III ZP 31/98

Uchwała z dnia 6 października 1998 r.

III ZP 31/98

Przewodniczący SSN: Teresa Flemming – Kulesza, Sędziowie SN: Andrzej

Kijowski (sprawozdawca), Walerian Sanetra.

Sąd Najwyższy, z udziałem prokuratora Prokuratury Krajowej Witolda Bryndy,

w sprawie z powództwa Zbigniewa C. przeciwko „E.” Spółce Akcyjnej w P. o odszko-

dowanie z tytułu niezgodnego z prawem rozwiązania umowy o pracę bez wypowie-

dzenia z winy pracownika, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym dnia 6 paździer-

nika 1998 r. zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki - Sąd

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie postanowieniem z dnia 29 czerwca

1998 r. [...] do rozstrzygnięcia w trybie art. 390 KPC:

Czy naruszenie przez pracodawcę art. 61 KC w zw. z art. 300 KP przy złoże-

niu pracownikowi na piśmie oświadczenia woli o rozwiązaniu umowy o pracę bez

wypowiedzenia, w ten sposób, że wskazuje ono wsteczną datę rozwiązania umowy o

pracę, jest równoznaczne z naruszeniem przepisów o rozwiązywaniu umowy o pracę

bez wypowiedzenia, o którym mowa w art. 56 § 1 KP i tym samym uprawnia pracow-

nika do odszkodowania, dochodzonego na podstawie art. 58 KP ?

p o d j ą ł następującą uchwałę:

Pisemne oświadczenie woli pracodawcy o rozwiązaniu umowy o pracę

bez wypowiedzenia nie musi wskazywać terminu ustania stosunku pracy, który

to skutek następuje zawsze w dacie dojścia oświadczenia do adresata w spo-

sób umożliwiający mu realne zapoznanie się z jego treścią (art. 61 KC w

związku z art. 300 KP). Złożenie oświadczenia ze wskazaniem terminu przypa-

dającego przed tą datą nie jest więc naruszeniem przepisów o rozwiązywaniu

umów o pracę w tym trybie (art. 56 § 1 KP).

2

U z a s a d n i e n i e

Zagadnienie prawne sformułowane w sentencji niniejszej uchwały wyłoniło się

w następstwie okoliczności faktycznych.

Powód Zbigniew C. był przez pozwaną Spółkę Akcyjną „E.” w P. zatrudniony

na podstawie umowy o pracę na okres próbny od dnia 16 grudnia 1996 r. do dnia 16

marca 1997 r., a następnie umów o pracę na czas określony od dnia 16 marca do

dnia 15 października 1997 r., w obu przypadkach na stanowisku kierownika sklepu

oraz w ramach tych samych warunków finansowych. Średni zarobek powoda w okre-

sie trzech ostatnich pełnych miesięcy pracy wyniósł 1.144 zł. Pismem z dnia 7 kwiet-

nia 1997 r pozwana rozwiązała z powodem z dniem 8 kwietnia 1997 r umowę o

pracę w trybie art. 52 § 1 pkt 1 KP z powodu ciężkiego naruszenia podstawowych

obowiązków pracowniczych, polegającego na pozostawieniu bez nadzoru - wbrew

wyraźnym dyspozycjom pracodawcy - znacznej kwoty pieniędzy pochodzących z

dziennego utargu.

W dniu 13 kwietnia 1997 r komisja w składzie: Jacek W., Patrycja G. i Joanna

S. usiłowała wręczyć powodowi wspomniane oświadczenie o rozwiązaniu umowy o

pracę. Powód odmówił jednak przyjęcia pisma.

Sąd Rejonowy uznał, że rozwiązanie umowy odbyło się z naruszeniem art. 61

KC w związku z art. 300 KP, gdyż nastąpiło ze wsteczną datą. Oświadczenie woli

pracodawcy o rozwiązaniu umowy z dniem 8 kwietnia 1997 r. zostało bowiem dorę-

czone powodowi dopiero w dniu 13 kwietnia 1997 r. Sąd na podstawie art. 56 § 1 i

art. 58 KP zasądził więc powodowi odszkodowanie w wysokości trzymiesięcznego

wynagrodzenia, liczonego jak ekwiwalent za urlop wypoczynkowy, odstępując od

dalszego postępowania dowodowego ze względu na formalnoprawny charakter

uchybień przy rozwiązaniu umowy i rodzaj dochodzonego roszczenia.

