II UKN 48/98

Wyrok z dnia 21 października 1998 r.

II UKN 48/98

Data złożenia wniosku o rentę inwalidzką kolejową - dla wyliczenia pods-

tawy wymiaru świadczenia w oparciu o art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 17 paździer-

nika 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i

rent oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 104, poz. 450 ze zm.) - jest datą

złożenia wniosku o rentę inwalidzką w trybie ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o

zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze

zm.).

Przewodniczący: SSN Jerzy Kuźniar (sprawozdawca), Sędziowie: SA Beata

Gudowska, SN Stefania Szymańska.

Sąd Najwyższy, z udziałem prokuratora Prokuratury Krajowej Witolda Bryndy,

po rozpoznaniu w dniu 21 października 1998 r. sprawy z wniosku Eugeniusza G.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w W. o rentę inwalidzką,

na skutek kasacji wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego-Sądu Pracy i Ubez-

pieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 22 października 1997 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Apelacyjnemu w

Warszawie do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi orzeczenie o

kosztach postępowania kasacyjnego.

U z a s a d n i e n i e

Wyrokiem z dnia 19 czerwca 1997 r. [...] Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubez-

pieczeń Społecznych w Warszawie oddalił odwołanie wnioskodawcy Eugeniusza G.

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w W. z dnia 26 listopada

1996 r., odmawiającej ustalenia podstawy wymiaru renty inwalidzkiej w oparciu o wy-

nagrodzenie osiągane przez wnioskodawcę w latach 1973-1975, ustalając następu-

jący stan faktyczny:

2

Wnioskodawca, pobierający od dnia 1 listopada 1984 r. kolejową rentę inwa-

lidzką III a następnie II grupy, złożył w grudniu 1991 r. wniosek o przyznanie renty

inwalidzkiej z ustaleniem podstawy jej wymiaru od wynagrodzenia uzyskiwanego w

czasie zatrudnienia w Przedsiębiorstwie Sprzętowo-Transportowym w W. w latach

1973-1976. Organ rentowy decyzją z dnia 1 kwietnia 1992 r. przyznał prawo do tego

świadczenia w wysokości minimalnej wobec nieosiągania przez wnioskodawcę wy-

nagrodzenia w latach 1979-1990 i wypłatę świadczenia zawiesił ze względu na po-

bieranie kolejowej renty inwalidzkiej.

W dniu 3 marca 1995 r. wnioskodawca ponowił wniosek, a organ rentowy de-

cyzją z dnia 15 maja 1995 r. przyznał mu prawo do renty inwalidzkiej w wysokości

minimalnej, ponownie zawieszając wypłatę świadczenia. Decyzją z dnia 20 lipca

1995 r. organ rentowy odmówił ustalenia podstawy wymiaru świadczenia w oparciu o

wynagrodzenie uzyskiwane w latach 1973-1975 ze względu na treść art. 7 ustawy z

dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur, o zasadach ustalania emery-

tur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 104, poz. 450 ze zm.) i określone

w nim zasady ustalania podstawy wymiaru świadczeń. W wyniku odwołania wnios-

kodawcy od tej decyzji Sąd Wojewódzki w Warszawie uchylił ją, a sprawę przekazał

organowi rentowemu do ponownego rozpoznania (wyrok z dnia 17 czerwca 1996 r.

[...]), przyjmując, że wniosek o rentę złożony został w 1984 r., a fakt, że adresatem

wniosku był organ rentowy kolejowy nie ma znaczenia, skoro „renty inwalidzkie

kolejowe i pracownicze były przyznawane, obliczane i podwyższane na tych samych

zasadach”. W wyniku ponownego postępowania organ rentowy wydał zaskarżoną

decyzję z dnia 26 listopada 1996 r. Zdaniem Sądu Wojewódzkiego, wniosek o

przyznanie renty inwalidzkiej na postawie przepisów ustawy z dnia 14 grudnia 1982

r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze

zm.) złożony został po raz pierwszy w dniu 19 grudnia 1991 r., brak więc podstaw

prawnych do wyliczenia podstawy wymiaru renty od wynagrodzenia uzyskiwanego w

latach 1973-1975. Stanowisko to podzielił Sąd Apelacyjny w Warszawie i wyrokiem z

dnia 22 października 1997 r. [...] oddalił apelację wnioskodawcy, przyjmując, że

okres 1973-1975 „poprzedza okres 12 lat kalendarzowych liczonych wstecz od roku,

w którym zgłoszono wniosek (art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy o rewaloryzacji)”.

