I PKN 345/98

Wyrok z dnia 13 października 1998 r.

I PKN 345/98

Przepisy Kodeksu handlowego i Prawa bankowego przewidujące powo-

ływanie członków zarządu spółki akcyjnej (banku) nie są odrębnymi przepisami

upoważniającymi do nawiązywania stosunku pracy na podstawie powołania

(art. 68 § 1 KP).

Przewodniczący: SSN Jadwiga Skibińska-Adamowicz, Sędziowie SN:

Kazimierz Jaśkowski (sprawozdawca), Walerian Sanetra.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 13 października 1998 r. sprawy z po-

wództwa Jana P. przeciwko Bankowi [...] S.A. w K. o odszkodowanie, na skutek ka-

sacji powoda od wyroku Sądu Apelacyjnego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w Krakowie z dnia 2 grudnia 1997 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Apelacyjnemu w

Krakowie do ponownego rozpoznania pozostawiając mu rozstrzygnięcie o kosztach

postępowania w sprawie.

U z a s a d n i e n i e

Powód Jan P. w sprawie przeciwko Bankowi [...] S.A. w K. o odszkodowanie z

tytułu wadliwego wypowiedzenia umowy o pracę wniósł kasację od wyroku Sądu

Apelacyjnego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie z dnia 2 grudnia

1997 r. [...]. Zaskarżonym wyrokiem oddalono apelację powoda od wyroku Sądu

pierwszej instancji oddalającego powództwo. Sądy ustaliły, iż powód był wicepreze-

sem zarządu pozwanego Banku. Dnia 30 sierpnia 1996 r. został odwołany z zarządu,

dnia 3 września 1996 r. doręczono mu wypowiedzenie, ale ponieważ był chory, to

stosunek pracy uległ rozwiązaniu po powrocie do pracy (dnia 31 maja 1997 r.). W

kasacji postawiono zarzut naruszenia art. 68 KP w związku z art. 8 ustawy z dnia 2

lutego 1996 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz o zmianie niektórych ustaw

2

(Dz.U. Nr 24, poz. 110 ze zm.) przez przyjęcie, że powód był zatrudniony na pods-

tawie powołania, co pozbawia go roszczenia o odszkodowanie z tytułu niezgodnego

z prawem wypowiedzenia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zarzuty kasacji są uzasadnione.

Według art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 2 lutego 1996 r. stosunki pracy z pracowni-

kami zatrudnionymi na podstawie powołania na czas określony albo na czas nie

określony na stanowiskach pracy nie wymienionych w przepisach, o których mowa w

art. 68 § 1 Kodeksu pracy, przekształcają się z dniem wejścia w życie tej ustawy,

odpowiednio w stosunki pracy na podstawie umowy o pracę na czas określony albo

na czas nie określony. Przed tą nowelizacją można było zatrudniać na podstawie

powołania trzy grupy pracowników: a) kierownika zakładu pracy i jego zastępcę (art.

68 § 1 KP), b) osoby wymienione w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 20 listo-

pada 1974 r. w sprawie określenia stanowisk kierowniczych, na których zatrudnia się

pracowników w drodze powołania (Dz.U. Nr 45, poz. 268 ze zm.), c) osoby wskazane

w rozporządzeniach wydanych na podstawie art. 298 KP lub w ustawach

szczególnych.

Po tej nowelizacji art. 68 KP dopuszcza nawiązywanie stosunków pracy na

podstawie powołania tylko w przypadkach określonych w odrębnych przepisach albo

w przepisach wydanych na podstawie art. 298 KP. Oznacza to, że jeżeli od dnia 2

czerwca 1996 r. (to jest od wejścia w życie nowelizacji Kodeksu pracy z dnia 2 lutego

1996 r.) istnienie stosunku pracy z powołania nie miało podstawy w ustawie szcze-

gólnej (odrębnych przepisach) albo przepisach wydanych na podstawie art. 298 KP,

to ten stosunek pracy przekształcił się w stosunek umowny. W sprawie nie jest jasne,

jaki charakter miał stosunek pracy powoda przed dniem 2 czerwca 1996 r. (umowny

czy z powołania). Rozwiązanie tej kwestii nie jest jednakże istotne dla rozstrzygnięcia

sporu. Jego istota dotyczy bowiem kwestii, czy od dnia 2 czerwca 1996 r. istniała

ustawowa podstawa (bo nie ma sporu, że nie było jej w przepisach wydanych na

podstawie art. 298 KP) do zatrudniania na podstawie powołania w rozumieniu art. 68

