III ZP 33/98

Wyrok z dnia 6 listopada 1998 r.

III ZP 33/98

Nagrody za wygrane i zremisowane mecze wypłacane zawodnikom i tre-

nerom klubów sportowych zatrudnionym na podstawie umowy o pracę podle-

gały do dnia 1 lipca 1997 r. wyłączeniu z podstawy wymiaru składki na ubez-

pieczenie społeczne pracowników jako nagrody o charakterze szczególnym (§

7 ust. 1 pkt 16 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 stycznia 1990 r. w

sprawie wysokości i podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne,

zgłaszania do ubezpieczenia społecznego oraz rozliczania składek i świadczeń

z ubezpieczenia społecznego, jednolity tekst: Dz.U. z 1993 r. Nr 68, poz. 330 ze

zm.).

Przewodniczący: SSN Teresa Romer, Sędziowie SN: Jerzy Kuźniar (sprawoz-

dawca), Stefania Szymańska.

Sąd Najwyższy, przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Iwony

Kaszczyszyn, po rozpoznaniu w dniu 6 listopada 1998 r. sprawy z wniosku Górni-

czego Klubu Sportowego „K.” w K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-

Oddziałowi w C. o składki na ubezpieczenie społeczne, na skutek apelacji organu

rentowego od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w Katowicach z dnia 18 marca 1998 r. [...]

o d d a l i ł apelację.

U z a s a d n i e n i e

Decyzją z dnia 12 listopada 1996 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział

w C. zobowiązał Górniczy Klub Sportowy „K.” do zapłaty kwoty 2.396.849 zł 68 gr

tytułem składek na ubezpieczenie społeczne oraz ustawowych odsetek za zwłokę. W

wyniku przeprowadzonej kontroli Oddział ustalił, że od września 1993 r. do lutego

1996 r. Klub nie odprowadzał od wypłacanych zawodnikom nagród należnych skła-

dek na ubezpieczenie społeczne, mimo iż wypłacane nagrody związane były z za-

2

trudnieniem zawodników w oparciu o umowy o pracę. Nagrody te wypłacane były z

różnych tytułów, ale przedmiotem sporu były nagrody za wygrane i zremisowane me-

cze, przysługujące zawodnikom, trenerom i kierownictwu klubu.

Na skutek odwołania wnioskodawcy (GKS „K.”) Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach wyrokiem z dnia 18 marca 1998 r., X U

2937/96, zmienił zaskarżoną decyzję i zwolnił Klub z obowiązku odprowadzania skła-

dek ubezpieczeniowych od nagród wypłacanych za wygrane i zremisowane mecze,

przyjmując, że były wypłacane z tytułu przynależności do związku sportowego i były

niezależne od wynagrodzenia otrzymywanego w ramach stosunku pracy. W ocenie

Sądu kontrola organu rentowego przypadła w okresie zmian ustawowych i wprowa-

dzenia pojęcia zawodnika profesjonalnego (zawodowego) oraz wyłączenia od dnia 1

lipca 1997 r. obowiązku opłacania składek ubezpieczeniowych od nagród wypłaca-

nych za wyniki sportowe.

Rozpatrując apelację organu rentowego od tego wyroku Sąd Apelacyjny w

Katowicach przedstawił Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne budzące poważ-

ne wątpliwości: „czy nagrody za wygrane i zremisowane mecze wypłacone zawodni-

kom klubów sportowych, a także trenerom klubów, z którymi łączyła kluby umowa o

pracę do 1 lipca 1997 r., tj. do momentu nowelizacji rozporządzenia Rady Ministrów z

dnia 29 stycznia 1990 r. w sprawie wysokości i podstawy wymiaru składek na ubez-

pieczenie społeczne, zgłaszania do ubezpieczenia społecznego oraz rozliczania

składek i świadczeń z ubezpieczenia społecznego (jednolity tekst: Dz.U. z 1993 r. Nr

