieniającego nie jest w zasadzie rozwiązanie stosunku pracy, tylko kontynuowanie

go w zmienionej treści, to takie wypowiedzenie niejako z natury rzeczy nie powoduje

zmniejszenia zatrudnienia i dlatego przepisy o wypowiedzeniu definitywnym stosuje

się w tym zakresie „odpowiednio” również z mocy ogólnej reguły art. 42 § 1 KP.

Unormowania ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. mają zatem - wbrew twierdzeniu

6

Sądu Wojewódzkiego - „odpowiednie” zastosowanie także w sytuacji, gdy z przyczyn

ekonomicznych lub w związku ze zmianami organizacyjnymi, produkcyjnymi albo

technicznymi (w tym także zmianami w celu poprawy warunków pracy lub warunków

środowiska naturalnego) nie jest możliwe dalsze zatrudnianie danego pracownika lub

zespołu pracowników (nie odpowiadającego kryteriom „grupy” w rozumieniu art. 1

ust. 1 ustawy) na dotychczasowym (-ych) stanowisku (-ach), a ze względu na zakazy

wypowiedzenia lub rozwiązania stosunku pracy nie wchodzi w grę redukcja

zatrudnienia, lecz jedynie przeniesienie do innej pracy. Innymi słowy, zakres

zastosowania poszczególnych przepisów ustawy nie jest jednakowy i odesłanie - jak

w art. 10 ust. 4 - do przyczyn rozwiązania stosunku pracy określonych w jej art. 1 ust.

1 nie musi oznaczać równoczesnego odesłania do redukcji zatrudnienia zazwyczaj

związanej z tymi przyczynami.

Nie sposób więc kwestionować subsumpcji ustaleń faktycznych poczynionych

w postępowaniu pierwszoinstancyjnym i zaakceptowanych pośrednio także przez

Sąd Wojewódzki, gdyż niemożność dalszego zatrudniania powódki na dotychczaso-

wym stanowisku kierownika działu kadrowo-administracyjnego wskutek zmiany or-

ganizacyjnej, polegającej na likwidacji tego działu z równoczesnym przekazaniem

jego zadań i kompetencji działowi finansowo-ekonomicznemu, mieści się w zakresie

zastosowania szczególnego przepisu art. 10 ust. 4 w związku z art. 1 ust. 1 ustawy z

28 grudnia 1989 r., co automatycznie wyklucza zarzut naruszenia przez pracodawcę

ogólnego unormowania art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach za-

wodowych (Dz.U. Nr 55, poz. 234 ze zm.). Oceny tej nie zmienia sposób określenia

przez skarżącego pracodawcę rodzaju pracy zaoferowanej powódce w ramach spor-

nego wypowiedzenia zmieniającego. Co prawda, pojęcie „specjalista” wyznacza da-

nemu stanowisku „dość wysokie” (według sformułowania skarżącego) miejsce w hie-

rarchii stanowisk danego zakładu pracy, ale samo przez się, tzn. w oderwaniu od

nazwy czy zakresu zadań odpowiedniej zakładowej komórki organizacyjnej lub za-

wodu (specjalności zawodowej) pracownika, nie wskazuje jeszcze przedmiotu jego

pracowniczego zobowiązania („pracy określonego rodzaju” w rozumieniu art. 22 § 1

KP), a tym samym czyni go „specjalistą od wszystkiego” i w niedopuszczalny sposób

oddaje do dyspozycji pracodawcy całą pracowniczą zdolność do pracy („siłę robo-

czą” zainteresowanego pracownika). Wbrew twierdzeniom skarżącego miałby zatem

rację Sąd Wojewódzki argumentując, że skierowana pod adresem powódki oferta

nowego rodzaju pracy nie odpowiada wymaganiom z art. 42 § 2 KP, gdyby równo-

7

cześnie nie ustalił, iż w okolicznościach sprawy może jedynie chodzić o pracę spe-

cjalisty w dziale finansowo-ekonomicznym, który przejął zadania i kompetencje działu

kadrowo-administracyjnego. W świetle tego ustalenia zarzut naruszenia przez

pracodawcę art. 42 § 2 KP jest niekonsekwentny, a zatem próba podważenia tego

zarzutu w kasacji pozostaje bez znaczenia dla jej rozstrzygnięcia.

Z wyżej wskazanych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 393

15

KPC

zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że oddalił apelację powódki od orzeczenia

Sądu pierwszej instancji.

========================================