I PKN 342/98

Wyrok z dnia 1 października 1998 r.

I PKN 342/98

Pracownikowi ośrodka badawczo-rozwojowego przysługuje wynagro-

dzenie za pracowniczy projekt racjonalizatorski, jeżeli przedmiot projektu nie

był objęty planem zadań tego ośrodka.

Przewodniczący; SSN Maria Mańkowska (sprawozdawca), Sędziowie SN:

Roman Kuczyński, Zbigniew Myszka.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 1 października 1998 r. sprawy z po-

wództwa Jana K. przeciwko „P.” SA w W. o wynagrodzenie, na skutek kasacji powo-

da od wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 26 marca 1998 r. [...]

1. z m i e n i ł zaskarżony wyrok w ten sposób, że oddalił apelację strony poz-

wanej;

2. ząsadził od strony pozwanej na rzecz pełnomocnika powoda kwotę 440 zł –

tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu kasacyj-

nym i apelacyjnym.

U z a s a d n i e n i e

Powód Jan K. w pozwie przeciwko Zakładom Zmechanizowanym Sprzętu

Domowego „P.” w W. (przekształconym następnie w P. SA) wniósł o zasądzenie

kwoty 2. 449, 50 zł wraz z odsetkami za zwłokę od daty wymagalności tytułem wyna-

grodzenia za projekt racjonalizatorski pod nazwą „Wiązki przewodów elektrycznych

do pralek P 565 E i P 565 A oraz pochodnych”.

Strona pozwana nie uznała powództwa, w toku procesu wyliczyła efekty eko-

nomiczne za stosowanie tego projektu i uznała, iż powodowi przysługuje jedynie

ograniczone prawo do wynagrodzenia w wysokości 5% w kwocie 841,54 zł z odset-

kami z uwagi na § 35 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie projektów wynalaz-

czych.

2

Sąd Wojewódzki we Wrocławiu wyrokiem z dnia 16 października 1997 r. za-

sądził na rzecz powoda kwotę 6.617,57 zł tytułem dalszego należnego powodowi

wynagrodzenia za zastosowanie przez pozwaną w latach 1991-1993 projektu racjo-

nalizatorskiego pod nazwą „wiązki przewodów elektrycznych do pralek P 565 E i P

565 A oraz pochodnych” i odsetek od nie wypłaconego wynagrodzenia do dnia 31

grudnia 1996 r. z ustawowymi odsetkami od dnia 1 stycznia 1997 r. Sąd ustalił, że do

dnia 16 marca 1993 r., to jest do czasu połączenia OBR ze stroną pozwaną powód

był zatrudniony w Ośrodku Badawczo-Rozwojowym ZSD „P.” jako główny specjalista

ds. pralnictwa i podlegał dyrektorowi OBR. Ośrodek był wówczas samodzielną jed-

nostką podlegającą Ministrowi Przemysłu i Handlu, a zadania jego regulowało poro-

zumienie o współpracy zawarte ze stroną pozwaną w dniu 1 września 1976 r.

Prace na wiązką przewodów w pralkach P 565 zostały zakończone w grudniu

1988 r., kiedy to protokolarnie odebrano od OBR zakończenie prac w tym zakresie.

Plan Ośrodka na 1991 r. obejmował opracowanie nowych projektów pralek małoga-

barytowych i opracowanie innej wersji plastycznej, nie przewidywał natomiast zadań

dotyczących modernizacji pralek małogabarytowych w zakresie wiązki przewodów,

co stanowiło przedmiot projektu racjonalizatorskiego, zgłoszonego przez powoda w

dniu 2 lutego 1991 r. Dyrektor OBR w dniu 19 lipca 1991 r. uznał, iż wobec powoda

istnieje ograniczenie wynagrodzenia z uwagi na § 35 ust. 2 rozporządzenia Rady

Ministrów z dnia 29 czerwca 1984 r. w sprawie projektów wynalazczych, natomiast

OBR przeprowadził badania zdolności rejestrowej w celu dokonania zgłoszenia jako

wzoru użytkowego.

