I PKN 503/98

Wyrok z dnia 9 grudnia 1998 r.

I PKN 503/98

Sąd pracy może uznać przywrócenie do pracy za niecelowe (art. 45 § 2

KP), jeżeli wypowiedzenie umowy o pracę było uzasadnione naruszeniem przez

pracownika jego obowiązków, choćby pracodawca naruszył przepisy dotyczą-

ce rozwiązywania umów o pracę w tym trybie, w szczególności dotyczące

formy (art. 30 § 4 KP).

Przewodniczący: SSN Andrzej Kijowski, Sędziowie SN: Józef Iwulski (spra-

wozdawca), Roman Kuczyński.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 9 grudnia 1998 r. sprawy z powództwa

Joanny K. przeciwko Urzędowi Kontroli Skarbowej w B.P. o przywrócenie do pracy i

premię, na skutek kasacji strony pozwanej od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie z dnia 17 czerwca 1998 r. [...]

z m i e n i ł zaskarżony wyrok w części dotyczącej żądania przywrócenia do

pracy - odszkodowania (pkt I) oraz rozstrzygnięcia o kosztach (pkt III) w ten sposób,

że apelację powódki w tym zakresie od wyroku Sądu Rejonowego-Sądu Pracy w

Białej Podlaskiej z dnia 17 marca 1998 r. [...], oddalił i zniósł wzajemnie między stro-

nami koszty postępowania apelacyjnego;

odrzucił kasację w pozostałym zakresie i zniósł wzajemnie między stronami

koszty postępowania kasacyjnego.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Białej Podlaskiej, wyrokiem z dnia 17 marca 1998

r. [...] zasądził od pozwanego Urzędu Kontroli Skarbowej w B.P. na rzecz powódki

Joanny K. kwotę 1.057,20 zł tytułem odszkodowania, oddalił powództwo w pozosta-

łym zakresie oraz orzekł o kosztach postępowania i rygorze natychmiastowej wyko-

nalności. Sąd Rejonowy ustalił, że powódka była zatrudniona na podstawie umowy o

pracę na czas nie określony na stanowisku starszego referenta i podlegała bezpoś-

2

rednio kierownikowi Oddziału Ogólnego Kadr i Szkolenia. Do zakresu jej obowiązków

należało między innymi prowadzenie kancelarii Urzędu oraz sekretariatu dyrektora, a

także przyjmowanie telefonów. Strona pozwana wypowiedziała powódce umowę o

pracę w dniu 31 grudnia 1997 r., podając jako przyczynę naruszenie obowiązków

urzędnika państwowego, określonych w art. 17 ust. 2 pkt 2, 4 i 7 ustawy o pracowni-

kach urzędów państwowych. Pismem z 10 lutego 1998 r. strona pozwana pozbawiła

powódkę premii za IV kwartał 1997 r. Sąd Rejonowy ustalił, że powódka wychodziła

w czasie godzin pracy, nie powiadamiając o tym przełożonego i nie wpisywała się do

książki wyjść prywatnych. Prowadziła dużo rozmów o charakterze prywatnym, czym

blokowała linię telefoniczną, tak że petenci nie mogli się dodzwonić do dyrektora.

Zdaniem Sądu Rejonowego strona pozwana nie wskazała we właściwy sposób

przyczyny wypowiedzenia umowy o pracę, czym naruszyła art. 30 § 4 KP. Sąd uznał

jednak przywrócenie powódki do pracy za niecelowe z uwagi na utratę przez stronę

pozwaną zaufania do niej (art. 45 § 2 KP) i zasądził na rzecz powódki

odszkodowanie. Sąd Rejonowy uznał, że zachodziły przesłanki pozbawienia powódki

premii.

Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie w

uwzględnieniu apelacji powódki, zmienił ten wyrok i przywrócił powódkę do pracy

oraz zasądził na jej rzecz wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy w kwocie

652,40 zł oraz kwotę 1.300 zł tytułem premii. Sąd drugiej instancji uznał stan faktycz-

ny ustalony przez Sąd Rejonowy za miarodajny dla rozstrzygnięcia sprawy. Nie po-

dzielił jednak poglądu Sądu pierwszej instancji o niecelowości przywrócenia powódki

do pracy. Ocenił, że każde wypowiedzenie umowy o pracę wiąże się z utratą zaufa-

nia do pracownika, jednakże musi to być uzasadnione. Przyjęcie wykładni Sądu

pierwszej instancji powodowałoby zdaniem Sądu Wojewódzkiego, że przywrócenie

do pracy nigdy nie mogłoby być realizowane, a przepis art. 45 § 1 KP byłby "przepi-

sem martwym". Zdaniem Sądu drugiej instancji art. 45 § 2 KP jest wyjątkowy i nie

może być interpretowany rozszerzająco. Sąd drugiej instancji uznał też, że pozba-

wienie powódki premii było bezpodstawne.

Wyrok ten zaskarżyła kasacją strona pozwana. Zarzuciła naruszenie art. 45 §

2 KP i § 4 lit. c regulaminu w sprawie zasad przyznawania premii pracownikom

Urzędu Kontroli Skarbowej w B.P. Zarzuciła także naruszenie przepisów postępo-

wania, tj. art. 131 KPC przez niedoręczenie stronie pozwanej uzasadnienia apelacji

oraz art. 328 § 2 KPC przez zbyt pobieżną analizę stanu faktycznego zawartą w uza-

3

sadnieniu wyroku oraz nieustosunkowanie się do wszystkich faktów, które Sąd uznał

za udowodnione. Strona pozwana wywiodła, że otrzymała odpis apelacji, który nie

spełniał wymagań określonych w art. 368 KPC, bowiem nie zawierał uzasadnienia

zarzutów apelacyjnych. W związku z czym strona pozwana została pozbawiona moż-

liwości ustosunkowania się do zarzutów apelacji, a przez to udzielenia na nią odpo-

wiedzi. Strona pozwana podniosła, że przyczyną wypowiedzenia umowy o pracę po-

wódce było naruszenie obowiązków urzędnika państwowego. Sąd drugiej instancji

nie wziął pod uwagę charakteru pracy w Urzędzie Kontroli Skarbowej, który jest or-

ganem administracji rządowej szczebla wojewódzkiego o charakterze specjalnym.

Przez sekretariat Urzędu przepływa szereg informacji objętych tajemnicą, nie tylko

służbową lecz państwową i skarbową. Urzędnik państwowy na każdym stanowisku

powinien budzić pełne zaufanie nie tylko swoich przełożonych ale także wszystkich

petentów. Sąd Wojewódzki nie wziął pod rozwagę, że pracodawca może zasadnie

wypowiedzieć umowę o pracę w ramach realizacji zasady doboru pracowników w

sposób zapewniający najlepsze wykonywanie realizowanych zadań, jeżeli może

przewidzieć, że zatrudnienie nowych pracowników pozwoli na osiąganie lepszych

rezultatów pracy.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja w sprawie o przywrócenie do pracy jest dopuszczalna bez względu

na wartość przedmiotu zaskarżenia - art. 393 pkt 1 KPC (postanowienie z dnia 27

lutego 1997 r., I PKN 16/97, OSNAPiUS 1997 nr 23, poz. 467). Natomiast dopusz-

czalność kasacji w sprawie o świadczenie pieniężne zależy od wartości przedmiotu

zaskarżenia, do oznaczenia którego stosuje się odpowiednio przepisy o wartości

przedmiotu sporu. Wprawdzie zgodnie z art. 21 KPC w przypadku dochodzenia po-

zwem kilku roszczeń zlicza się ich wartość, ale przy określeniu wartości przedmiotu

zaskarżenia w kasacji nie można sumować wartości roszczeń majątkowych o

ukształtowanie (przeważający element roszczenia o przywrócenie do pracy) z warto-

ścią roszczenia pieniężnego dochodzonego na innej podstawie faktycznej i prawnej

(por. wyrok z dnia 23 września 1997 r., I PKN 277/97, OSNAPiUS 1998 nr 14, poz.

