II UKN 232/98

Wyrok z dnia 25 września 1998 r.

II UKN 232/98

Do składek na ubezpieczenie społeczne mają zastosowanie przepisy o

zobowiązaniach podatkowych, a decyzja organu ubezpieczeniowego ustalają-

ca obowiązek zapłaty składki wraz z odsetkami za zwłokę ma charakter decyzji

podatkowej, co powoduje, że wniesienie odwołania nie wstrzymuje jej wykona-

nia.

Przewodniczący SSN: Maria Tyszel, Sędziowie: SA Beata Gudowska, SN

Jerzy Kuźniar (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 25 września 1998 r. sprawy z wniosku

[...] Dyrekcji Okręgowej Kolei Państwowych w K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń

Społecznych-Oddziałowi w K. o wysokość składek, na skutek kasacji wnioskodawcy

od wyroku Sądu Apelacyjnego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie z

dnia 17 grudnia 1997 r. [...]

1. o d d a l i ł kasację.

2. z a s ą d z i ł od [...] Dyrekcji Okręgowej Kolei Państwowych w K. na rzecz

Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w K. kwotę 5000 (pięć tysięcy) zł tytu-

łem kosztów postępowania kasacyjnego.

U z a s a d n i e n i e

Decyzją z dnia 28 października 1996 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych-

Oddział w K. ustalił, że [...] Dyrekcja Okręgowa Kolei Państwowych w K. jest zobo-

wiązana do zapłaty odsetek od nieterminowo dokonanych wpłat składek na ubezpie-

czenie społeczne pracowników za okres od grudnia 1992 r. do lipca 1995 r. w wyso-

kości 523.569,60 zł.

Wyrokiem z dnia 13 marca 1997 r. Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Krakowie oddalił odwołanie zakładu pracy od powyższej decyzji, wy-

2

rażając pogląd, że organ rentowy zgodnie z art. 34 ustawy z dnia 25 listopada 1986

r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z

1989 r. Nr 25, poz. 137 ze zm.) jest zobowiązany do naliczenia odsetek zwłoki na

zasadach i w wysokości określonych przepisami o zobowiązaniach podatkowych,

czyli od dnia, w którym składka stała się wymagalna, natomiast obowiązek zapłaty

odsetek zwłoki wynika z przepisu art. 359 KC. Sąd ten ustalił, że Państwowy Okrę-

gowy Inspektor Pracy w R., działając na podstawie § 5 ust. 1 rozporządzenia Rady

Ministrów z dnia 29 stycznia 1990 r. w sprawie wysokości i podstawy wymiaru skła-

dek na ubezpieczenie społeczne, zgłaszania do ubezpieczenia oraz rozliczenia

składek i świadczeń z ubezpieczenia społecznego (jednolity tekst: Dz.U. z 1993 r. Nr

68, poz. 330 ze zm.) wystąpił z wnioskiem o wymierzenie dodatkowej składki w wy-

sokości 7% podstawy wymiaru dla przedsiębiorstwa PKP - Zakład Przeładunkowy w

Ż., w związku ze stwierdzeniem pogorszenia warunków pracy.

Decyzją z dnia 25 września 1992 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych zobo-

wiązał [...] DOKP w K. do opłacenia składek na ubezpieczenie społeczne w wysoko-

ści 54% podstawy wymiaru, począwszy od 1 października 1992 r., za pracowników

zatrudnionych w Zakładzie Przeładunkowym w Ż., a po jej uchyleniu wyrokiem z dnia

7 stycznia 1993 r. [...] ponownie decyzją z dnia 22 kwietnia 1993 r. utrzymał ten

obowiązek. W związku ze złożonym odwołaniem sprawa zasadności decyzji o wy-

mierzeniu dodatkowej składki na ubezpieczenie społeczne była przedmiotem rozpoz-

nania przez Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie,

który ostatecznie prawomocnym wyrokiem z dnia 13 czerwca 1995 r. [...] oddalił od-

wołanie zakładu pracy. Wyrok ten uprawomocnił się w dniu 19 lipca 1995 r. Ponie-

waż w toku postępowania zakład pracy opłacał składki na ubezpieczenie społeczne

pracowników w wysokości podstawowej, w dniu 13 września 1995 r. wystąpił o rozło-

żenie powstałej z tego tytułu zaległości na raty, a także zaliczenie odsetek zwłoki

dopiero od daty uprawomocnienia się wyroku z uwagi na wyjątkowy charakter

sprawy.

