III ZP 27/98

Uchwała z dnia 29 września 1998 r.

III ZP 27/98

Przewodniczący SSN: Jadwiga Skibińska-Adamowicz, Sędziowie SN:

Kazimierz Jaśkowski (sprawozdawca), Walerian Sanetra.

Sąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Krajowej Iwony

Kaszczyszyn, w sprawie z powództwa Władysława D. przeciwko „A.” A.-H. Spółce z

o.o. w K. z siedzibą w K. o nagrodę z zysku, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym

dnia 29 września 1998 r. zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Woje-

wódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie postanowieniem z dnia 7

lipca 1998 r. [...] do rozstrzygnięcia w trybie art. 390 KPC

Czy podstawą wypłaty nagrody z zysku za rok obrachunkowy 1994/95 może

być wyłącznie porozumienie regulujące sprawy pracownicze, obowiązujące w poz-

wanej Spółce z o.o. od maja 1994 r., a w szczególności pkt II ust. 1 tegoż porozu-

mienia dotyczący stosowania zasad wynagradzania obowiązujących w prywatyzo-

wanym przedsiębiorstwie oraz udziału pracowników w wypracowanym zysku ?

p o d j ą ł następującą uchwałę:

Podstawą nabycia prawa do nagrody z zysku za rok obrachunkowy 1994/95

mogło być porozumienie odsyłające do zasad wynagradzania pracowników przed-

siębiorstwa państwowego (łącznie z udziałem w wypracowanym zysku), zawarte

przez związek zawodowy z nabywcą zakładu pracy (spółką z ograniczoną odpowie-

dzialnością).

U z a s a d n i e n i e

Przedstawiając Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne wskazane w sen-

tencji uchwały Sąd Wojewódzki w Lublinie podniósł, iż dnia 20 maja 1994 r. strona

pozwana kupiła zakład pracy, będący uprzednio pracodawcą powoda. Na mocy art.

2

23

1

KP stała się zatem pracodawcą zatrudnionych w tym zakładzie pracowników.

Pozwana Spółka zawarła z NSZZ „Solidarność” porozumienie, które w pkt II ust. 1

stanowi, iż „właściciel zobowiązuje się w okresie jednego roku od daty umowy nota-

rialnej do przejęcia i stosowania zasady wynagradzania pracowników obowiązujące-

go w prywatyzowanym przedsiębiorstwie według aktualnego porozumienia płaco-

wego. Dotyczy to również udziału pracowników w wypracowanym zysku na poziomie

odpisu w wysokości 8,5% funduszu płac”. Sąd pierwszej instancji zasądził na rzecz

powoda dochodzoną kwotę tytułem udziału w zysku za rok obrachunkowy 1994/95.

Sąd drugiej instancji wskazał, że podział zysku w przedsiębiorstwie państwowym (a

taki status prawny miał zakład pracy przed jego nabyciem przez stronę pozwaną)

zgodnie z art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 24 września 1981 r. o samorządzie załogi

przedsiębiorstwa państwowego (Dz. U. Nr 24, poz. 123 ze zm.) należy do kompe-

tencji ogólnego zebrania pracowników przedsiębiorstwa. Zdaniem tego Sądu po na-

byciu przedsiębiorstwa przez pozwaną Spółkę kompetencje ogólnego zebrania pra-

cowników zostały przejęte przez zgromadzenie wspólników, które zgodnie z art. 223

KH podejmuje uchwały w sprawie podziału zysku. Można zatem uważać, iż porozu-

mienie (pkt II ust. 1) nie jest wystarczającą podstawą do nabycia przez pracowników

prawa do nagrody z zysku, jako że nie było w tym zakresie uchwały zgromadzenia

wspólników.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Na przedstawione zagadnienie prawne należy odpowiedzieć twierdząco. Wy-

nika to z dwóch przesłanek: charakteru prawnego tego porozumienia oraz interpre-

tacji postanowienia dotyczącego nagród z zysku.

Co do pierwszego z tych zagadnień - co nie zostało uwypuklone w uzasad-

nieniu pytania prawnego - trzeba wskazać, iż orzecznictwo sądowe uznaje za ważne

i skuteczne porozumienia zawarte przez związki zawodowe z przyszłym nabywcą

zakładu pracy, odnoszące się do wynagrodzenia i innych uprawnień pracowniczych,

jeżeli nie są one mniej korzystne dla pracownika niż to stanowią przepisy prawa

pracy (tak wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 26 stycznia 1993 r., III APr

4/93, OSP 1993 z. 11, poz. 228; uchwała Sądu Najwyższego z dnia 24 listopada

1993 r., I PZP 46/93, OSNCP 1994 z. 6, poz. 131, OSP 1994 z. 10, poz. 193).