Rozpatrując apelację pozwanego pracodawcy, Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie stwierdził, że zrodziła ona zagadnienie

prawne budzące poważne wątpliwości i zagadnienie to postanowieniem z dnia 29

czerwca 1997 r. [...], wydanym w trybie art. 390 § 1 KPC, przedstawił Sądowi Naj-

wyższemu do rozstrzygnięcia, formułując je w postaci pytania: „czy naruszenie przez

pracodawcę art. 61 KC w związku z art. 300 KP przy złożeniu pracownikowi na piś-

mie oświadczenia woli o rozwiązaniu umowy o pracę bez wypowiedzenia w ten spo-

sób, że wskazuje ono wsteczną datę rozwiązania umowy o pracę, jest równoznaczne

3

z naruszeniem przepisów o rozwiązaniu umowy o pracę bez wypowiedzenia, o któ-

rym mowa w art. 56 § 1 KP i tym samym uprawnia pracownika do odszkodowania

dochodzonego na podstawie art. 58 KP?”. W uzasadnieniu tego postanowienia Sąd

Wojewódzki podniósł, że art. 61 KC nie określa przesłanek ważności, tylko moment

skutecznego złożenia oświadczenia woli. Wydaje się zatem, że rozwiązanie umowy o

pracę z datą wsteczną w stosunku do daty złożenia oświadczenia woli powoduje je-

dynie, iż skutek rozwiązania umowy następuje w dniu złożenia pracownikowi oświad-

czenia woli pracodawcy. Powstaje zatem kwestia, czy w takim przypadku sąd z

urzędu bądź na wniosek pracownika powinien ustalać prawidłową datę rozwiązania

umowy stron.

Sformułowanie art. 56 § 1 KP o „naruszeniu przepisów o rozwiązywaniu umów

o pracę bez wypowiedzenia” jest jednak w niejednolitej praktyce sądów pracy war-

szawskiego okręgu interpretowane również bardzo szeroko, łącznie z przypadkami

naruszenia przez pracodawcę art. 61 w związku z art. 300 KP. W zakresie odszko-

dowawczych skutków dla pracownika sądy dopatrują się też niekiedy różnicy pomię-

dzy wsteczną datą rozwiązania umowy, wynikającą już z pisma pracodawcy (pismo

jest datowane później niż wynikający zeń termin rozwiązania), a wsteczną datą roz-

wiązania wskutek przesłania pisma pocztą i opóźnienia związanego z koniecznością

doręczenia przesyłki.

Prokurator Prokuratury Krajowej uczestniczący w posiedzeniu Sądu Najwyż-

szego wnioskował o odmowę podjęcia uchwały, względnie o udzielenie przeczącej

odpowiedzi na przedstawione pytanie prawne.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Rozwiązanie przez pracodawcę umowy o pracę bez wypowiedzenia stanowi

jednostronną czynność prawną, której legalność jest w Kodeksie pracy uwarunkowa-

na w szczególności: zaistnieniem określonej przyczyny (art. 52 § 1 i art. 53 § 1),

przeprowadzeniem związkowej konsultacji zamiaru pracodawcy (art. 52 § 3 i art. 53 §

4), jak też dokonaniem rozwiązania przed upływem terminu wskazanego w art. 52 §

2, względnie przed ewentualnym wystąpieniem zdarzenia opisanego w art. 53 § 3.

Kodeks pracy wymaga ponadto, aby oświadczenie pracodawcy o niezwłocznym roz-

wiązaniu umowy nastąpiło w pisemnej formie, wskazywało przyczynę rozwiązania

oraz zawierało pouczenie pracownika o przysługującym mu prawie odwołania do

4

sądu pracy (art. 30 § 3 - 5). Do przesłanek zgodnego z prawem zastosowania tego

trybu rozwiązania umowy nie należy zatem podanie w piśmie pracodawcy terminu jej

rozwiązania , a właściwie terminu ustania wynikającego z niej stosunku pracy. Po-

dawanie tego terminu nie jest konieczne dlatego, że pisemny wyraz oświadczenia

woli pracodawcy, jako oświadczenia skierowanego do innej osoby, musi być pra-

cownikowi udostępniony, a to zgodnie z art. 61 KC, mającym wobec stosunku pracy

odpowiednie zastosowanie z mocy art. 300 KP, następuje z chwilą dojścia pisma do

adresata w sposób stwarzający mu realną możliwość zapoznania się z jego treścią.