Zakładowa Komisja Wynalazcza w dniu 22 stycznia 1992 r. nie uznała pro-

jektu za racjonalizatorski, zarzucając mu brak cech nowości. W kwietniu 1992 r.

powód skierował do Urzędu Patentowego wniosek o uznanie zgłoszenia pracowni-

czego projektu wynalazczego dotyczącego wiązki przewodów, który wdrożony został

do produkcji i rozliczony protokołem nr 248, w którym stwierdzono, iż jest to nowa

konstrukcja materiałooszczędnej wiązki przewodów P 565 E.

Decyzją z dnia 11 stycznia 1993 r. Urząd Patentowy RP działając w trybie pos-

tępowania spornego uznał, że projekt p.t. „Wiązka przewodów elektrycznych do pra-

lek P 565 E i P 565 A oraz pochodnych” jest projektem racjonalizatorskim, w uzasad-

nieniu decyzji wskazano, iż zgłoszony projekt wprowadził istotne zmiany w stosunku

do dotychczasowego rozwiązania wiązki, zmiany te poszły w innym kierunku niż wy-

tyczne zawarte w protokole z odbioru serii próbnej z listopada 1988 r. Autor projektu

3

dokonał opracowania nowej konstrukcji wiązki z własnej inicjatywy, a nie na skutek

polecenia służbowego, czy zleconego wcześniej zadania lub też planu prac OBR.

Jednocześnie Urząd Patentowy wskazał, że skoro ZZSD P. wchłonęło OBR, to po-

wód swoje roszczenia powinien kierować do P.

Sąd ustalił ponadto, że projekt wiązki był stosowany przez stronę pozwaną od

maja 1991 r. i przyniosło to efekt oszczędnościowy przez mniejsze zużycie przewo-

dów elektrycznych przez wyeliminowanie nasuwek kątowych. Realizację projektu

rozpoczęto w dniu 17 maja 1991 r., stąd I okres obliczeniowy trwał do 1 lipca 1991 r.

do 30 czerwca 1992 r., a II okres od 1 lipca 1992 r. do 30 czerwca 1993 r.

Zdaniem Sądu, powoda nie obejmują ograniczenia przewidziane w § 35 roz-

porządzenia Rady Ministrów z dnia 29 kwietnia 1984 r., ponieważ nie pełnił on funkcji

dyrektora OBR ani jego zastępcy, wykonał projekt z własnej inicjatywy, a nie w ra-

mach polecenia służbowego, czy zleconego wcześniej zadania lub też prac OBR. Na

podstawie opinii biegłego Sąd ustalił, że efekt ekonomiczny z tytułu zastosowania

projektu w I okresie wyniósł 20.639,96 zł, a w II okresie – 38.646,95 zł i uznał, że po-

wodowi przysługuje pełne wynagrodzenie twórcy projektu, które wynosi łącznie za

dwa okresy obliczeniowe kwotę 2.964,35 zł oraz 5.471,26 zł z tytułu odsetek za

zwłokę w wypłacie wynagrodzenia do dnia 31 grudnia 1996 r. Jednocześnie Sąd

uwzględnił potrącenie kwot już wypłaconych, to jest 707,66 zł na poczet wynagro-

dzenia oraz 1.110,38 zł z tytułu odsetek.

Sąd Apelacyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 26 marca 1998 r., wydanym w

wyniku rozpoznania apelacji strony pozwanej, zmienił zaskarżony wyrok w ten spo-

sób, że oddalił powództwo Jana K. Sąd doszedł do odmiennego wniosku niż Sąd

pierwszej instancji i uznał, że ustalony w sprawie stan faktyczny nie pozwala na zak-

walifikowanie projektu powoda, jako wykonanego poza planem zadań OBR. Zdaniem

Sądu Apelacyjnego – zgodnie z § 35 ust. 2 pkt 2 omawianego rozporządzenia Rady

Ministrów – powodowi nie przysługuje wynagrodzenie za dokonany projekt racjonali-

zatorski, który w istocie był wynikiem wykonania jego pracowniczych obowiązków.