Umowa taka nie stanowiła źródła prawa pracy (a także nie jest nim obecnie, ponie-

3

waż nie jest oparta na ustawie - art. 9 § 1 KP w brzmieniu obowiązującym od dnia 2

czerwca 1996 r.), ma ona jednak charakter umowy na rzecz osoby trzeciej (to jest

pracowników). Na podstawie art. 393 § 1 KC w związku z art. 300 KP osoby upraw-

nione (pracownicy) mogą żądać bezpośrednio od dłużnika (pracodawcy) spełnienia

świadczenia. Aprobata ustawodawcy dla tego rodzaju porozumienia wynika także z

art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1994 r. nowelizującej Kodeks pracy. Przepis

ten dopuszczał rejestrację jako zakładowego układu zbiorowego pracy takiego poro-

zumienia dotyczącego wynagradzania, które zostało zawarte ze związkami zawodo-

wymi. Z tego przepisu wynika wprost, iż nie mające podstawy ustawowej porozumie-

nia zawierane przez pracodawcę (lub przyszłego pracodawcę) dotyczące zasad wy-

nagradzania - po rejestracji, co nie miało miejsca w niniejszej sprawie - mogły być

źródłem prawa (zakładowym układem zbiorowym pracy).

W odniesieniu do drugiej przesłanki nabycia przez powoda prawa do udziału

w zysku za rok obrachunkowy 1994/95 trzeba zauważyć, iż sformułowanie postano-

wienia pkt II ust. 1 porozumienia może nastręczać trudności interpretacyjne. Z jednej

strony należy bowiem stwierdzić, iż warunkiem nabycia prawa do tego świadczenia

jest wypracowanie zysku, z drugiej zaś, iż odpis w wysokości 8,5% funduszu płac

może przekroczyć w całości (czy w części) wypracowany zysk. Kwestia ta (w istocie

dotycząca wysokości nagród z zysku) nie była przedmiotem przedstawionego za-

gadnienia prawnego i nie może być przedmiotem rozważań Sądu Najwyższego.

Nadto trzeba dodać, iż ewentualna wypowiedź Sądu Najwyższego na ten temat nie

byłaby wiążąca dla Sądu drugiej instancji. Zgodnie bowiem z art. 390 § 2 KPC wią-

żąca jest jedynie uchwała rozstrzygająca zagadnienie prawne, co należy rozumieć w

ten sposób, że zagadnieniem prawnym jest problem przedstawiony w sentencji pos-

tanowienia Sądu drugiej instancji. Interpretacja określenia „udziału w zysku na po-

ziomie odpisu w wysokości 8,5% funduszu płac” należy zatem do Sądu przedsta-

wiającego zagadnienie prawne. Natomiast w odniesieniu do prawa powoda do spor-

nego świadczenia trzeba stwierdzić, iż nie jest uzasadnione jego uzależnienie od

uchwały zgromadzenia wspólników. Analogia między tym zgromadzeniem a ogólnym

zebraniem pracowników przedsiębiorstwa państwowego jest bardzo odległa. Podo-

bieństwo polega jedynie na kompetencji w zakresie podziału zysku, jednakże te

organy reprezentują różne interesy. Zgromadzenie wspólników ma na względzie in-

teres właściciela zakładu pracy (kapitału), zaś zebranie załogi reprezentuje interes

pracowników (pracy). Nie można zatem twierdzić, iż skoro w przedsiębiorstwie pańs-

4

twowym zysk dzieliło zebranie załogi - a do zasad wynagradzania w takim

przedsiębiorstwie nawiązuje pkt II ust. 1 omawianego porozumienia - to w przypadku

braku stosownej uchwały zgromadzenia wspólników pracownicy nie nabywają prawa

do udziału w zysku. Odmienna interpretacja tego postanowienia zawartego przez

stronę pozwaną porozumienia ze związkiem zawodowym oznaczałaby, iż powstanie

prawa do udziału w zysku zależałoby wyłącznie od woli pracodawcy, co jest

sprzeczne z istotą prawa zobowiązań. Przy takim rozumieniu tego postanowienia

byłoby ono bezprzedmiotowe.

Z tych względów orzeczono jak w sentencji.

========================================