Rozwiązanie stosunku pracy przed tą chwilą, a więc rozwiązanie go z tzw. wsteczną

datą, nie jest w świetle powołanego przepisu możliwe. Nie ma przy tym znaczenia,

czy wskazany przez pracodawcę ewentualny termin rozwiązania stosunku pracy po-

przedza jedynie moment dojścia oświadczenia woli do pracownika, czy również datę

podpisania (sporządzenia i podpisania) pisma zawierającego to oświadczenie. W

każdej z tych sytuacji ustanie stosunku pracy nastąpi bowiem w momencie określo-

nym w sposób przewidziany przez art. 61 KC. Termin wynikający z tego przepisu

będzie w praktyce terminem wyłącznym, choć ściśle rzecz ujmując jest to termin naj-

wcześniejszy, gdyż teoretycznie można sobie wyobrazić rozwiązanie bez wypowie-

dzenia w określonym przez pracodawcę terminie przypadającym po dacie otrzyma-

nia oświadczenia w sposób umożliwiający pracownikowi zapoznanie się z jego treś-

cią (np. z upływem 3 dni od tego momentu).

Z zastrzeżeniem powyższego wyjątku, pracodawca nie musi się zatem w

swoim oświadczeniu w ogóle odnosić do kwestii terminu ustania stosunku pracy, na-

wet w formie powtarzania treści art. 61 KC. Oświadczenie w sprawie niezwłocznego

rozwiązania umowy jest zresztą w typowej sytuacji przekazywane pracownikowi i

kwitowane przez niego bezpośrednio w miejscu pracy, a jeżeli zainteresowany od-

mawia przyjęcia pisma, to pracodawca sporządza - najczęściej komisyjnie - odpo-

wiednią adnotację o zapoznaniu pracownika z treścią oświadczenia, co w zasadzie

wyklucza wątpliwości odnośnie do terminu ustania stosunku pracy. Natomiast pra-

cownikowi nieobecnemu w pracy pisemne oświadczenie pracodawcy doręcza się w

inny sposób, w szczególności przez pocztę, za dowodem doręczenia. Bez poświad-

czenia odbioru przesyłki, a więc również w razie jej zwrotu w związku z niepodjęciem

w terminie pomimo awizowania przez pocztę, pracodawca nie może być jednak pe-

wien daty ustania stosunku pracy podanej w świadectwie i musi się liczyć z koniecz-

5

nością jej zmiany, przy czym możliwe spory na tym tle rozstrzygają odpowiednie

ustalenia sądu pracy.

Z dotychczasowych wywodów wynika, że ewentualne wskazanie w pisemnym

oświadczeniu woli pracodawcy o rozwiązaniu umowy o pracę bez wypowiedzenia

tzw. wstecznej daty ustania stosunku pracy, nie jest w rozumieniu art. 56 § 1 KP na-

ruszeniem przepisów o rozwiązywaniu umów o pracę w tym trybie, wobec czego nie

rodzi dla pracownika roszczeń o przywrócenie do pracy na poprzednich warunkach

albo o odszkodowanie. W takiej sytuacji stosunek pracy nie ustaje w terminie poda-

nym czy też sugerowanym w oświadczeniu pracodawcy, tylko w terminie później-

szym, ustalonym zgodnie z dyrektywą art. 61 KC, a pracownik może dochodzić rosz-

czeń związanych z takim przedłużonym trwaniem zatrudnienia, w szczególności wy-

nagrodzenia za pracę bądź wynagrodzenia gwarancyjnego z tytułu pozostawania w

gotowości do pracy. Skutki rozwiązania niezwłocznego z tzw. wsteczną datą są więc

analogiczne do regulacji przewidzianej w art. 49 KP, który to przepis stanowi, że w

razie zastosowania okresu wypowiedzenia krótszego niż wymagany, umowa o pracę

rozwiązuje się z upływem okresu wymaganego, a pracownikowi przysługuje wynag-

rodzenie do czasu rozwiązania umowy.

Prawne skutki tzw. wstecznego rozwiązania niezwłocznego mogą też być nie-

kiedy inne. Wystarczy, aby w momencie określonym przez art. 61 KC pracownik był

już objęty szczególną ochroną przed rozwiązaniem stosunku pracy, np. wskutek wy-

boru do zarządu zakładowej organizacji związkowej. W takim wypadku będą mu

przysługiwać roszczenia określone w art. 56 KP, gdyż dla oceny legalności pisem-

nego oświadczenia pracodawcy o rozwiązaniu niezwłocznym nie ma znaczenia ani

data jego złożenia (podpisania) ani data skierowania do pracownika, tylko dojścia do

zainteresowanego w sposób umożliwiający mu realne poznanie jego treści.

Z wyżej podanych względów Sąd Najwyższy podjął uchwałę o treści wskaza-

nej w sentencji.

========================================