II UKN 251/98

Wyrok z dnia 7 października 1998 r.

II UKN 251/98

Osoba pobierająca stypendium sportowe, która nie uczy się i nie stu-

diuje w systemie studiów dziennych, nie jest objęta ubezpieczeniem społecz-

nym pracowników, jeżeli podlega innemu systemowi ubezpieczenia społecz-

nego z tytułu wykonywania innej działalności, poza uprawianiem sportu.

Przewodniczący: SSN Teresa Romer, Sędziowie: SA Beata Gudowska, SN

Stefania Szymańska (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 7 października 1998 r. sprawy z

wniosku Janusza T. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w P.

o ustalenie niepodlegania ubezpieczeniu społecznemu osób prowadzących dzia-

łalność gospodarczą, na skutek kasacji organu rentowego od wyroku Sądu Apela-

cyjnego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Rzeszowie z dnia 5 grudnia 1997

r. [...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w P. w decyzji z 5 lutego 1997 r.

stwierdził, że Janusz T. w okresie od 1 stycznia 1992 r. do 31 grudnia 1994 r. oraz w

dniu 1 stycznia 1996 r. podlegał ubezpieczeniu społecznemu z tytułu prowadzonej

działalności gospodarczej i zobowiązał go do zapłaty za ten okres składek na ubez-

pieczenie społeczne w kwocie 3.335,57 zł oraz odsetek za zwłokę w kwocie 6.600 zł.

Pobieranie przez niego jako zawodnika zespołu piłki ręcznej stypendium sportowego

w Klubie Sportowym „C.” w P. nie daje bowiem podstawy do wyłączenia z ubezpie-

czenia społecznego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej.

W odwołaniu do Sądu Wojewódzkiego Janusz T. twierdził, że zaskarżona de-

cyzja jest bezzasadna, gdyż w okresie od 1 stycznia 1991 r. do 31 grudnia 1995 r. z

Klubem Sportowym „C.” w P. łączyła go umowa, na podstawie której był czynnym

2

zawodnikiem sportowym II ligi państwowej w piłce ręcznej i jako zawodnik kontrakto-

wy pobierał stypendium sportowe oraz świadczenia pieniężne z tytułu uczestnictwa w

rozgrywkach mistrzowskich, pucharowych i międzynarodowych według zasad

ustalonych w obowiązujących przepisach oraz w regulaminie wewnętrznym, a także

był ubezpieczony od następstw nieszczęśliwych wypadków i miał zapewnioną opiekę

lekarską. Klub Sportowy „C.” jako pracodawca regularnie odprowadzał do ZUS

składki z tytułu ubezpieczenia społecznego od wypłacanego wynagrodzenia. Zawie-

rane z zawodnikami umowy oparte były o wzory umów dostarczone z Polskiego

Związku Piłki Ręcznej w W. Dlatego - stosownie do art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia

18 grudnia 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym osób prowadzących działalność gos-

podarczą oraz ich rodzin (jednolity tekst: Dz.U. z 1989 r. Nr 46, poz. 250 ze zm.). -

nie podlegał ubezpieczeniu społecznemu z tytułu prowadzonej działalności

gospodarczej.

Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Przemyślu wyro-

kiem z 21 kwietnia 1997 r. zmienił zaskarżoną decyzję ZUS w ten sposób, że ustalił,

iż Janusz T. w okresie od 1 stycznia 1992 r. do 31 grudnia 1994 r. oraz w dniu 1

stycznia 1996 r. nie podlegał ubezpieczeniu społecznemu osób prowadzących dzia-

łalność gospodarczą. Wyrok ten uprawomocnił się w dniu 12 maja 1997 r., jednakże

wobec istotnego uchybienia procesowego, jakie wystąpiło w postępowaniu sądowym,

Sąd Wojewódzki postanowieniem z 11 lipca 1997 r. wznowił postępowanie za-

kończone tymże wyrokiem. Po przeprowadzeniu ponownie postępowania już z

udziałem prawidłowo zawiadomionej strony pozwanej oraz przesłuchaniu świadka

Ryszarda L., Sąd Wojewódzki wyrokiem z 11 lipca 1997 r. oddalił skargę o wzno-

wienie postępowania, uznając wyrok z 21 kwietnia 1997 r. za prawidłowy.