Pełnomocnik powoda zaskarżył kasacją powyższy wyrok, zarzucając narusze-

nie prawa materialnego - § 35 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29

czerwca 1984 r. w sprawie projektów wynalazczych (Dz.U. Nr 33, poz. 178), polega-

jące na niewłaściwej interpretacji tego przepisu oraz naruszenie przepisów postępo-

wania – art. 227, 233, i 328 § 2 KPC.

4

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja jest zasadna o ile chodzi o zarzut niewłaściwej wykładni przepisu § 35

ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 czerwca 1984 r. w sprawie

projektów wynalazczych (Dz.U. Nr 33, poz. 178). Przepis ten pozbawia twórcę wyna-

grodzenia za opracowany i zastosowany pracowniczy projekt wynalazczy, gdy twórca

wykonuje prace naukowo-badawcze i rozwojowe, jeżeli przedmiot dokonanego

projektu racjonalizatorskiego objęty był planem zadań przydzielonych jednostce or-

ganizacyjnej, w której był zatrudniony. Sąd Apelacyjny uznał, że Sąd pierwszej ins-

tancji niewadliwie ustalił, iż powód będąc pracownikiem Ośrodka Badawczo-

Rozwojowego wykonywał w ramach realizacji planu postępu naukowo-technicznego

na rok 1988 prace naukowo-badawcze nad wdrożeniem do produkcji

zmodernizowanej pralki we współpracy z dawnym ZSRR. W dniu 2 listopada 1988 r.

dokonano odbioru serii próbnej pralki małogabarytowej P 565 E z oszczędnościowym

programem prania, stwierdzając jednak usterki techniczne w zakresie wiązki

przewodów. Dnia 23 grudnia 1988 r. sporządzono protokół zdawczo-odbiorczy w

zakresie odbioru zmodernizowanej pralki ze stwierdzeniem w p. II.3 protokołu wady

w zakresie montażu wiązki i zaleceniem ułatwienia tego montażu. Poleceniem

służbowym [...] dyrektora OBR z dnia 27 grudnia 1988 r. powód wraz z zespołem

oddelegowany został do opracowania konstrukcji pralki małogabarytowej. Sąd

Apelacyjny przyznał, iż nie udało się mu się dokonać uzupełniających ustaleń w

zakresie, czy plany postępu technicznego na lata 1989-1991 przewidywały dalszą

pracę nad pralką małogabarytową, które prowadził i za które odpowiadał powód.

Powyższy stan faktyczny uzasadnia ocenę Urzędu Patentowego i Sądu pierw-

szej instancji, że projekt racjonalizatorski p.t. „Wiązka przewodów elektrycznych do

pralek P 565 E i P 565 A oraz pochodnych” zgłoszony przez powoda w 1991 roku nie

został wykonany w ramach jego obowiązków służbowych, co potwierdza również

fakt, iż zagadnienie to nie zostało ujęte w planie prac OBR na rok 1991. Powodowi

przysługuje zatem wynagrodzenie za pracowniczy projekt wynalazczy w kwocie wyli-

czonej przez biegłego i przyznanej w wyroku Sądu Wojewódzkiego, ponieważ nie

zachodzą przesłanki, wykluczające jego prawo do tego wynagrodzenia na podstawie

§ 35 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 czerwca 1984 r. w sprawie

projektów wynalazczych. W takich okolicznościach Sąd Najwyższy uznał na podsta-

5

wie art. 39315

KPC, że w sytuacji, gdy w sprawie zachodzi jedynie naruszenia prawa

materialnego, może orzec co do istoty sprawy.

Z tych wszystkich względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.

========================================