I PKN 344/98

Wyrok z dnia 29 września 1998 r.

I PKN 344/98

Zarzut naruszenia art. 42 § 1 KP, bez wskazania konkretnych norm praw-

nych, do których przepis ten ogólnie odsyła, nie może stanowić uzasadnionej

podstawy kasacji.

Przewodniczący SSN: Jadwiga Skibińska-Adamowicz, Sędziowie SN:

Kazimierz Jaśkowski, Walerian Sanetra (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 29 września 1998 r. sprawy z po-

wództwa Danuty K. przeciwko Urzędowi Skarbowemu w D.G. o przywrócenie do

pracy na dotychczasowych warunkach, na skutek kasacji powódki od wyroku Sądu

Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach z dnia 29

stycznia 1998 r. [...]

1. o d d a l i ł kasację;

2. zasądził od powódki na rzecz strony pozwanej 50 zł tytułem zwrotu kosztów

postępowania kasacyjnego.

U z a s a d n i e n i e

W imieniu powódki Danuty K. wniesiona została kasacja od wyroku Sądu

Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach z dnia 29

stycznia 1998 r. [...], którym Sąd ten oddalił jej apelację od wyroku Sądu Rejonowe-

go-Sądu Pracy w Dąbrowie Górniczej z dnia 23 października 1997 r. [...]. Kierując

sprawę do Sądu Pracy powódka domagała się uznania za bezskuteczne wypowie-

dzenia zmieniającego dokonanego jej przez Urząd Skarbowy w D.G. Z ustaleń tego

Sądu wynika, że Danuta K. zatrudniona jest w pozwanym Urzędzie Skarbowym od

dnia 1 listopada 1992 r., początkowo na podstawie umowy o pracę na czas określo-

ny, a od dnia 1 listopada 1993 r. na podstawie umowy o pracę na czas nie określony,

na stanowisku starszego inspektora w Referacie Podatku Dochodowego i Obro-

2

towego od Osób Prawnych. Powódka otrzymała zakres czynności, którego nigdy nie

negowała. W okresie od 1 listopada 1992 r. do 27 października 1993 r. odbywała

aplikację administracyjną, którą ukończyła z wynikiem dobrym, od dnia 28 marca do

2 kwietnia 1996 r. ukończyła z wynikiem dobrym kurs na temat postępowania admi-

nistracyjnego, a od dnia 14 maja do 16 maja 1996 r. była słuchaczem kursu na te-

mat: „Zasady opodatkowania podatkiem od spadków i darowizn oraz opłata skarbo-

wa”, który ukończyła z wynikiem bardzo dobrym. Komisja dokonująca oceny pracy

urzędników strony pozwanej we wrześniu 1996 r. wystawiła jej ocenę zadowalającą i

wystąpiła z wnioskiem o przesunięcie jej na stanowisko niesamodzielne. Powódka

została zapoznana z oceną komisji i nie wniosła do niej żadnych uwag. Pismem z

dnia 8 października 1996 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego poinformował powódkę,

że na podstawie Zarządzenia Wewnętrznego nr 4/96 z dnia 20 września 1996 r. w

sprawie zmiany obiegu dokumentów i zmian w sposobie funkcjonowania poszcze-

gólnych komórek Urzędu przenosi ją z dniem 15 października 1996 r. do Działu Po-

datku Dochodowego od Osób Fizycznych oraz że jej stanowisko służbowe i pozos-

tałe warunki umowy o pracę pozostają bez zmian. W dniu 29 października 1996 r.

powódka otrzymała na piśmie zakres czynności obejmujący prowadzenie całości

spraw związanych z podatkiem dochodowym od osób fizycznych nie prowadzących

działalności gospodarczej. W dniu 29 listopada 1996 r. powódka otrzymała wypo-

wiedzenie zmieniające w części dotyczącej zatrudnienia na stanowisku samodziel-

nym do spraw podatków majątkowych i opłat z zachowaniem 3 miesięcznego okresu

wypowiedzenia. Zaproponowano jej prowadzenie spaw związanych z podatkiem do-

chodowym od osób fizycznych w Dziale Podatku Dochodowego od Osób Fizycznych.

Jako przyczynę wypowiedzenia strona pozwana wskazała zmiany w funkcjonowaniu

poszczególnych komórek organizacyjnych Urzędu Skarbowego.