Sąd Wojewódzki ustalił, że Janusz T. od 1 stycznia 1991 r. do 31 grudnia

1995 r. nieprzerwanie był zatrudniony w KKS ”C.” w P. jako zawodnik sekcji piłki

ręcznej na podstawie kolejno zawieranych umów na czas określony. Klub wypłacał

odwołującemu się jako zawodnikowi wynagrodzenie w postaci stypendium sportowe-

go oraz inne świadczenia pieniężne przewidziane w umowie. Odwołujący się jako

zawodnik codziennie brał udział w treningach i podpisywał listę obecności, a w so-

boty i niedziele wyjeżdżał z drużyną na mecze wyjazdowe lub rozgrywał takie mecze

w P. Obowiązywała go dyscyplina pracy. Klub opłacał za niego składki ubezpiecze-

niowe jak za pracownika w wysokości 48% od wypłacanego wynagrodzenia. Doko-

nując oceny tych ustaleń, Sąd Wojewódzki uznał, że Janusz T., zatrudniony w Klubie

3

Sportowym „C.” w P. jako zawodnik sekcji piłki ręcznej, w okresie od 1 stycznia 1992

r. do 31 grudnia 1995 r. nie podlegał ubezpieczeniu społecznemu osób prowadzą-

cych działalność gospodarczą i nie jest obowiązany do zapłaty organowi rentowemu

składek na ubezpieczenie społeczne w kwocie 3.335,57 zł oraz odsetek za zwłokę w

kwocie 6.600,70 zł. Zgodnie bowiem z art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 18 grudnia

1976 r. o ubezpieczeniu społecznym osób prowadzących działalność gospodarczą

oraz ich rodzin, ubezpieczeniu nie podlegają osoby prowadzące taką działalność,

które są równocześnie pracownikami zatrudnionymi w wymiarze czasu pracy nie niż-

szym niż połowa wymiaru obowiązującego w danym zawodzie albo są objęte odręb-

nymi przepisami w zakresie zaopatrzenia emerytalnego lub ubezpieczenia społecz-

nego.

Wyrokiem z 5 grudnia 1997 r. Sąd Apelacyjny w Rzeszowie oddalił apelację

organu rentowego. Według tego Sądu, decyzja z 5 lutego 1997 r. wydana została z

naruszeniem prawa materialnego na skutek błędnej jego wykładni i niewłaściwego

zastosowania. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika bowiem, że

wnioskodawcę od dnia 1 stycznia 1992 r. do 31 grudnia 1994 r. łączyła z Klubem

Sportowym „C.” w P. umowa, na podstawie której był czynnym zawodnikiem sporto-

wym II ligi w piłce ręcznej i jako zawodnik kontraktowy pobierał stypendium sportowe

i z tego tytułu podlegał ubezpieczeniu społecznemu na podstawie ustawy z dnia 14

grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz.U. Nr 40,

poz. 267 ze zm.), a składki na ubezpieczenie społeczne wnioskodawcy, jako zawod-

nika pobierającego stypendium sportowe, opłacał Klub Sportowy. W tej sytuacji obję-

cie wnioskodawcy również ubezpieczeniem społecznym z tytułu prowadzenia dzia-

łalności gospodarczej jest nieuzasadnione i narusza przepis art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy

z dnia 18 grudnia 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym osób prowadzących

działalność gospodarczą oraz ich rodzin. Przepis ten stanowi bowiem, że osoby ob-

jęte ubezpieczeniem społecznym na podstawie ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o

z.e.p., nie podlegają równocześnie ubezpieczeniu społecznemu z tytułu prowadzenia

działalności gospodarczej. Z tego względu wydany przez Sąd pierwszej instancji zas-

karżony wyrok uwzględniający odwołanie i ustalający, że Janusz T. nie podlegał

ubezpieczeniu społecznemu w wyżej wymienionym okresie z tytułu prowadzenia

działalności gospodarczej i nie jest zobowiązany do zapłaty składek wraz z odset-

kami za ten okres, jest trafny i odpowiadający prawu. Podtrzymywane przez stronę

pozwaną w apelacji stanowisko, iż wnioskodawca z uwagi na cywilnoprawny cha-

4

rakter umowy łączącej go z Klubem Sportowym „C.” w P. w okresie od 1 stycznia

1992 r. do 31 grudnia 1994 r. nie mógł podlegać ubezpieczeniu społecznemu pra-

cowniczemu jest błędny, ponieważ ustawa z dnia 14 grudnia 1982 r. o z.e.p. obej-

muje ubezpieczeniem społecznym nie tylko pracowników, ale również pewne grupy

osób, które nie są pracownikami w myśl Kodeksu pracy. Należą do nich, między in-

nymi, adwokaci, osoby wykonujące pracę nakładczą (chałupnicy) oraz osoby pobie-

rające stypendium sportowe z tytułu wyczynowego uprawiania sportu i do tej grupy

osób należy wnioskodawca. Wynika to z art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r.