KP członka zarządu (wiceprezesa) banku będącego spółką akcyjną. Sądy obu ins-

tancji uznały, że podstawą do tego jest przepis art. 75 ust. 2 Prawa bankowego (jed-

nolity tekst: Dz.U. z 1992 r. Nr 72, poz. 359 ze zm.) stanowiący, że prezesa, wice-

3

prezesów i pozostałych członków zarządu banku powołuje rada banku, jeżeli statut

banku nie stanowi inaczej. Statut pozwanego Banku w § 35 powtarzał treść przepisu

art. 75 § 2 Prawa bankowego. Sąd drugiej instancji wskazał także na przepis art. 368

KH stanowiący, że członkowie zarządu mogą być w każdej chwili odwołani, co jednak

nie uwłacza ich roszczeniom z umowy o pracę. Nie jest trafny pogląd, iż powołanie

członka zarządu spółki akcyjnej (banku), mające podstawę w prawie handlowym lub

bankowym jest jednocześnie powołaniem w rozumieniu art. 68 KP, czyli że poza na-

wiązaniem stosunku członkostwa w zarządzie powoduje ono również powstanie sto-

sunku pracy z powołania (art. 2 w związku z art. 68 § 1 KP). Przepisy prawa handlo-

wego i bankowego używały bowiem określenia „powołanie” już znacznie wcześniej,

zanim w Kodeksie pracy z 1974 r. stworzono nową podstawę powstania stosunku

pracy nazwaną „powołaniem”. W odniesieniu do spółki akcyjnej w Kodeksie handlo-

wym z 1934 r. stanowi się, że do zarządu mogą być powołane osoby spośród akcjo-

nariuszy lub spoza ich grona (art. 366 § 2) oraz że członkowie pierwszego zarządu

mogą być powołani najwyżej na dwa lata (art. 367 § 1). O „powołaniu” członka za-

rządu banku będącego spółką akcyjną stanowił także art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 13

kwietnia 1960 r. o prawie bankowym (Dz.U. Nr 20, poz. 121 ze zm.). Wynika stąd, że

powód bez wątpienia po wejściu w życie nowelizacji Kodeksu pracy z dnia 2 lutego

1996 r. (to jest od dnia 2 czerwca 1996 r.) - nawet jeżeli wcześniej mogły być co do

tego wątpliwości wynikające z łączącej strony „umowy o pracę z powołania” - był

pracownikiem strony pozwanej zatrudnionym na podstawie umowy o pracę. Powoła-

nie na stanowisko członka zarządu (a następnie wiceprezesa zarządu) spowodowało

jedynie nawiązanie stosunku członkostwa w zarządzie (stosunku organizacyjnego), z

którym nie jest związany stosunek pracy, a funkcje te mogą być wykonywane na

podstawie różnych stosunków cywilnoprawnych (w szczególności na podstawie

umów nie nazwanych, do których odpowiednio stosuje się przepisy o zleceniu - art.

750 KC). Jeżeli jednak strony łączył stosunek pracy, to sytuację powoda określają

przepisy Kodeksu pracy. Sąd drugiej instancji ponownie rozpoznając sprawę powi-

nien zatem rozważyć, czy rozwiązanie umowy o pracę z powodem było zgodne z

prawem, a także wziąć pod uwagę, na ile uzasadnione jest jego roszczenie o odsz-

kodowanie z tego tytułu. Ustalono, iż stosunek pracy rozwiązał się z dniem 31 maja

1997 r. Jest to data końcowa usprawiedliwionej nieobecności w pracy z powodu

choroby. Nie jest wyjaśnione w sprawie, dlaczego strony sporu traktują tę datę jako

termin ustania stosunku pracy. Z jednej bowiem strony wypowiedzenie umowy o

4

pracę z dnia 30 sierpnia 1996 r. powinno doprowadzić do ustania stosunku pracy z

jego upływem, z drugiej zaś - jeżeli traktowano stosunek pracy powoda jako stosu-

nek z powołania - zgodnie z art. 72 § 1 KP, jeżeli odwołanie nastąpiło w okresie

usprawiedliwionej nieobecności w pracy, bieg wypowiedzenia rozpocząłby się po

upływie tego okresu.

Konkludując Sąd Najwyższy uważa, że powoda z pozwanym w dacie rozwią-

zania stosunku pracy łączył stosunek umowny, a zatem Sąd drugiej instancji powi-

nien rozważyć zakres przysługujących mu roszczeń, jeżeli uzna je za zasadne.

Z tych względów na podstawie art. 393

13

§ 1 KPC orzeczono jak w sentencji.

========================================