W oparciu o zeznania świadków Elżbiety J., Mirosławy S. i Barbary M. (na-

czelnika strony pozwanej) Sąd pierwszej instancji ustalił, że w związku z wprowa-

dzeniem komputerowego systemu Mini Poltax ogólnokrajowego programu podatko-

wego zaszła konieczność zmian organizacyjnych połączonych z przemieszczeniem

pracowników z jednych komórek organizacyjnych do innych. Propozycje zmian or-

ganizacyjnych opracował specjalny zespół powołany przez naczelnika. Po ich anali-

zie naczelnik pozwanego wydał Zarządzenie nr 4/96, mocą którego utworzono sta-

nowisko informacyjno-recepcyjne, bibliotekę akt, komórkę szybkiego wprowadzania

wszystkich typów deklaracji podatkowych, stanowiska obsługi kasowej. Zarządze-

3

niem wewnętrznym nr 5/96 komórce organizacyjnej do spraw podatku dochodowego

od osób fizycznych zostały powierzone zadania z zakresu orzecznictwa w sprawach

podatku dochodowego z działów specjalnych produkcji rolnej. Dokonując powódce

wypowiedzenia zmieniającego wzięto (również) pod uwagę, że w ramach oceny

pracy urzędników przeprowadzonej we wrześniu 1996 r. otrzymała ona ocenę za-

dowalającą, w związku z czym komisja sformułowała wniosek o przesunięcie jej na

stanowisko niesamodzielne. Oprócz powódki, w październiku 1996 r., 12 innych

pracowników zostało przeniesionych do innych komórek organizacyjnych.

Rozpoznając apelację powódki, Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych stwier-

dził, że Sąd pierwszej instancji przeprowadził postępowanie dowodowe w zakresie

umożliwiającym dokładne ustalenie stanu faktycznego sprawy. Skuteczność wypo-

wiedzenia zmieniającego zależy w szczególności od istnienia przyczyny uzasadnia-

jącej takie wypowiedzenie. Wobec poczynionych przez Sąd Pracy ustaleń słusznym

jest pogląd, że wypowiedzenie zmieniające dokonane zostało z przyczyn meryto-

rycznie uzasadnionych. Przyczynami tymi były zmiany organizacyjne w pozwanym

zakładzie pracy, polegające na zmianach w funkcjonowaniu poszczególnych komó-

rek Urzędu, pociągające za sobą konieczność przesunięć kadrowych. Zmiany te ob-

jęły również stanowisko, na którym zatrudniona była powódka. Komórce organiza-

cyjnej do spraw podatku dochodowego od osób fizycznych przypisane zostały zada-

nia w zakresie orzecznictwa w sprawach podatku z tytułu działów specjalnych pro-

dukcji rolnej, tymi zaś zagadnieniami (między innymi) zajmowała się powódka. Z

uwagi na ocenę komisji zachodziła ponadto potrzeba przeniesienia powódki na sta-

nowisko niesamodzielne. Zatem nie można wymagać od pozwanego, by zatrudniał

powódkę na samodzielnym stanowisku pracy w sytuacji, gdy miała ona problemy z

samodzielnym przygotowaniem prawidłowych projektów decyzji. Kierując się tymi

względami, Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych uznał, że wypowiedzenie zmie-

niające było uzasadnione, gdyż podyktowane było koniecznością dokonania prawid-

łowego rozmieszczenia kadr pracowniczych zgodnie z potrzebami zakładu pracy,

oraz kwalifikacjami i umiejętnościami powódki. Dodatkowo Sąd ten zwrócił uwagę, że

zmiana warunków pracy i płacy w rozumieniu art. 42 § 1 KP wymaga uprzedniego

wypowiedzenia tylko wtedy, gdy dotyczy uzgodnionych w umowie o pracę warunków

istotnych oraz pogarsza sytuację pracownika. Przez istotne warunki rozumie się

przede wszystkim rodzaj pracy (określony jej charakterem, funkcją lub stanowiskiem)

i miejsce pracy (w rozumieniu miejscowości, w której praca ma być wykonywana),

4

czas pracy oraz umówione wynagrodzenie. Bezsporne jest, że miejsce, czas pracy i

umówione wynagrodzenie nie uległy zmianie. Kwestyjne jest natomiast, czy zmienio-

ny został rodzaj pracy. Rodzaj pracy obejmuje te czynności, z którymi wiąże się naz-

