III RN 67/98

Wyrok z dnia 22 października 1998 r.

III RN 67/98

Pięcioletni termin przedawnienia karalności przewinienia dyscyplinarne-

go (art. 88 ust. 4 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz.U. Nr

16 poz. 124 ze zm.) odnosi się także do przewinienia popełnionego przed

dniem wejścia w życie ustawy z dnia 22 maja 1997 r. o zmianie ustawy - Prawo

o adwokaturze, ustawy o radcach prawnych oraz niektórych innych ustaw

(Dz.U. Nr 75, poz. 471 ze zm.).

Przewodniczący SSN: Andrzej Wróbel, Sędziowie SN: Lech Paprzycki,

Andrzej Wasilewski (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 22 października 1998 r. na rozprawie

sprawy z odwołania obwinionego Janusza P. od orzeczenia Wyższego Sądu Dys-

cyplinarnego w Warszawie z dnia 6 grudnia 1997 r. [...] na skutek rewizji nadzwy-

czajnej Prezesa Naczelnej Rady Adwokackiej w Warszawie [...]

u c h y l i ł zaskarżone orzeczenie Wyższego Sądu Dyscyplinarnego w War-

szawie w części dotyczącej umorzenia postępowania co do czynu popełnionego w

dniu 15 listopada 1994 r. i w tym zakresie sprawę przekazał temu Sądowi do ponow-

nego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.

U z a s a d ni e n i e

Sąd Dyscyplinarny Izby Adwokackiej w Siedlcach orzeczeniem z dnia 17

stycznia 1997 r. uznał obwinionego adwokata Janusza P. winnym między innymi

przewinienia dyscyplinarnego określonego w § 29 Zasad etyki zawodu adwokata

polegającego na tym, że pełniąc obowiązki obrońcy Janusza W. [...] przed Sądem

Wojewódzkim w S. w dniach 15 listopada 1994 r. i 13 lutego 1995 r. opuścił salę

rozpraw bez zapewnienia obrońcy - substytuta dla swego mocodawcy, co spowodo-

wało konieczność odroczenia obu rozpraw i za ten czyn skazał go na karę upomnie-

2

nia. W wyniku odwołania obwinionego oraz Rzecznika Dyscyplinarnego Okręgowej

Rady Adwokackiej w S., Wyższy Sąd Dyscyplinarny dla spraw adwokatów orzecze-

niem z dnia 6 grudnia 1997 r. [...] zmienił zaskarżone orzeczenie w opisanym powy-

żej zakresie w ten sposób, że umorzył postępowanie odnośnie do zarzutu dotyczą-

cego czynu popełnionego w dniu 15 listopada 1994 r. z uwagi na to, że minął 3-letni

okres przedawnienia karania, który w opinii Wyższego Sądu Dyscyplinarnego zaczął

biec w dniu 15 listopada 1994 roku.

Prezes Naczelnej Rady Adwokackiej pismem z dnia 3 czerwca 1998 r. [...],

działając na podstawie art. 91a ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokatu-

rze (Dz. U. Nr 16, poz. 124 ze zm.) w związku z art. 4 ustawy z dnia 1 grudnia 1995 r.

o zmianie Kodeksu postępowania karnego, ustawy o ustroju sądów wojskowych,

ustawy o opłatach w sprawach karnych i ustawy o postępowaniu w sprawach nielet-

nich (Dz. U. Nr 154, poz. 793) wniósł rewizję nadzwyczajną od powyższego orze-

czenia Wyższego Sądu Dyscyplinarnego z powodu rażącego naruszenia art. 82 ust.

4 Prawa o adwokaturze przez niewłaściwe zastosowanie przedawnienia oraz wniósł

o uchylenie zaskarżonej części tego orzeczenia i przekazanie sprawy w tym zakresie

Wyższemu Sądowi Dyscyplinarnemu do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu

rewizji nadzwyczajnej podniesiono w szczególności, że pomimo, iż w danym wypad-

ku Wyższy Sąd Dyscyplinarny uznał, że upłynął 3-letni okres przedawnienia zarzu-

canego czynu, liczony od dnia jego popełnienia, nie uzasadniając bliżej swego sta-

nowiska w tej sprawie, to jednak Wyższy Sąd Dyscyplinarny orzekając w tym samym

składzie i w tym samym dniu w innej sprawie [...] sformułował ogólny pogląd prawny,

wedle którego: „do wszystkich przewinień dyscyplinarnych popełnionych przed dniem

14 września 1997 r., a więc dokonanych przed nowelizacją ustawy, należy stosować

przepis wcześniejszy jako korzystniejszy dla sprawcy”. W rewizji nadzwyczajnej

podniesiono, że w tej sytuacji uznać należy, iż pogląd ten legł także u podstaw

zaskarżonego rozstrzygnięcia, a zatem sprawa ta ma charakter precedensowy,

bowiem rozstrzyga o sposobie interpretacji przepisu o przedawnieniu w ustawie -

Prawo o adwokaturze i to zarówno w odniesieniu do stanu prawnego przed 15

września 1997 r. (art. 92 ust. 4 Prawa o adwokaturze przed nowelizacją), jak i w

odniesieniu do stanu prawnego po 15 września 1997 r. (art. 88 ust. 4 Prawa o adwo-