Powyższy wyrok zaskarżył kasacją wnioskodawca i zarzucając naruszenie

przepisów prawa materialnego - art. 1, 7 i 33 ustawy o rewaloryzacji - przez ich

błędną wykładnię, wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego roz-

3

poznania. W ocenie skarżącego, złożenie wniosku o przyznanie renty kolejowej w

1984 r. było - co do skutków prawnych - tożsame ze złożeniem wniosku do ZUS, to

zaś uzasadnia kasację.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Z przedstawionego stanu faktycznego wynika niewątpliwie i nie jest to przed-

miotem zarzutów kasacyjnych, że pierwszy wniosek o przyznanie renty inwalidzkiej

złożony został w dniu 21 listopada 1984 r. w czasie, gdy wnioskodawca był pracowni-

kiem kolejowym. Wniosek ten dotyczył przyznania świadczenia w oparciu o przepisy

ustawy z dnia 28 kwietnia 1983 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników kolejo-

wych i ich rodzin (Dz.U. Nr 23, poz. 99 ze zm.), która wśród należnych pracownikom

kolejowym świadczeń wymieniała również kolejową rentę inwalidzką (art. 1 ust. 1 pkt

1). Określając konieczne dla jej przyznania warunki, wskazała ona inwalidztwo, wy-

magany okres zatrudnienia określony w przepisach o zaopatrzeniu emerytalnym

pracowników i ich rodzin oraz wymóg, by inwalidztwo powstało w okresie zatrudnie-

nia na kolei lub w okresie z nim równorzędnym, albo nie później niż w ciągu 18 mie-

sięcy od ustania tych okresów (art. 13 ust. 1 ustawy). Jednocześnie art. 4 ust. 1

ustawy przewidywał, że pracownikom kolejowym i członkom ich rodzin, którzy nie

spełniają warunków wymaganych do uzyskania świadczeń określonych w ustawie

albo dla których świadczenia określone w przepisach o zaopatrzeniu emerytalnym

pracowników i ich rodzin są korzystniejsze, przysługują świadczenia na warunkach i

w wysokości określonych w tych przepisach. Renta inwalidzka, będąca jednym ze

świadczeń określonych ustawą z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytal-

nym pracowników i ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm.), przysługiwała pracow-

nikom spełniającym łącznie warunki określone w art. 32, a więc będącym inwalidą,

posiadającym wymagany okres zatrudnienia, których inwalidztwo powstało w czasie

zatrudnienia albo w okresie równorzędnym z okresem zatrudnienia, albo nie później

niż w ciągu 18 miesięcy od ustania tych okresów.

Z porównania tych przepisów wynika istotne podobieństwo omawianych

świadczeń przewidzianych wskazanymi ustawami. Podobieństwo to przejawia się w

analogicznych zasadach ich przyznawania, obliczania, a także podwyższania. Kon-

sekwencją powyższego było objęcie ustawą z dnia 17 października 1991 r. o rewalo-

ryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektó-

4

rych ustaw (Dz.U. Nr 104, poz. 450 ze zm.) emerytur i rent przysługujących, tak na

podstawie ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o z.e.p., jak i ustawy z dnia 28 kwietnia

1983 r. o z.e.k. Od dnia wejścia w życie ustawy o rewaloryzacji w podobny sposób

wyliczano podstawę wymiaru emerytur i rent, a przepisy obu wymienionych ustaw

stosuje się od tego czasu, o ile nie są one sprzeczne z postanowieniami ustawy o

rewaloryzacji. Z powyższego wynika daleko posunięta unifikacja świadczeń z obu

omawianych ustaw, to zaś - w ocenie Sądu Najwyższego - daje podstawę do przyję-

cia możliwości przeliczenia pobieranej renty inwalidzkiej według zasad określonych w

ustawie o rewaloryzacji, przyjmując, że datą złożenia wniosku o rentę inwalidzką

pracowniczą była data 21 listopada 1984 r. W tej sytuacji zastosowanie przez organ

rentowy zasad ustalania podstawy wymiaru renty określonych w art. 7 ust. 1 pkt 1

ustawy o rewaloryzacji, zaaprobowane następnie przez Sądy obu instancji, przy za-