68, poz. 330 ze zm.) podlegały wliczeniu do podstawy wymiaru składek, czy też

podlegały wyłączeniu”. W uzasadnieniu Sąd zauważył, że do końca lat 80-tych za-

wodnicy i trenerzy klubów sportowych zatrudniani byli w sponsorujących kluby zak-

ładach pracy na podstawie fikcyjnych umów o pracę, faktycznie nigdy nie wykonując

pracy wynikającej z umowy. W nowej sytuacji umowy o pracę były zawierane przez

kluby sportowe jako pracodawców i określały zawodników profesjonalnych jako pra-

cowników. Umowa o pracę wskazywała sposób wynagradzania, a niezależnie od

tego klub w oparciu o regulamin, wypłacał zawodnikom i trenerom nagrody za wygra-

ne i zremisowane mecze. Było to zgodne z Zarządzeniem Przewodniczącego Komi-

tetu do Spraw Młodzieży i Kultury Fizycznej z dnia 4 grudnia 1990 r. w sprawie zak-

resu, zasad i trybu przyznawania zawodnikom świadczeń umożliwiających osiągnię-

cie wysokiego poziomu sportowego (M.P. Nr 48, poz. 371 ze zm.), które zezwoliło na

wypłacanie zawodnikom I i II ligi oraz reprezentantom Polski premii i nagród za wy-

3

grane i zremisowane mecze (...) o mistrzostwo I i II ligi, z zastrzeżeniem, że nagrody

te nie mogą być wypłacane ze środków finansowych pochodzących z budżetu pańs-

twa. Ta zmieniona sytuacja znalazła odbicie w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia

29 stycznia 1990 r. w sprawie wysokości składek...dopiero od 1 lipca 1997 r., od

kiedy to wprowadzono do przepisu § 7 ust. 1 pkt 26 stanowiący, iż do podstawy wy-

miaru składek nie wchodzą „nagrody za wyniki sportowe” wypłacane między innymi

przez kluby sportowe. W ocenie Sądu nagrody i premie należne zawodnikom i trene-

rom były i są świadczeniem wychodzącym poza zakres obowiązków zawodników -

pracowników klubów, nie mieszcząc się w wynagrodzeniu za pracę, to bowiem wy-

płacane jest za staranne działanie pracownika, nagrody zaś za osiągnięty rezultat

(wygrany lub zremisowany mecz). Ze względu jednak na toczący się spór i

sprzeczne stanowiska stron, Sąd przedstawił do rozstrzygnięcia powyższe zagad-

nienie prawne.

Sąd Najwyższy rozważył, co następuje:

Przede wszystkim należy stwierdzić, że przedstawienie przez Sąd Apelacyjny

zagadnienia prawnego do rozstrzygnięcia w trybie art. 390 § 1 KPC, było - co do za-

sady - dopuszczalne, ponieważ w sprawie, której przedmiotem jest określenie pods-

tawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne, kasacja jest wyłączona (art. 393

pkt 5 KPC w związku z § 7 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 stycznia

1990 r. w sprawie wysokości i podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społecz-

ne...). W sprawie niniejszej przedmiotem sporu było stwierdzenie, czy wypłacane w

latach 1993-1996 zawodnikom, trenerom i kierownictwu drużyny piłki nożnej nagrody

za wygrane i zremisowane mecze stanowiły dochód z tytułu wykonywania pracy w

ramach stosunku pracy (nie będąc nagrodami o charakterze szczególnym - § 7 ust. 1

pkt 16 rozporządzenia), będąc - w związku z tym - podstawą wymiaru składek na

ubezpieczenie społeczne.

Przejmując sprawę do rozpoznania Sąd Najwyższy miał na względzie przede

wszystkim fakt, iż problem w niej występujący nie jest już aktualny na tle obecnie

obowiązującego stanu prawnego, nadto zaś i to, że Sąd Apelacyjny właściwie nie

miał wątpliwości prawnych, a zagadnienie przedstawił wobec „sprzecznych stanowisk

stron w tym przedmiocie”.