katurze po nowelizacji). Tymczasem, według rewizji nadzwyczajnej, wyrażony w tym

względzie pogląd prawny Wyższego Sądu Dyscyplinarnego nie jest trafny. Wpraw-

dzie Wyższy Sąd Dyscyplinarny stosuje zasadę wyrażoną w art. 2 dotychczas obo-

3

wiązującego KK (odpowiednio art. 4 nowego KK - prawo intertemporalne), ale rodzi

się wątpliwość, czy w odniesieniu do adwokackiego postępowania dyscyplinarnego,

do którego nie wprowadzono takiego przepisu, w ogóle należy stosować tę zasadę

międzyczasowego prawa karnego. Bowiem w postępowaniu dyscyplinarnym można

stosować odpowiednio przepisy KPK (na co wskazuje § 1 ust. 2 rozporządzenia Mi-

nistra Sprawiedliwości z dnia 19 listopada 1983 r. w sprawie postępowania dyscypli-

narnego przeciwko adwokatom i aplikantom adwokackim - Dz.U. Nr 68, poz. 307 ze

zm.), ale też dotyczy to wyłącznie przepisów proceduralnych, a nie przepisów prawa

materialnego. Tymczasem instytucja przedawnienia karania jest instytucją prawa

materialnego. Dlatego też nie można twierdzić, że w tym wypadku przedłużenie

okresu przedawnienia przełamuje zasady lex retro non agit, in dubio pro reo czy lex

severior retro non agit. I z tej przyczyny, w opinii rewizji nadzwyczajnej, umorzenie

postępowania dyscyplinarnego przez Wyższy Sąd Dyscyplinarny ze względu na

przedawnienie nie jest trafne, a zaskarżone orzeczenie powinno zostać uchylone. W

odpowiedzi na rewizję nadzwyczajną obwiniony polemizuje z podniesionymi w niej

zarzutami, wnosząc równocześnie o uchylenie zaskarżonego orzeczenia Wyższego

Sądu Dyscyplinarnego w zakresie w jakim uznaje ono jego winę, ponieważ - jak wy-

wodzi: „wniesienie rewizji nadzwyczajnej upoważnia Sąd Najwyższy do uchylenia

zaskarżonego orzeczenia z powodu innego niż wskazany w rewizji nadzwyczajnej

naruszenia prawa”.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Rewizja nadzwyczajna jest uzasadniona.

Stosownie do postanowienia art. 92 ust. 4 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. -

Prawo o adwokaturze (Dz. U. Nr 16, poz. 124 ze zm.), w brzmieniu obowiązującym

do dnia 14 września 1997 r., karalność przewinienia dyscyplinarnego ustawała w

zasadzie wtedy, gdy od czasu jego popełnienia upłynęły trzy lata. Jednakże na pods-

tawie art. 1 pkt 55 ustawy z dnia 22 maja 1997 r. o zmianie ustawy - Prawo o adwo-

katurze, ustawy o radcach prawnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z dnia 14

lipca 1997 roku - Nr 75, poz. 471 - powoływanej nadal jako: ustawa nowelizująca)

termin przedawnienia karalności przewinienia dyscyplinarnego adwokatów uległ wy-

dłużeniu do lat pięciu (obecnie: art. 88 ust. 4 ustawy - Prawa o adwokaturze). Zwa-

żywszy przy tym, że zarówno w samej ustawie - Prawo o adwokaturze, jak i w usta-

4

wie nowelizującej brak jest odmiennego postanowienia, należy przyjąć, iż także ta

zmiana, polegająca na przedłużeniu do pięciu lat obowiązującego dotychczas trzy-

letniego terminu przedawnienia karalności, objęta jest mocą derogacyjną ustawy

nowelizującej, która weszła w życie z dniem 15 września 1997 roku (art. 16 ustawy

nowelizującej). Oznacza to, iż pięcioletni termin przedawnienia karalności przewi-

nienia dyscyplinarnego odnosi się także do przewinienia dyscyplinarnego popełnio-

nego przed dniem wejścia w życie ustawy nowelizującej, oczywiście o ile nie upłynął

termin przedawnienia dla wszczęcia postępowania dyscyplinarnego z powodu po-

pełnienia tego przewinienia (art. 88 ust. 1 - ust. 3 ustawy - Prawo o adwokaturze).

Uwzględniając natomiast odrębność odpowiedzialności dyscyplinarnej i postępowa-

nia dyscyplinarnego w stosunku do odpowiedzialności karnej i postępowania karne-

go oraz autonomiczny charakter obowiązującej w tym zakresie regulacji ustawowej,

w której brak jest odesłań do przepisów prawa karnego materialnego, nie jest do-

puszczalne odpowiednie stosowanie w postępowaniu dyscyplinarnym przepisów

prawa karnego materialnego, w tym także art. 2 KK dawnego lub art. 4 § 1 KK nowe-

go (abstrahując od tego, czy sformułowana w nich zasada odnosi się również do ins-

tytucji przedawnienia karalności).

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Najwyższy na podstawie art. 13 pkt 2

ustawy z dnia 20 września 1984 r. o Sądzie Najwyższym (jednolity tekst: Dz. U. z

1994 r. Nr 13, poz. 48 ze zm.) w związku z art. 91a ust. 1 ustawy - Prawo o adwo-

katurze oraz art. 393

13

§ 1 KPC w związku art. 10 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o

zmianie Kodeksu postępowania cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospo-

litej - Prawo upadłościowe i Prawo o postępowaniu układowym, Kodeksu postępo-

wania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz

niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 43, poz. 189 ze zm.) orzekł, jak w sentencji.

========================================