wę zawodu i treść funkcji realizowanych na odpowiednim stanowisku pracy. Z

orzecznictwa Sądu Najwyższego wynika, że dopuszczalne są zmiany niektórych wa-

runków pracy bez wypowiedzenia zmieniającego, przy zachowaniu dotychczasowego

stanowiska pracy. Na przykład w wyroku z dnia 7 listopada 1974 r., I PR 323/74

(OSNCP 1975 z. 6, poz. 103) Sąd Najwyższy przyjął, że zmiana przez zakład pracy

zakresu czynności pracownika nie stanowi istotnej zmiany warunków pracy wyma-

gającej wypowiedzenia, jeżeli czynności, które ma wykonywać pracownik, nie wykra-

czają poza obowiązki związane z pełnioną przez niego funkcją. Podobne stanowisko

zajął Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 19 lutego 1976 r., I PRN 5/76 (OSNCP 1976 z.

10, poz. 226) oraz w wyroku z dnia 20 maja 1983 r., I PRN 65/83 (OSNCP 1983 z.

12, poz. 204). Na skutek przejścia powódki do działu podatku dochodowego od osób

fizycznych nie zostało zmienione ani stanowisko służbowe powódki, gdyż tak jak po-

przednio była zatrudniona na stanowisku starszego inspektora, ani wynagrodzenie,

ani też czas i miejsce pracy. Różnica dotyczyła wyłącznie zakresu czynności w czę-

ści obsługi innego rodzaju zobowiązania podatkowego, co jednak nie jest tożsame

ze zmianą rodzaju pracy. Zatem w istocie nie zachodziła potrzeba dokonywania wy-

powiedzenia zmieniającego. Ponieważ jednak w umowie o pracę stwierdzono, że

powódka będzie zatrudniona w referacie podatku dochodowego i obrotowego od

osób prawnych, postępowanie pracodawcy wypowiadającego jej umowę o pracę w

części dotyczącej zatrudnienia na stanowisku samodzielnym do spraw podatków

majątkowych i opłat, należy uznać za prawidłowe.

W kasacji sformułowany został zarzut naruszenia w zaskarżonym wyroku art.

42 § 1 KP przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja nie mogła zostać uwzględniona. Postawiony został w niej zarzut je-

dynie naruszenia art. 42 § 1 KP. Z jej uzasadnienia wynika jednakże, że powódka ma

także zastrzeżenia dotyczące ustaleń natury faktycznej, które stały się podstawą

rozstrzygnięcia Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych. Niezależnie od tego, iż są

one bezzasadne i gołosłowne, to nie mogły mieć znaczenia przy rozpoznawaniu ka-

5

sacji z powodów czysto „formalnych”. Sąd Najwyższy w postępowaniu kasacyjnym

nie jest powołany do weryfikowania ustalonych faktów, a jedynie do badania, czy

przepisy prawa materialnego (art. 393

1

pkt 1 KPC) i przepisy postępowania (art. 393

1

pkt 2 KPC) zostały prawidłowo zastosowane przez sąd, który wydał zaskarżony wy-

rok. Oznacza to w szczególności, że ustalenia faktyczne w kasacji mogą być sku-

tecznie podważane jedynie w sposób pośredni, a mianowicie przez wykazanie, iż

przy ich dokonywaniu doszło do naruszenia przepisów postępowania i naruszenie to

mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Kasacja powódki nie zawiera zarzutu

naruszenia prawa procesowego, a to oznacza, iż formułowane w jej uzasadnieniu

krytyczne uwagi co do nieścisłości i braków w ustaleniach podstawy faktycznej rozs-

trzygnięcia musiały zostać przez Sąd Najwyższy pominięte.

