III RN 66/98

Wyrok z dnia 22 października 1998 r.

III RN 66/98

Przepis art. 48 Prawa celnego - Ustawa z dnia 28 grudnia 1989 r. (jedno-

lity tekst: Dz.U. z 1994 r. Nr 71, poz. 312 ze zm.) nie ma zastosowania w razie

dokonania kontroli celnej poza miejscem odprawy celnej, jeżeli zachodzi uza-

sadnione podejrzenie, że towar został wprowadzony na polski obszar celny z

naruszeniem przepisów prawa lub umów międzynarodowych (art. 22 ust. 2 w

związku z art. 46 ust. 2 pkt 2-4 tego Prawa).

Przewodniczący SSN: Andrzej Wróbel (sprawozdawca), Sędziowie SN: Jerzy

Kwaśniewski, Andrzej Wasilewski.

Sąd Najwyższy, z udziałem prokuratora Prokuratury Krajowej Włodzimierza

Skoniecznego, po rozpoznaniu w dniu 22 października 1998 r. sprawy ze skargi

Stanisława G. na decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł w W. z dnia 31 maja 1995

r. [...] w przedmiocie wymiaru cła, na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawied-

liwości [...] od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego-Ośrodka Zamiejscowego

w Katowicach z dnia 12 listopada 1997 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i oddalił skargę.

U z a s a d n i e n i e

Dyrektor Urzędu Celnego w C. postanowieniem z dnia 6 września 1993 r. [...]

wszczął z urzędu postępowanie w sprawie wymiaru należności celnych od towarów

pochodzenia zagranicznego ujawnionych w firmie Stanisława G. „H.” – Sprzedaż

Hurtowa i Detaliczna Sprzętu RTV w W. W uzasadnieniu postanowienia organ celny

stwierdził, że w wyniku kontroli przeprowadzonej w firmie ustalono, brak dokumentów

odprawy celnej tych towarów, a faktury wystawione dla Stanisława G. na ich zakup

pochodziły od nie istniejących przedsiębiorstw.

2

Dyrektor Urzędu Celnego w C. postanowieniem z dnia 26 listopada 1993 r.

zawiesił postępowanie w sprawie wymiaru należności celnych z uzasadnieniem, że

Prokuratura Rejonowa w W. wszczęła przeciwko Stanisławowi G. postępowanie

karne skarbowe o przestępstwo z art. 94 § 2 ustawy karnej skarbowej. Następnie

organ celny pierwszej instancji decyzją z dnia 5 września 1994 r. podjął postępowa-

nie w tej sprawie i wymierzył należności celne od towaru ujawnionego w firmie

przyjmując, że towar ten nie został poddany kontroli celnej.

Prezes Głównego Urzędu Ceł decyzją z dnia 31 maja 1995 r. [...] utrzymał w

mocy zaskarżoną odwołaniem Stanisława G. decyzję organu celnego pierwszej ins-

tancji. W ocenie organu odwoławczego z przepisu art. 46a Prawa celnego wynika, że

skoro strona nie przedstawiła dowodów odprawy celnej lub zakupu towarów, na-

leżało uznać, że towary te nie były poddane kontroli celnej, a zatem organ celny

prawidłowo wymierzył i pobrał cło od tych towarów. Dla ustalenia obowiązków wyni-

kających z Prawa celnego nie jest istotne wyjaśnienie kto jest odpowiedzialny za

fałszowanie faktur zakupu, którymi posługiwał się Stanisław G. Ustalenie tych faktów

jest istotne dla postępowania karnego, które jest niezależne od postępowania cel-

nego.

Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie-Ośrodek Zamiejscowy w Katowi-

cach po rozpoznaniu skargi Stanisława G. wyrokiem z dnia 12 listopada 1997 r. [...]

uchylił powyższą decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł. W ocenie Sądu organy

celne błędnie zastosowały przepis art. 48 Prawa celnego uznając, że skarżący jest

podmiotem dokonującym obrotu towarowego z zagranicą, bowiem domniemanie wy-

nikające z tego przepisu można stosować, jeżeli przesłanki niezbędne do jego po-

wstania zostaną ustalone podczas kontroli celnej przeprowadzonej w chwili przekra-

czania granicy przez towar. Sąd jest zdania, że z tego domniemania wyłączona jest

kontrola celna dokonywana poza miejscem odprawy celnej. W tym bowiem przypad-

ku należy udowodnić na zasadach ogólnych, iż podmiot, któremu przypisuje się do-

konanie obrotu towarowego z zagranicą jest tym podmiotem, który sprowadził ów

towar z zagranicy we własnym imieniu i na własny rachunek. Przepis art. 46a Prawa

celnego, na który powołały się organy celne, nie wskazuje podmiotu, który można

obciążyć należnościami celnymi.

