I PKN 353/98

Wyrok z dnia 1 października 1998 r.

I PKN 353/98

Rozwiązanie przez pracodawcę umowy o pracę bez wypowiedzenia z

winy pracownika nie stanowi bezprawnego działania w rozumieniu art. 24 § 1

KC nawet wówczas, gdy jego przyczyna okazała się nieprawdziwa.

Przewodniczący: SSN Maria Mańkowska (sprawozdawca), Sędziowie SN:

Roman Kuczyński, Zbigniew Myszka.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 1 października 1998 r. sprawy z po-

wództwa Urszuli D. przeciwko Przemysławowi R., Robertowi R., Krzysztofowi R. -

właścicielom Agencji Turystyczno-Ubezpieczeniowej „K.” S.C. w B. o zapłatę, na

skutek kasacji powódki od wyroku Sądu Apelacyjnego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Białymstoku z dnia 11 marca 1998 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

Powódka Urszula D. po sprecyzowaniu powództwa w piśmie z 24 czerwca

1997 r. wniosła o zasądzenie od pozwanych Przemysława R., Roberta R. i Krzysz-

tofa R. solidarnie, jako właścicieli Agencji Turystyczno-Ubezpieczeniowej „K.” s.c. w

B., w której była zatrudniona do 31 stycznia 1995 r., łącznej kwoty 36 254 zł w tym:

30 000 tytułem zadośćuczynienia za naruszenie jej dóbr osobistych przez oskarżenie

o kradzież pieniędzy w piśmie rozwiązującym umowę o pracę, 1 800 zł kosztów

leczenia, 840 zł kosztów adwokackich w sprawie karnej i 3 600 zł z tytułu utraconych

zarobków.

Pozwani nie uznali powództwa i wnieśli o jego oddalenie.

Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku wyro-

kiem z dnia 12 listopada 1997 r. oddalił powództwo i ustalił, że powódka była zatrud-

niona w pozwanym zakładzie od 1 września 1993 r. do 31 stycznia 1995 r. na sta-

nowisku pracownika biurowego. Pozwani rozwiązali umowę o pracę w trybie art. 52 §

2

1 pkt 2 KP z powodu zagarnięcia przez powódkę kwoty 265 000 zł pobranych od

firmy „R.”. Roszczenia powódki dotyczące odszkodowania z tytułu bezpodstawnego

rozwiązania umowy o pracę i sprostowania świadectwa pracy zostały zasądzone

przez Sąd Pracy w Białymstoku. W dniu 2 stycznia 1995 r. powódka uległa wypad-

kowi przy pracy, doznając rozległych oparzeń II i III stopnia wskutek oblania jej roz-

tworem wodorotlenku sodowego, jednak wobec niewykrycia sprawcy przestępstwa,

postępowanie karne zostało umorzone przez Prokuratora Rejonowego. Jednorazowe

odszkodowanie z ubezpieczenia społecznego , jak i odszkodowanie majątkowe z

ubezpieczenia następstw nieszczęśliwych wypadków również zostało powódce wy-

płacone .

Wyrokiem Sądu Rejonowego w Białymstoku z dnia 4 grudnia 1996 r. powódka

została uniewinniona od zarzucanego jej zagarnięcia w grudniu 1994 r. kwoty 605,80

zł. na szkodę firmy „K.”. Sąd Wojewódzki uznał, że zebrany materiał dowodowy nie

daje podstawy do ustalenia odpowiedzialności pozwanych z art. 24 KC, ponieważ nie

zostało udowodnione, iż pozwani rozgłaszali okoliczności związane ze sprawą karną

i naruszyli dobre imię powódki w miejscu jej zamieszkania. Wypadek przy pracy nie

został spowodowany postępowaniem ani zaniechaniem pozwanych, brak jest zatem

podstaw do przypisania im odpowiedzialności na podstawie art. 435 i 436 KC.

Sąd Apelacyjny - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku wyro-

kiem z dnia 11 marca 1998 r. oddalił apelację powódki i uznał za prawidłowe stano-

wisko Sądu pierwszej instancji, że roszczenie powódki o zasądzenie zadośćuczy-

nienia w związku z naruszeniem jej dóbr osobistych jest bezpodstawne. Pozwani,

jako pracodawcy byli uprawnieni do rozwiązania z powódką umowy o pracę, jak

również do powiadomienia Prokuratury o popełnieniu przestępstwa. Obie te czynno-

ści nie są bezprawne pomimo faktu, że powódka została uniewinniona od zarzuca-

nego jej czynu i otrzymała odszkodowanie z tytułu niesłusznego rozwiązania stosun-

ku pracy w trybie natychmiastowym. W tej sytuacji, nie ma zastosowania przepis art.

24 KC w związku z art. 300 KP, skoro przepisy prawa pracy (art. 56 i następne) wy-

czerpująco regulują uprawnienia pracownika w razie niezgodnego z prawem rozwią-

zania przez pracodawcę umowy o pracę bez wypowiedzenia. Bezpodstawne są rów-

nież roszczenia powódki o zwrot kosztów leczenia i z tytułu utraconych zarobków w

sytuacji, gdy nie została udowodniona wina umyślna lub niedbalstwo pozwanych i

związek przyczynowy między zawinionym postępowaniem pozwanych i poniesioną

przez powódkę szkodą. Koszty zastępstwa procesowego nie mogą być przedmiotem

3

rozpoznania w innym postępowaniu, niż w którym takie zastępstwo miało miejsce.