417). Wynika to z odpowiedniego stosowania przepisów o wartości przedmiotu zas-

karżenia i specyficznej cechy powództw o ustalenie i ukształtowanie, w których do-

puszczalność kasacji nie jest zależna od wartości przedmiotu zaskarżenia. Dlatego

4

należało uznać, że kasacja strony pozwanej w zakresie dotyczącym premii wynoszą-

cej 1 300 zł, była niedopuszczalna i podlegała odrzuceniu na podstawie art. 3938

§ 1

w związku z art. 393 pkt 1 KPC.

Nie są słuszne zarzuty strony pozwanej dotyczące naruszenia przepisów pos-

tępowania. Brak możliwości zapoznania się z uzasadnieniem apelacji mógł stanowić

dla strony pozwanej pewne utrudnienie w obronie jej praw. Z pewnością jednak nie

pozbawiał strony pozwanej takiej możliwości, a mając charakter przejściowy nie mógł

wpłynąć na wynik sprawy (art. 3931

pkt 2 KPC). Nie jest również zasadny zarzut na-

ruszenia art. 328 § 2 KPC przez Sąd drugiej instancji (ściślej mówiąc tego przepisu w

związku z art. 391 KPC), gdyż uzasadnienie wyroku tego Sądu, w powiązaniu z ak-

ceptowanymi wywodami uzasadnienia Sądu pierwszej instancji, spełnia wymagania

tego przepisu (por. np. postanowienie z dnia 22 kwietnia 1997 r., II UKN 61/97,

OSNAPiUS 1998 nr 3, poz. 104).

Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem (por. np. wyrok z dnia 25 listopada 1997

r., I PKN 385/97, OSNAPiUS 1998 nr 18, poz. 538) utrata zaufania do pracownika

może stanowić przyczynę uzasadniającą wypowiedzenie umowy o pracę, jeżeli znaj-

duje oparcie w przesłankach natury obiektywnej oraz racjonalnej i nie jest wynikiem

arbitralnych ocen lub subiektywnych uprzedzeń. Z tego punktu widzenia ocena Sądu

pierwszej instancji, że istniały przyczyny uzasadniające wypowiedzenie powódce

umowy o pracę nie budzi wątpliwości. Słusznie Sąd pierwszej instancji, przy naru-

szeniu przez pracodawcę art. 30 § 4 KP, rozważył w tej sytuacji możliwość zasą-

dzenia na rzecz powódki odszkodowania, w miejsce żądanego przywrócenia do

pracy (art. 45 § 2 KP). Należy bowiem uznać, że w generalnej klauzuli zawartej w art.

45 § 2 KP o niecelowości przywrócenia do pracy, mieści się sytuacja, w której wypo-

wiedzenie umowy o pracę jest uzasadnione, zwłaszcza okolicznościami związanymi

z naruszaniem przez pracownika jego obowiązków, a pracodawca naruszył inne

przepisy o rozwiązywaniu umowy o pracę w tym trybie, w szczególności dotyczące

formy (por. np. wyrok z dnia 19 listopada 1997 r., I PKN 374/97, OSNAPiUS 1998 nr

17, poz. 508). Nie jest zasadny wniosek Sądu drugiej instancji, że przy takiej wykład-

ni tego przepisu, art. 45 § 1 KP byłby przepisem "martwym". Słusznie Sąd drugiej

instancji twierdzi, że z reguły postępowanie sądowe o przywrócenie do pracy nie

wpływa korzystnie na układ wzajemnych stosunków między stronami stosunku pracy.

Należy jednak odróżnić sytuację, gdy nie było przyczyn uzasadniających wypowie-

dzenie lub nie polegały one na naruszaniu przez pracownika jego obowiązków i w

5

toku procesu powstał lub pogłębił się konflikt między stronami, od sytuacji, w której

istniały przyczyny uzasadniające wypowiedzenie, a zwłaszcza były one znaczące i

polegały na naruszaniu obowiązków pracowniczych. Stosowanie w tej ostatniej sy-

tuacji przepisu art. 45 § 2 KP, w ramach swobodnego uznania sądu, należy uznać za

prawidłowe.

Z tych względów na podstawie art. 39315

oraz art. 100 KPC orzeczono jak w

sentencji.

========================================