Zawarty przez strony układ ratalny obejmował jedynie należność główną. Na-

leżność z tytułu ustalenia dodatkowej składki została uregulowana przez zakład

pracy w maju 1996 r., a Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w K.

nie wyraził zgody na anulowanie odsetek za zwłokę od dnia wymagalności decyzji

(25 listopada 1992 r.) do daty uprawomocnienia się wyroku. Odsetki w wysokości

3

77.253,12 zł, naliczone od uprawomocnienia się wyroku do daty wniosku o zawarcie

układu ratalnego, zostały zapłacone przez pracodawcę w dniu 8 maja 1996 r.

Wobec apelacji wnioskodawcy ([...] DOKP w K.) Sąd Apelacyjny w Krakowie

oddalił ją wyrokiem z dnia 17 grudnia 1997 r., mimo iż nie w pełni podzielił stanowis-

ko Sądu pierwszej instancji w zakresie podstawy prawnej rozstrzygnięcia. Sąd Ape-

lacyjny przyjął, że zobowiązanie z tytułu składek ubezpieczeniowych nie ma charak-

teru cywilno-prawnego - wbrew poglądowi Sądu pierwszej instancji - i do składek

takich mają zastosowanie przepisy dotyczące zobowiązań podatkowych, stosownie

do § 1 pkt 12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 lutego 1989 r. w sprawie

rozciągnięcia przepisów ustawy o zobowiązaniach podatkowych na niektóre rodzaje

świadczeń pieniężnych oraz określenia właściwości organów podatkowych w zakre-

sie umarzania zaległości podatkowych (Dz.U. Nr 6, poz. 40 ze zm.). Postępowanie w

sprawie wymiaru składek toczy się w trybie określonym przez art. 180 § 1 KPA, co

oznacza, że znajduje w nim również zastosowanie przepis art. 173 § 1 KPA, wska-

zujący, że wniesienie odwołania nie wstrzymuje wykonania decyzji.

Artykuł 20 ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych

(jednolity tekst: Dz.U. z 1993 r. Nr 108, poz. 486 ze zm.), przepisy rozporządzenia

Ministra Finansów z dnia 31 grudnia 1989 r. (Dz.U. z 1990 r. Nr 1, poz. 4) i obowią-

zujące od dnia 1 stycznia 1995 r. rozporządzenie z dnia 9 stycznia 1995 r. (Dz.U. Nr

7, poz. 33 ze zm.) regulujące zasady pobierania odsetek za zwłokę od nieuiszczo-

nych w terminie świadczeń pieniężnych, do których mają zastosowanie przepisy o

zobowiązaniach podatkowych oraz wysokości odsetek, nie pozwalają na przyjęcie,

że zobowiązanie zakładu pracy do opłacania dodatkowej składki na ubezpieczenie

społeczne pracowników stało się wymagalne dopiero z chwilą uprawomocnienia się

wyroku. Mogłoby tak być jedynie wtedy, gdyby w postępowaniu odwoławczym toczą-

cym się przed Sądem Wojewódzkim, doszło do wstrzymania wykonania decyzji or-

ganu rentowego. Ostatecznie Sąd Apelacyjny uznał, iż zaskarżony wyrok odpowiada

prawu.

Powyższy wyrok zaskarżył kasacją wnioskodawca i zarzucając naruszenie

prawa materialnego - art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i

finansowaniu ubezpieczeń społecznych, art. 173 KPA i 180 KPA w związku z art. 3 i

5 ustawy o zobowiązaniach podatkowych przez ich niewłaściwe zastosowanie oraz

przez błędną wykładnię § 1 pkt 12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 lutego

4

1989 r., art. 20 ustawy o zobowiązaniach podatkowych oraz nie sprecyzowanych

„postanowień rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 31 grudnia 1989 r. oraz z

dnia 9 stycznia 1995 r.”, wniósł o jego uchylenie i orzeczenie co do istoty sprawy

przez zmianę decyzji organu rentowego i ustalenie, że po stronie wnioskodawcy nie

istnieje obowiązek zapłaty odsetek, albo o uchylenie wyroku Sądu Apelacyjnego i

przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania bądź też Sądowi Wo-

jewódzkiemu, po uchyleniu również jego wyroku. W uzasadnieniu kasacji podano, że

przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 lutego 1989 r. nie rozciągnęły na

należności ZUS postanowień art. 5 ustawy o zobowiązaniach podatkowych, ustala-

jącego moment powstania zobowiązania podatkowego, co powoduje ten skutek, że

decyzja organu rentowego „nie rodzi zobowiązania z chwilą jej doręczenia, ale po

uprawomocnieniu się i z tą datą jest wymagalna”.