Minister Sprawiedliwości zaskarżył tenwyrok rewizją nadzwyczajną, w której

zarzucił rażące naruszenie art. 22 ust. 1 pkt 1 ustawy o Naczelnym Sądzie Adminis-

tracyjnym w związku z art. 46a ust. 1 i 2 Prawa celnego i wniósł o jego uchylenie oraz

3

oddalenie skargi. W ocenie Ministra Sprawiedliwości w sprawie nie ma zastosowania

przepis art. 48 Prawa celnego, na który powołał się Sąd. Podstawą rozstrzygnięć

organów celnych był natomiast przepis art. 46a tego Prawa. Powyższy przepis

stanowi podstawę do wydania decyzji o wymiarze i poborze należności celnych

wprowadzając domniemanie, że kontrolowane towary nie były poddane kontroli

celnej. Domniemanie to może być wzruszone, jednakże skarżący w żaden sposób

nie obalił tego domniemania, przedstawiając jedynie fikcyjne rachunki zakupu posia-

danego zagranicznego towaru od nieistniejących firm krajowych. Do wymiaru opłat

celnych i podatkowych wystarczy ustalenie, iż osoba posiadająca towary pochodze-

nia zagranicznego nie przedstawi oryginalnych dowodów odprawy celnej oraz dowo-

dów zakupu towarów.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z przepisem art. 22 ust. 2 Prawa celnego kontrola celna może być

wykonywana poza miejscem odprawy celnej, jeżeli zachodzi uzasadnione podejrze-

nie, że towar został wprowadzony na polski obszar celny z naruszeniem przepisów

prawa lub umów międzynarodowych kontrola ta może być przeprowadzonaw ciągu

dwóch lat od dnia wprowadzenia towaru na polski obszar celny. W tym przypadku

funkcjonariusze celni są uprawnieni, na podstawie art. 46 ust. 2 pkt 2 Prawa celnego,

do legitymowania osób posiadających towary przywiezione lub nadesłane z za-

granicy, których rodzaj lub ilość wskazują na przeznaczenie do działalności gospo-

darczej. W razie zaś stwierdzenia w wyniku tych czynności, że towary nie były pod-

dane kontroli celnej, organ celny dokonuje wymiaru i poboru cła, chyba że wszczęto

postępowanie w trybie określonym w odrębnych przepisach. W świetle powyższego

stanu prawnego i ustalonego stanu faktycznego sprawy trafny jest zarzut Ministra

Sprawiedliwości, że Naczelny Sąd Administracyjny błędnie oparł swoje rozstrzygnię-

cie na przepisie art. 48 Prawa celnego, który w sprawie nie miał zastosowania.

Przepis art. 48 Prawa celnego ma bowiem zastosowanie w razie dokonywania kon-

troli celnej w stałym miejscu odprawy celnej, a poza tym miejscem tylko w przypadku

określonym w art. 22 ust. 2 Prawa celnego.

Trafny jest pogląd Ministra Sprawiedliwości, że mający zastosowanie w spra-

wie przepis art. 46a Prawa celnego wprowadza domniemanie, iż w przypadku, gdy

osoba posiadająca towary przywiezione lub nadesłane z zagranicy nie przedstawi, w

4

toku czynności kontrolnych wykonywanych na podstawie art. 46 ust. 2 pkt 2-4 Prawa

celnego, dowodów odprawy celnej lub dowodu zakupu towarów, uważa się, że towa-

ry te nie były poddane kontroli celnej. W rozpoznawanej sprawie jest niesporne, że

Stanisław G. był w posiadaniu towaru celnego, jednakże nie obalił tego domniema-

nia, przedstawiając w toku kontroli celnej jedynie fikcyjne rachunki zakupu tego to-

waru od nieistniejących firm krajowych; samo oświadczenie Stanisława G., że nie

sprowadził towaru z zagranicy nie jest wystarczające do uchylenia się od skutków

domniemania przewidzianego w art. 46a ust. 2 Prawa celnego. Do wymiaru i poboru

cła w przypadku określonym w tym przepisie wystarcza ustalenie, że osoba posia-

dająca towary pochodzenia zagranicznego nie przedstawi, w toku czynności kontrol-

nych podejmowanych na podstawie i w granicach art. 46 ust. 2 pkt 2-4 Prawa celne-

go, dowodów odprawy celnej lub dowodów zakupu towarów. Nie można natomiast

podzielić poglądu Ministra Sprawiedliwości, jakoby osoba ta miała przedstawić do-

wody odprawy celnej towarów i równocześnie dowody zakupu tych towarów, bowiem

taki warunek nie wynika z wykładni gramatycznej art. 46 a ust. 2 Prawa celnego.

Biorąc powyższe pod rozwagę Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.

========================================