W istocie wadliwy „formalnie” jest także zarzut naruszenia art. 42 § 1 KP. W

myśl tego artykułu przepisy o wypowiedzeniu umowy o pracę stosuje się odpowied-

nio do wypowiedzenia wynikających z umowy warunków pracy i płacy. Przepis ten w

żadnej mierze nie został naruszony w zaskarżonym wyroku, gdyż jego rozstrzygnię-

cie nie jest oparte na założeniu, iż do wypowiedzenia zmieniającego nie stosuje się

przepisów o wypowiedzeniu definitywnym. Co więcej, w typowych sytuacjach trudno

sobie wyobrazić, by mogło dojść do obrazy tego przepisu. Przepis ten odsyła bowiem

do innych przepisów, a to oznacza - jeżeli zarzut kasacji ma odnieść skutek -

konieczność wskazania konkretnych przepisów regulujących wypowiedzenie umowy

o pracę, które - zdaniem skarżącego - zostały naruszone. Z uzasadnienia kasacji

wynika przy tym, iż w gruncie rzeczy idzie w niej o to, że przy wypowiadaniu powódce

warunków pracy i płacy naruszono przepisy dotyczące wypowiadania umów o pracę,

jednakże przepisów tych w kasacji nie wskazano. Inaczej mówiąc, z jej uzasadnienia

wynika, iż nie tyle idzie o to, że naruszony został art. 42 § 1 KP (na temat tego na

czym naruszenie tego przepisu miałoby polegać nie ma w niej żadnych wyjaśnień),

ale że uchybiono przepisom o wypowiadaniu umów o pracę, do których art. 42 § 1

KP odsyła. To zaś oznacza, że w istocie zarzut kasacji sprowadza się do

twierdzenia, iż naruszone zostały przepisy o wypowiadaniu umów o pracę (dotyczące

jego trybu i formy), jednakże bez wskazania, o jakie konkretnie przepisy z tego

zakresu idzie. To zaś prowadzi do wniosku, że wywody uzasadnienia kasacji na te-

mat naruszenia przepisów dotyczących trybu i formy wypowiedzenia są bezprzed-

miotowe. Sąd Najwyższy rozpoznaje bowiem sprawę w granicach kasacji (z urzędu

6

pod rozwagę bierze jedynie nieważność postępowania - art. 393

11

KPC). Granice te

wyznaczone są zaś zwłaszcza przez wskazane w kasacji jej podstawy - przez które

rozumieć należy wymienione w niej konkretne przepisy, które według skarżącego

zostały naruszone w zaskarżonym wyroku - oraz ich uzasadnienie (art. 393

3

KPC).

Na tle rozpoznawanej sprawy oznacza to w szczególności, iż za prawidłowo wska-

zaną podstawę kasacyjną nie mogą być uznane zawarte w jej uzasadnieniu stwier-

dzenia, iż w sprawie doszło do naruszenia przepisów dotyczących trybu i formy (za-

sad, jak pisze się w innym miejscu uzasadnienia kasacji) wypowiedzenia „wynikają-

cych w tej materii z KP.”. W tym stanie rzeczy bezzasadny jest - jak wspomniano -

zarzut naruszenia przez Sąd w zaskarżonym wyroku art. 42 § 1 KP. Natomiast zarzut

naruszenia przepisów dotyczących trybu i formy (zasad) wypowiedzenia zmieniają-

cego nie mógł zostać wzięty pod rozwagę, gdyż z uwagi na regulację wynikającą z

art. 393

11

KPC w związku z art. 393

3

KPC oznaczałoby to wyjście przez Sąd Najwyż-

szy poza granice jego kompetencji orzeczniczej. Ponadto zarzut ten jest merytorycz-

nie chybiony. Towarzyszy mu przy tym błędny pogląd uzasadnienia kasacji, że „na-

ruszenie procedury wypowiadania przez pracodawcę winno powodować bezwzględ-

ną jego nieważność z przyczyn formalnych”. Uchybienia dotyczące trybu i formy wy-

powiadania umów o pracę, z mocy rozwiązań przyjętych w Kodeksie pracy, nie po-

ciągają bowiem za sobą nieważności dokonanej czynności prawnej.

Niezależnie od tego na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego w

sprawie oraz uzasadnienia wyroku zaskarżonego kasacją, a także rodzaju, wagi i

sposobu przedstawienia zarzutów w uzasadnieniu kasacji, Sąd Najwyższy jest zda-

nia, iż rozstrzygnięcie Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych jest prawidłowe. W

świetle ustalonego stanu faktycznego sprawy nie budzi zwłaszcza wątpliwości to, że

istniało uzasadnienie (w rozumieniu art. 45 KP w związku z art. 42 § 1 KP) dla wy-

powiedzenia powódce warunków pracy i płacy przez stronę pozwaną.

Z powyższych powodów Sąd Najwyższy na podstawie art. 393

12

KPC orzekł

jak w sentencji.

========================================