4

Do czasu wejścia w życie obecnie obowiązującej ustawy z dnia 18 stycznia

1996 r. o kulturze fizycznej (Dz.U. Nr 25, poz. 113 ze zm.) zawodnicy klubu sporto-

wego - wobec braku stosownej regulacji prawnej - nie mogli być jego pracownikami w

rozumieniu art. 2 KP. Najczęściej, w związku z tym, byli zatrudniani przez zakłady

pracy „utrzymujące” klub na podstawie umów o pracę, nigdy jednak nie wykonując

czynności wynikających z zajmowanych - według umowy - stanowisk pracy. Zmie-

niająca się sytuacja społeczna i zwłaszcza ekonomiczna spowodowała na początku

lat 90, odchodzenie od dotychczasowych zasad, które gdy dotyczyły uprawiania

sportu, miały w znacznej mierze charakter fikcyjny. Doprowadziło to do zawierania

przez kluby sportowe umów o pracę z zawodnikami. Na podstawie takich umów za-

wodnicy - pracownicy klubu - zobowiązywali się do udziału w określonych rozgryw-

kach i innych zajęciach za określonym wynagrodzeniem, przy czym specyfika tych

umów, wynikająca z charakteru zatrudnienia pozwalała na stwierdzenie - co trafnie

przyjął Sąd pierwszej instancji, a także Sąd Apelacyjny w uzasadnieniu postanowie-

nia z dnia 24 lipca 1998 r., że umowy te poza elementami typowymi, świadczącymi,

iż były to tzw. umowy starannego działania, zawierały elementy upodabniające je do

umów rezultatu. Widoczne to było zwłaszcza w zasadach wynagradzania, które

obejmowały także nagrody za wygranie i zremisowanie meczu. Podstawą prawną

wypłacania takich nagród było - już nie obowiązujące - zarządzenie Przewodniczą-

cego Komitetu do Spraw Młodzieży i Kultury Fizycznej z dnia 4 grudnia 1990 r. Za-

rządzenie to w § 9 ust. 1 uprawniało zawodników zespołów I i II ligi do otrzymywania

premii i nagród za wygrane i zremisowane mecze (także krajowe, o mistrzostwo I i II

ligi oraz o Puchar Polski) z zastrzeżeniem, że nagrody te i premie nie mogły być

wypłacane ze środków finansowych pochodzących z budżetu państwa. Mając na

uwadze charakter tych „świadczeń”, trzeba mieć też na względzie ich wyraźnie mo-

tywacyjny cel i stwierdzić, że nagrody takie nie mogły być traktowane jako stały

składnik wynagrodzenia za pracę (a więc permanentny dochód pracownika ze sto-

sunku pracy). Były one wypłacane nie ze względu i w ramach stosunku pracy, ale z

tytułu dodatkowej premii „za wynik pracy”, w tym wypadku wygrany lub zremisowany

mecz. Wynagrodzenie to było świadczeniem bardzo luźno związanym z umową o

pracę wiążącą zawodnika i klub, wychodząc poza zakres samych umów i wynikają-

cych z nich obowiązków pracowników (zawodników).

Uwagi te pozwalają na stwierdzenie, że nagrody wypłacane zawodnikom i tre-

nerom klubów sportowych, z którymi łączyła te kluby umowa o pracę - jako nagrody o

5

charakterze szczególnym (§ 7 ust. 1 pkt 16 rozporządzenia składkowego z dnia 29

stycznia 1990 r.) - podlegały do dnia 1 lipca 1997 r. wyłączeniu z podstawy wymiaru

składki na ubezpieczenie społeczne pracowników. Niejako poza głównym nurtem

sprawy należy zauważyć, że kolejna nowelizacja rozporządzenia z 29 stycznia 1990

r. wyłączyła expressis verbis nagrody za wyniki sportowe wypłacane przez kluby

sportowe z obowiązku odprowadzania od nich składek na ubezpieczenie społeczne

(§ 7 ust. 1 pkt 26 rozporządzenia).

Z tych wszystkich względów na podstawie art. 385 w związku z art. 39319

KPC

orzeczono jak w sentencji, oddalając apelację organu rentowego od wyroku Sądu

Wojewódzkiego z dnia 18 marca 1998 r.

========================================