o z.e.p. Tak więc - wbrew odmiennym twierdzeniom organu rentowego - Jan T., jako

zawodnik pobierający stypendium sportowe z tytułu wyczynowego uprawiania sportu

w okresie od 1 stycznia 1992 r. do 31 grudnia 1994 r., z mocy ustawy był włączony

do ubezpieczenia społecznego na zasadach ustalonych dla pracowników i podlegał

obowiązkowi ubezpieczenia społecznego na podstawie ustawy z dnia 14 grudnia

1982 r., mimo że jako zawodnik nie był pracownikiem w myśl Kodeksu pracy i że

łącząca go z Klubem Sportowym umowa miała charakter cywilnoprawny. Ustawa o

z.e.p. okres pobierania stypendium sportowego z tytułu wyczynowego uprawiania

sportu traktuje jako równoważny z okresem zatrudnienia, zaś ustawa z dnia 17 paź-

dziernika 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent... (Dz.U. Nr 104, poz. 450 ze zm.)

traktuje jako okres składkowy (art. 2 ust. 2 pkt 15). Konsekwencją traktowania okresu

pobierania stypendium sportowego z tytułu wyczynowego uprawiania sportu jako

równorzędnego z zatrudnieniem jest to, że osoby takie podlegają obowiązkowi

ubezpieczenia społecznego na podstawie ustawy o z.e.p. i są uprawnione na pods-

tawie tej ustawy do świadczeń. Z tych powodów podnoszona przez organ rentowy

okoliczność, że treść umowy zawarta przez wnioskodawcę z Klubem Sportowym nie

odpowiada w pełni treści umowy o pracę w rozumieniu Kodeksu pracy, nie ma

wpływu na wynik postępowania w niniejszej sprawie.

W kasacji, opartej na podstawie z art. 3931

pkt 1 KPC, organ rentowy zarzuca

naruszenie prawa materialnego, tj. art. 1 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1976 r.

o ubezpieczeniu społecznym osób prowadzących działalność gospodarczą w

związku z art. 2 ust. 2 pkt 15 ustawy z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji

emerytur i rent oraz § 1 ust. 1 pkt 1a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29

stycznia 1990 r. w sprawie wysokości i podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie

społeczne... (jednolity tekst: Dz.U. z 1993 r. Nr 68, poz. 330 ze zm.). W konsekwencji

wnosi o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie odwołania Janusza T. od decyzji z

5

5 lutego 1997 r. lub o uchylenie tego wyroku i poprzedzającego go wyroku Sądu

Wojewódzkiego i przekazanie sprawy temuż Sądowi do ponownego rozpoznania.

Zdaniem organu rentowego, Sąd Apelacyjny błędnie zastosował art. 2 ust. 2

pkt 1 (powinno być art. 2 ust. 1 pkt 1) ustawy z dnia 18 grudnia 1976 r. Przepis ten

stanowi, że nie podlegają ubezpieczeniu społecznemu osoby prowadzące działal-

ność gospodarczą, które są jednocześnie pracownikami. W niniejszej sprawie zaś

wnioskodawca od września 1991 r. prowadził działalność gospodarczą. Z uwagi na

zatrudnienie na podstawie umowy o pracę w okresie od 1 września do 31 grudnia

1991 r. oraz od 2 stycznia 1996 r. i zatrudnienie kontraktowe w okresie od 1 stycznia

do 31 grudnia 1995 r. organ wyłączył go z ubezpieczenia z tytułu prowadzonej dzia-

