I PKN 457/98

Wyrok z dnia 24 listopada 1998 r.

I PKN 457/98

1. Przepisy Kodeksu postępowania karnego nie mogą stanowić podsta-

wy kasacji w sprawach cywilnych.

2. Kasacja nie może być uwzględniona, jeżeli sąd zasądzając odszkodo-

wanie oddalił roszczenie o przywrócenie do pracy z powołaniem się na art. 4771

§ 2 KPC, a zastosowanie tego przepisu nie zostało w niej zakwestionowane.

Przewodniczący: SSN Kazimierz Jaśkowski, Sędziowie SN: Adam Józefowicz,

Walerian Sanetra (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 24 listopada 1998 r. sprawy z po-

wództwa Andrzeja B. przeciwko Państwowej Agencji Restrukturyzacji Górnictwa

Węgla Kamiennego SA w K. o przywrócenie do pracy, na skutek kasacji powoda od

wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach

z dnia 12 maja 1998 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

W imieniu powoda Andrzeja B. wniesiona została kasacja od wyroku Sądu

Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach z dnia 12

maja 1998 r. [...], którym Sąd ten oddalił jego apelację od wyroku Sądu Rejonowego-

Sądu Pracy w Katowicach z dnia 10 grudnia 1997 r. [...].

Powód Andrzej B. w pozwie skierowanym przeciwko Państwowej Agencji Res-

trukturyzacji Górnictwa Węgla Kamiennego SA w K. domagał się uznania wypowie-

dzenia umowy o pracę za bezskuteczne twierdząc, że strona pozwana dokonując

tego wypowiedzenia naruszyła szereg przepisów prawa. Sąd Pracy zasądził na rzecz

powoda kwotę 4957,92 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 1 października 1996 r.

tytułem odszkodowania oraz kwotę 100 zł tytułem kosztów zastępstwa adwokackie-

go, a w pozostałej części oddalił powództwo. Sąd ten ustalił, że powód był pracowni-

2

kiem pozwanej od dnia 1 grudnia 1990 r. do dnia 30 września 1996 r. , przy czym

ostatnio zajmował stanowisko głównego specjalisty. Po uprzedniej „konsultacji

związkowej” oraz po stwierdzeniu, że powód nie jest zrzeszony w związku zawodo-

wym oraz nie wybrał żadnej organizacji związkowej do obrony swoich praw, w dniu 1

czerwca 1996 r. strona pozwana wręczyła mu oświadczenie o wypowiedzeniu

umowy o pracę ze skutkiem rozwiązującym na dzień 30 września 1996 r. Jako pods-

tawę prawną złożonego oświadczenia wskazano art. 10 ustawy z dnia 28 grudnia

1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania stosunków pracy z przyczyn doty-

czących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. z 1990 r. Nr 4, poz.

19 ze zm.). Pismo nie wskazywało przyczyny wypowiedzenia umowy o pracę.

Umowa uległa rozwiązaniu z dniem 30 września 1996 r. Sąd pierwszej instancji

uznał, że wypowiadając umowę o pracę pozwana naruszyła przepis art. 30 § 4 KP

nie wskazując przyczyny uzasadniającej złożenie oświadczenia o wypowiedzeniu.

Wskazanie jedynie podstawy prawnej wypowiedzenia nie czyni zadość wymaganiu

wskazania przyczyny uzasadniającej wypowiedzenie i tym samym narusza dyspozy-

cję art. 30 § 4 KP. Zdaniem Sądu Pracy, pozwana nie naruszyła natomiast art. 38

KP, albowiem powód nie był członkiem żadnej organizacji związkowej i nie wybrał

jakiejkolwiek organizacji do obrony swoich praw przed dokonaniem przez pozwaną

wypowiedzenia. Tym samym pozwana nie była zobowiązana do „konsultowania” za-

miaru wypowiedzenia powodowi umowy o pracę. W ocenie Sądu pierwszej instancji

wypowiedzenie było uzasadnione, jako że strona pozwana podlega restrukturyzacji i

zmniejsza zatrudnienie pracowników pionu górniczego, do którego powód należał. W

tym stanie rzeczy brak było podstaw do uwzględnienia żądania przywrócenia do

pracy, natomiast z mocy art. 4771

§ 2 KPC należało uwzględnić roszczenie o odszko-

dowanie wobec formalnej wadliwości dokonanego wypowiedzenia.