Sąd Najwyższy rozważył, co następuje:

Kasacja nie zawiera usprawiedliwionych podstaw i jako taka podlega oddale-

niu.

W myśl art. 11 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i

finansowaniu ubezpieczeń społecznych do zakresu działania Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych należy wymierzanie i pobieranie składek na ubezpieczenie społeczne

na zasadach określonych przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego oraz

przepisami dotyczącymi ubezpieczeń, o ile te ustalają odmienne zasady postępowa-

nia w tych sprawach (art. 180 § 1 KPA). Szczegółowe zasady postępowania w za-

kresie składek na ubezpieczenie społeczne określa wydane z upoważnienia usta-

wowego rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 29 stycznia 1990 r. w sprawie wyso-

kości i podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne... W myśl § 14 ust. 9

tego rozporządzenia pracodawca opłaca składki na dany miesiąc do 15 dnia nas-

tępnego miesiąca, a od nie opłaconych w terminie składek ZUS pobiera odsetki za

zwłokę „na zasadach i w wysokości określonych przepisami o zobowiązaniach po-

datkowych” - art. 34 ustawy o organizacji i finansowaniu...

Od decyzji Oddziału Zakładu przysługuje odwołanie do sądu w terminie i wed-

ług zasad określonych w przepisach KPC, z uwzględnieniem przepisów ustawy o

organizacji..., z czego jednak, wbrew stanowisku skarżącego, nie wynika, że całko-

wicie wyłączone jest stosowanie przepisów KPA w toku postępowania odwoławcze-

5

go. Przepis art. 181 KPA stanowi bowiem, że organy odwoławcze właściwe w spra-

wach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosują przepisy KPA, chyba że przepisy

dotyczące ubezpieczeń ustalają odmienne zasady postępowania. Oznacza to, że

wniesienie odwołania od decyzji organu rentowego, nie wstrzymuje jej wykonania

(art. 173 § 1 KPA), a organ odwoławczy wstrzyma wykonanie decyzji w przypadku

uzasadnionym interesem społecznym lub ważnym interesem podatnika. Powołany

szczególny przepis dotyczący postępowania w sprawach zobowiązań podatkowych

oraz ubezpieczeń społecznych, zamieszczony w Dziale III KPA, wyłącza ogólną re-

gułę zawartą w art. 130 § 2 KPA, w myśl której wniesienie w terminie odwołania

wstrzymuje wykonanie decyzji. Fakt, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie jest

organem podatkowym, nie oznacza, że nie stosuje się do niego tych samych co do

tego organu zasad postępowania. Do składek na ubezpieczenie społeczne bowiem

mają, jak to wyżej wskazano, zastosowanie przepisy o zobowiązaniach podatko-

wych, a decyzja organu ubezpieczeniowego ustalająca obowiązek zapłaty składki

oraz określająca odsetki za zwłokę, ma charakter decyzji podatkowej, czego konsek-

wencją jest fakt, iż wniesienie od niej odwołania nie wstrzymuje jej wykonania. Ten

„podatkowy” charakter decyzji wyraźnie wynika z § 1 pkt 12 rozporządzenia Rady

Ministrów z dnia 16 lutego 1989 r. rozciągającego przepisy ustawy o zobowiązaniach

podatkowych na należności Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z tytułu składek na

ubezpieczenie społeczne i składek na zaopatrzenie emerytalne w zakresie

określonym przepisami w nim wymienionymi.

Powyższe trafnie przyjął Sąd Apelacyjny, a jego stanowisko w pełni podziela

skład Sądu Najwyższego rozpoznający kasację.

Z tych względów orzeczono jak w sentencji po myśli art. 393

12

KPC. O kosz-

tach postępowania orzeczono w oparciu o przepis § 10 ust. 2 pkt 8 i § 18 ust. 1 roz-

porządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 4 czerwca 1992 r. w sprawie opłat za

czynności adwokackie w postępowaniu przed organami wymiaru sprawiedliwości

(Dz.U. Nr 48, poz. 220 ze zm.).

========================================