łożeniu, że wniosek o przyznanie renty inwalidzkiej z zaopatrzenia emerytalnego

pracowników złożony został po raz pierwszy w dniu 19 grudnia 1991 r., nie może być

uznane za prawidłowe. Przepis ten wskazuje, że podstawę wymiaru emerytury lub

renty stanowi zwaloryzowana kwota wynagrodzenia lub dochodu w okresie kolejnych

3 lat kalendarzowych wybranych przez zainteresowanego z ostatnich 12 lat kalenda-

rzowych, o ile wniosek zostanie zgłoszony do dnia 31 grudnia 1992 r. Przy przyjęciu,

że datą tą jest 21 listopada 1984 r., okres 12 lat kalendarzowych, o których mowa w

tym przepisie, ulega stosownemu przesunięciu, co pozwala na uwzględnienie w

podstawie wymiaru świadczenia wynagrodzenia uzyskiwanego przez wnioskodawcę

w latach 1973-1975. Należy nadto zauważyć, że takie zastosowanie przez Sąd

Apelacyjny zasad określonych w art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy było niewłaściwe także

dlatego (nawet przy założeniu, że datą złożenia wniosku był 19 grudnia 1991 r.), że

pominęło przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 1 kwietnia 1985 r. w spra-

wie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru emerytur i rent (jednolity

tekst: Dz.U. z 1989 r. Nr 11, poz. 63 ze zm.), które choć wydane na podstawie upo-

ważnienia z art. 22 ust. 1 pkt 1-3 i 5 ustawy o z.e.p. zachowało swą aktualność (art.

45 ust. 2 ustawy o rewaloryzacji), o ile nie jest sprzeczne z przepisami ustawy o re-

waloryzacji. Przepis § 9 ust. 5 rozporządzenia stanowi, że jeżeli w okresie ostatnich

12 lat kalendarzowych, liczonych wstecz od daty zgłoszenia wniosku o świadczenie,

pracownik nie osiągał wynagrodzenia (...), to do ustalenia podstawy wymiaru świad-

czenia przyjmuje się - na wniosek osoby zainteresowanej - wynagrodzenie wypłaco-

ne za okres 3 kolejnych lat kalendarzowych, przypadających w części lub w całości

5

wcześniej niż w okresie ostatnich 12 lat, o ile pracownik przedstawi dokumenty

stwierdzające wysokość wynagrodzenia w tym okresie. Z przepisu tego wynika więc,

że w sytuacji w nim uregulowanej, sam zainteresowany decyduje o ewentualnym

sięgnięciu do wynagrodzenia z trzech najkorzystniejszych lat we wcześniejszym niż

ostatnie dwunastolecie okresie zarobkowania (tak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia

20 stycznia 1995 r., II URN 57/94, OSNAPiUS 1995 nr 11, poz. 136 oraz w wyroku z

dnia 25 września 1997 r., II UKN 269/97, OSNAPiUS 1998 nr 13, poz. 410). To

przejściowe uregulowanie mogło być stosowane nie tylko przed wejściem w życie

ustawy o rewaloryzacji, ale także w okresie wskazanym w jej art. 7 ust. 1 pkt 1, a

więc wobec osób, które wniosek o świadczenie zgłosiły do dnia 31 grudnia 1992 r.

(stanowisko to wynika z wyroku Sądu Najwyższego z dnia 16 grudnia 1997 r., II UKN

332/97 i zostało powtórzone w wyroku z dnia 16 lipca 1998 r., II UKN 141/98 - jesz-

cze niepublikowanych). Także więc z tego względu zaskarżony wyrok narusza

wskazane w kasacji przepisy prawa materialnego. W uwzględnieniu więc kasacji

wnioskodawcy, należało uchylić zaskarżony wyrok i orzec jak w sentencji na posta-

wie art. 393

13

§ 1 KPC.

========================================