łalności gospodarczej. Brak takich umów na okres od 1 stycznia 1992 r. do 31 grud-

nia 1994 r. spowodowało zastosowanie w stosunku do niego powołanych w apelacji i

w kasacji przepisów prawa. Zgodnie zatem z przepisem § 1 ust. 1 pkt 1a1

rozporzą-

dzenia Rady Ministrów z dnia 29 stycznia 1990 r. nie powinien podlegać ubezpie-

czeniu społecznemu pracowników. Przepis ten bowiem wyłącza stypendystów spor-

towych z ubezpieczenia pracowniczego, z uwagi na podleganie innemu (w przypadku

wnioskodawcy z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej) ubezpieczeniu

społecznemu. Tę zasadę potwierdza również art. 41

ustawy z dnia 25 listopada 1986

r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych, stanowiąc, że ubez-

pieczeniu społecznemu na zasadach i w trybie określonym dla pracowników podle-

gają osoby pobierające stypendium sportowe..., jeżeli nie podlegają ubezpieczeniu

społecznemu z innego tytułu. Dlatego w sprawie ma zastosowanie art. 1 ust. 1 pkt 1

ustawy z dnia 18 grudnia 1976 r.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zarzut naruszenia przez Sąd Apelacyjny prawa materialnego jest pozbawiony

słuszności. Z uzasadnienia kasacji wynika, iż - zdaniem organu rentowego - nie było

podstawy do zastosowania art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1976 r. o

ubezpieczeniu społecznym osób prowadzących działalność gospodarczą oraz

członków ich rodzin, gdyż w okresach, w których Janusza T. nie łączyła z Klubem

Sportowym „C.” w P. umowa o pracę i „zatrudnienie kontraktowe” należy go trakto-

wać jako prowadzącego działalność gospodarczą, a w związku z tym podlegał on

6

ubezpieczeniu społecznemu na podstawie art. 1 ust. 1 pkt 1 tejże ustawy, który to

przepis wymienia podmioty podlegające ubezpieczeniu na mocy tej ustawy.

Podane w kasacji argumenty prawne nie podważają stanowiska zajętego

przez Sąd Apelacyjny. Sąd ten przytoczył przepisy prawa, które mają zastosowanie

w niniejszej sprawie i dają podstawę do wniosku, że Janusz T. w okresach, w których

pobierał stypendium sportowe, podlegał ubezpieczeniu pracowniczemu. Wywie-

dzione w tym zakresie przez Sąd Apelacyjny argumenty prawne są spójne i świadczą

o dokonaniu prawidłowej wykładni przepisów przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia.

Sąd Najwyższy w pełni podziela tę argumentację, jako wynikającą z analizy

właściwych przepisów i spójną logicznie. Sąd Apelacyjny wyszedł z prawidłowego

założenia, że w art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1986 r., będącym przepi-

sem szczególnym, wymienione są sytuacje, których wystąpienie wyłącza ubezpie-

czenie społeczne przewidziane w tejże ustawie oraz że jedną z takich wyłączających

sytuacji jest podleganie odrębnym przepisom w zakresie zaopatrzenia emerytalnego

lub ubezpieczenia społecznego. W przypadku wnioskodawcy chodzi o przepisy pra-

cowniczego zaopatrzenia emerytalnego, mimo iż w okresach pobierania stypendium

sportowego umowa łącząca go z Klubem nie odpowiadała w pełni treści umowy o

pracę. Jest to sytuacja szczególna, przewidziana przez ustawodawcę, która znalazła

wyraz w przepisach prawa powołanych przez Sąd Apelacyjny.

Wbrew wywodom kasacji, przepis art. 41

ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o

organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych, dodany przez art. 40 ustawy z

dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji, potwierdza trafność stanowiska zajęte-

go przez Sąd Apelacyjny. Przepis ten stanowi, że ubezpieczeniu społecznemu na

zasadach i w trybie określonym dla pracowników podlegają osoby pobierające sty-

pendium sportowe, z wyjątkiem osób uczących się lub studiujących w systemie stu-

diów dziennych, jeżeli nie podlegają ubezpieczeniu społecznemu z innego tytułu.

Treść tego przepisu - przy uwzględnieniu zasad logicznego rozumowania - oznacza

zatem, że osoba pobierająca stypendium sportowe, która nie uczy się lub nie studiuje

w systemie studiów dziennych, nie podlega ubezpieczeniu społecznemu pra-

cowników tylko w sytuacji, gdy podlega innemu systemowi ubezpieczenia społecz-

nego z tytułu wykonywania innej działalności, poza zajmowaniem się sportem. Tak

też należy rozumieć § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 stycznia

1990 r. w sprawie wysokości i podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie spo-

łeczne...

7

Mając na uwadze powyższe argumenty Sąd Najwyższy uznał, iż kasacja poz-

bawiona jest usprawiedliwionych podstaw, w związku z czym podlega ona oddaleniu

na mocy art. 35312

KPC.

========================================