Apelację od tego wyroku wywiódł powód domagając się zmiany wyroku i

przywrócenia go do pracy na zajmowanym stanowisku. Zarzucił obrazę przepisu art.

10 ustawy z 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracow-

nikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy, polegającą na uzna-

niu, że wypowiedziano mu umowę o pracę z powodu zmniejszenia zatrudnienia pra-

cowników pionu górniczego, podczas gdy w późniejszym terminie przyjęto do pracy

23 pracowników, głównie z wykształceniem ekonomicznym. Skarżący podniósł, że

Sąd pierwszej instancji dokonał ustaleń dotyczących restrukturyzacji Agencji i

zmniejszenia zatrudnienia wyłącznie na podstawie zeznań świadków W.E., A.K. i

3

E.P., przy czym oceniając zeznania pierwszych dwóch nie wziął pod uwagę tego, że

są to pracownicy należący do kierownictwa Agencji, przez co nie należało się spo-

dziewać, iż podważą oni decyzję o wypowiedzeniu mu umowy o pracę. Z kolei zez-

nania świadka E.P. nie dawały podstawy do przyjęcia, że nastąpiła redukcja zatrud-

nienia w pionie górnictwa. Zdaniem powoda, skoro po rozwiązaniu z nim umowy o

pracę pozwany zatrudnił szereg osób z wykształceniem ekonomicznym, gwarantując

im wysokie uposażenia, to twierdzenie, że przyczyny wypowiedzenia miały charakter

ekonomiczny nie może się ostać. Nadto według skarżącego Sąd Pracy niesłusznie

zasądził zwrot kosztów zastępstwa procesowego w kwocie 100 zł, a nie 1000 zł (jak

powód żądał), gdyż winien mieć zastosowanie § 17 ust. 2, a nie ust. 1 rozporządze-

nia Ministra Sprawiedliwości z dnia 4 czerwca 1992 r. w sprawie opłat za czynności

adwokackie w postępowaniu przed organami wymiaru sprawiedliwości (Dz.U. Nr 48,

poz. 220 ze zm.).

Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalając apelację w szczególności

stwierdził, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy w pełni pozwalał na doko-

nanie ustalenia, iż rzeczywistą przyczyną wypowiedzenia powodowi umowy o pracę

było zmniejszenie zatrudnienia w pionie górniczym. Potwierdzają to zeznania

wszystkich przesłuchanych w sprawie świadków, co zresztą przyznawał sam skarżą-

cy, a także przedłożone przez stronę pozwaną dokumenty. W obecnym czasie, pow-

szechną praktyką jest, że w razie potrzeby ograniczenia zatrudnienia w pierwszej

kolejności zwalnia się pracowników, którzy uzyskali uprawnienia emerytalne; powód

należy zaś do tej grupy pracowników. Słuszne jest także stanowisko Sądu pierwszej

instancji, że sąd pracy nie jest władny ingerować w zmiany strukturalne pracodawcy i

określać, jakie zmiany są pożądane, a jakie nie, w tym także w zakresie polityki za-

trudnienia. Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych podniósł ponadto, że nie jest ni-

czym dziwnym przesłuchanie w charakterze świadków na okoliczność przyczyn wy-

powiedzenia osób mających wpływ na politykę kadrową firmy, czy jej zmiany struktu-

ralne, a przeciwnie stanowi to regułę. Tym samym kwestionowanie zeznań tylko z

tego powodu nie mogło odnieść skutku. Skoro zatem prawidłowe było ustalenie, że

strona pozwana wypowiedziała powodowi umowę o pracę z powodu zmniejszenia

zatrudnienia w pionie górniczym, to słusznie Sąd Pracy oddalił powództwo w zakre-

sie przywrócenia powoda do pracy, poprzestając na zasądzeniu odszkodowania z

powodu naruszenia przepisów co do wymogów formalnych wypowiedzenia. Podno-

szona przez powoda okoliczność, że strona pozwana zatrudniła następnie szereg

4

pracowników, nie ma wpływu na zasadność roszczenia powoda, albowiem przyjęto

pracowników o innym profilu wykształcenia wobec zmian strukturalnych w pozwanej

firmie. Samej zaś zasadności takich zmian i zatrudniania nowych pracowników w tym

celu sąd kwestionować wszak nie może.