Powódka zaskarżyła kasacją powyższy wyrok zarzucając nieważność postę-

powania na podstawie art. 379 pkt 3 KPC, polegającą na ponownym rozpoznaniu

spraw wcześniej prawomocnie rozstrzygniętych , naruszenie prawa materialnego -

art. 23 i 24 KC w związku z art. 300 KP przez uznanie, że odpowiedzialność pozwa-

nych kształtuje się na zasadzie winy w rozumieniu art. 415 KC oraz naruszenie

prawa procesowego - art. 201 w związku z art. 217 KPC przez nieuwzględnienie

wniosku o przekazanie sprawy Sądowi rzeczowo właściwemu, co miało istotny wpływ

na wynik sprawy.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje :

Kasacja nie jest zasadna. W przedmiotowej sprawie nie zaszła nieważność

postępowania, o której mowa w art. 379 pkt 3 KPC, ponieważ Sądy pierwszej i dru-

giej instancji rozpoznawały roszczenie powódki o odszkodowanie z art. 24 KC, które

w sprawach między stronami nie stanowiło dotąd przedmiotu rozpoznania ani pra-

womocnego rozstrzygnięcia sądowego.

Roszczenie o odszkodowanie na podstawie art. 24 KC powódka wywodzi z

faktu, iż strona pozwana rozwiązując z nią umowę o pracę w trybie art. 52 § 1 pkt 2

KP dopuściła się bezprawnego naruszenia jej dóbr osobistych. Słusznie zatem Sądy

obu instancji uznały, że sprawa jest z zakresu prawa pracy na podstawie art. 476 § 1

pkt 1 KPC i nie było podstaw do uwzględnienia wniosku powódki o przekazanie

sprawy sądowi cywilnemu na podstawie art. 17 i 201 KPC.

Niezasadny jest również zarzut kasacji naruszenia art. 24 KC. Stosownie do §

1 tego przepisu - ten, czyje dobro osobiste zostało zagrożone lub naruszone cudzym

działaniem, może domagać się ochrony zagrożonego lub naruszonego dobra, chyba

że działanie nie jest bezprawne. To domniemanie bezprawności działania wyłącza

działanie w ramach porządku prawnego, jak i wykonywanie prawa podmiotowego.

Kodeks pracy w art. 52 § 1 pkt 2 stanowi, że pracodawca może rozwiązać umowę o

pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika w razie popełnienia przez pracownika w

czasie trwania umowy o pracę przestępstwa, które uniemożliwia dalsze zatrudnienie

go na zajmowanym stanowisku, jeżeli przestępstwo jest oczywiste lub zostało

stwierdzone prawomocnym wyrokiem. Wynikające z tego przepisu podmiotowe

4

prawo pracodawcy do natychmiastowego rozwiązania umowy o pracę z pracowni-

kiem, z przyczyn wyżej wskazanych, wyłącza bezprawność postępowania pracodaw-

cy w aspekcie art. 24 § 1 KC także wówczas, gdy następnie okaże się w wyniku pos-

tępowania karnego, że przestępstwo nie zostało popełnione. Podobnie rozstrzygnął

Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 30 marca 1994 r., III PZP 9/94 (OSNAPIUS 1994 nr

2, poz. 26), w której stwierdził, że „ Prowadzenie przez zakład pracy samodzielnego

postępowania w celu wyjaśnienia, czy zachowanie pracownika nosi znamiona

oczywistości przestępstwa, o którym mowa w art. 52 § 1 pkt 2 Kodeksu pracy samo

przez się nie przesądza o bezprawności takiego działania w rozumieniu art. 24 § 1

kodeksu cywilnego także wówczas, gdy przypisywane pracownikowi przestępstwo

nie zostało przez niego popełnione”, a także w wyroku z dnia 23 września 1997 r., I

PKN 287/97 (OSNAPIUS 1998 nr 14, poz. 419), w którym przyjęto, iż „Nie stanowi

działania bezprawnego w rozumieniu art. 24 § 1 KC podanie w piśmie do zarządu

zakładowej organizacji związkowej ( art. 38 KP ), jako przyczyny zamierzonego wy-

powiedzenia umowy o pracę, zachowania pracownika ocenionego jako naruszające

obowiązki pracownicze, czy też wskazanie jego nieprzydatności do pracy na zajmo-

wanym stanowisku, bez względu na to, czy oceny i stwierdzenia sformułowane przez

pracodawcę odpowiadają rzeczywistości.” Sąd Najwyższy w obecnym składzie po-

dziela powyższy pogląd, że wykonanie przez pracodawcę jego prawa do rozwiązania

z pracownikiem umowy o pracę nie stanowi bezprawnego działania nawet wówczas,

jeżeli przyczyna tego rozwiązania okazała się nieprawdziwa. Sądy obu instancji pra-

widłowo przyjęły, że odszkodowanie za niezgodne z prawem rozwiązanie umowy o

pracę z pracownikiem zostało wyczerpująco unormowane w przepisach Kodeksu

pracy, nie mają zatem zastosowania przepisy Kodeksu cywilnego stosowane do sto-

sunku pracy na podstawie art. 300 KP, to jest jedynie w sprawach nie unormowanych

przepisami prawa pracy.

Ponieważ w ustalonym w sprawie stanie faktycznym nie zostało potwierdzone,

że pozwani bezprawnie rozgłaszali okoliczności związane ze sprawą karną powódki

albo naruszyli jej dobre imię w miejscu zamieszkania, brak jest podstaw do zastoso-

wania art. 24 w związku z art. 23 KC .

Z tych wszystkich względów i na podstawie art. 39312

KPC Sąd Najwyższy

orzekł, jak w sentencji.

========================================