W petitum kasacji napisano, że wyrokowi Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecz-

nych „stosownie do art. 462 i 463 KPK zarzucam obrazę art. 10 ustawy o tzw. gru-

powych zwolnieniach polegającą na uznaniu, iż powodowi prawidłowo wypowiedzia-

no umowę o pracę z powodu zmniejszenia zatrudnienia pracowników pionu górni-

czego, podczas gdy w okresie późniejszym przyjęto do pracy 23 pracowników przede

wszystkim z wykształceniem ekonomicznym”.

Sąd Najwyższy rozważył, co następuje:

Kasacja nie może zostać uwzględniona. Jako jej podstawę wskazano przepisy

art. 462 i 463 KPK, co jest jawnym nieporozumieniem. Przepisy Kodeksu postępo-

wania karnego nie mogą bowiem stanowić podstawy kwestionowania rozstrzygnięć w

sprawach cywilnych (art. 1 KPC); nie mają bowiem one za przedmiot spraw cywil-

nych. Zarzucając obrazę przepisu art. 10 ustawy z 29 grudnia 1989 r. kasacja w isto-

cie podważa ustalenia faktyczne przyjęte przez Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecz-

nych jako podstawa rozstrzygnięcia, w następstwie dokonanej ich kwalifikacji praw-

nej. Dla Sądu Najwyższego ustalenia te w rozpoznawanej sprawie - z uwagi na spo-

sób i zakres sformułowanych w kasacji zarzutów - są jednakże wiążące. Sąd Naj-

wyższy związany jest bowiem granicami kasacji (art. 39311

KPC), a te wyznaczone

są zwłaszcza przez sposób ujęcia podstaw kasacji i ich uzasadnienie (art. 3933

KPC). Ponieważ w kasacji nie został postawiony zarzut naruszenia przepisów prawa

procesowego (które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy - art. 3931

pkt 2

KPC), wobec tego twierdzenia jej uzasadnienia dotyczącego tego, że wypowiedzenie

umowy o pracę powodowi nie miało uzasadnienia ekonomicznego, nie mogą być

wzięte pod uwagę przy rozważaniu jej zasadności lub bezpodstawności. Na tle tych

ustaleń faktycznych, które zostały poczynione przez Sąd Pracy i zaaprobowane

przez Sąd drugiej instancji, nie może budzić zaś wątpliwości - w ocenie Sądu Naj-

wyższego - że istniały pełne przesłanki wypowiedzenia umowy o pracę powodowi

oraz, że mieściły się one w obszarze przyczyn wypowiedzenia wskazanych w art. 10

ustawy z 29 grudnia 1989 r., który w tym zakresie odsyła do art. 1 ust. 1 tej ustawy.

5

W szczególności idzie o to, że według ustaleń przyjętych w zaskarżonym wyroku za-

trudnienie przez stronę pozwaną nowych pracowników dotyczyło osób o innym (niż

posiadane przez powoda) profilu wykształcenia i wiązało się ze zmianami struktural-

nymi w pozwanej firmie.

Ponadto w kasacji powód domaga się zmiany wyroku „przez przywrócenie go

do pracy na poprzednich warunkach pracy i płacy”, nie kwestionując jednocześnie

tego, że rozstrzygnięcie w sprawie zapadło z powołaniem się na art. 4771

§ 2 KPC.

Przepis ten przewiduje, że jeżeli pracownik dokona wyboru jednego z przysługują-

cych mu alternatywnie roszczeń, a zgłoszone roszczenie okaże się nieuzasadnione,

sąd może także z urzędu uwzględnić inne roszczenie alternatywne. Sąd Pracy, a za

nim także Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, uznały że wypowiedzenie umowy o

pracę powodowi jest dotknięte wadą. W tym też zakresie ich stanowisko jest zgodne

z poglądem strony skarżącej. Przyjęły też jednakże, że istnieją podstawy do zasto-

sowania art. 4771

§ 2 KPC oraz zasądzenia na podstawie tego przepisu odszkodo-

wania i nie orzekania o przywróceniu powoda do pracy na poprzednich warunkach.

Kasacja nie stawia zarzutu, iż zastosowanie tego przepisu w rozpoznawanej sprawie

było nieprawidłowe. To zaś oznacza, iż Sąd Najwyższy nie ma podstaw do badania

(zastanawiania się), czy rzeczywiście rozstrzygnięcie sprawy z powołaniem się na

art. 4771

§ 2 KPC było w przypadku powoda zasadne.

W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy, uznając, że kasacja nie ma usprawiedli-

wionych podstaw, na mocy art. 39312

KPC, orzekł jak w sentencji wyroku.

========================================