II UKN 322/98

Wyrok z dnia 25 listopada 1998 r.

II UKN 322/98

"Decyzją z urzędu", o której stanowi art. 101 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 14

grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz.U. Nr

40, poz. 267 ze zm.) jest tylko taka decyzja, która z własnej inicjatywy organu

rentowego została podjęta po wydaniu decyzji odmawiającej przyznania prawa

do świadczenia emerytalno-rentowego lub przyznającej takie świadczenie w

wysokości niższej od przysługującej. Decyzja wydana wprawdzie z własnej ini-

cjatywy organu rentowego lecz stanowiąca rozstrzygnięcie wcześniej zgłoszo-

nego, niezałatwionego wniosku strony, nie jest decyzją z urzędu uzasadniającą

ograniczenie wypłaty świadczenia za okres wsteczny, niezależnie od tego, jak

długi okres upłynął pomiędzy zgłoszeniem wniosku a wydaniem decyzji.

Przewodniczący: SSN Maria Tyszel (sprawozdawca), Sędziowie SN: Maria

Mańkowska, Zbigniew Myszka.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 25 listopada 1998 r. sprawy z wniosku

Marii S. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w G.W. o wy-

równanie renty inwalidzkiej, na skutek kasacji organu rentowego od wyroku Sądu

Apelacyjnego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu z dnia 26 lutego

1998 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w Z.G. decyzją z dnia 28 listopada

1996 r. przyznał Marii S. prawo do renty inwalidzkiej według drugiej grupy inwalidów

z ogólnego stanu zdrowia od 1 października 1993 r. to jest za okres trzech lat wstecz

od miesiąca poprzedzającego wydanie decyzji z urzędu.

Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Zielonej Górze wy-

rokiem z dnia 26 maja 1997 r. [...], zmienił zaskarżoną przez wnioskodawczynię de-

2

cyzję w ten sposób, że przyznał jej prawo do renty inwalidzkiej według drugiej grupy

inwalidów z ogólnego stanu zdrowia od 10 marca 1986 r. to jest od daty zgłoszenia

wniosku o podwyższenie pobieranej renty. Sąd ustalił, że wniosek Marii S. z dnia 10

marca 1986 r. nie został załatwiony przez organ rentowy do października 1996 r. Or-

gan rentowy nie wydał w sprawie żadnej decyzji, ani odmawiającej, ani też podwyż-

szającej pobieraną przez wnioskodawczynię rentę. Swoje zaniedbanie Oddział ZUS

stwierdził w listopadzie 1996 r. i wydał z urzędu decyzję uznając, że popełniono błąd,

co powoduje przyznanie wyższej renty inwalidzkiej, za okres trzech lat wstecz od wy-

dania decyzji z urzędu, to jest od 1 października 1993 r.

Zdaniem Sądu organ rentowy przyznając wnioskodawczyni prawo do wyższej

renty inwalidzkiej za okres trzech lat wstecz od wydania decyzji z urzędu naruszył

przepis art. 101 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emery-

talnym pracowników i ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm.). Przepis ten bowiem

ma zastosowanie jedynie wtedy, gdy organ rentowy wydał w sprawie decyzję, która

przyznając lub odmawiając świadczenia okazała się podczas kontroli decyzją błędną.

Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu, po roz-

poznaniu apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w Z.G. stwierdzając,

że w bezspornym stanie faktycznym sprawy, wskazana przez Sąd pierwszej instancji

podstawa prawna wyroku jest prawidłowa wyrokiem z dnia 26 lutego 1998 r. [...] od-

dalił apelację. W uzasadnieniu swego orzeczenia Sąd Apelacyjny pogłębił argumen-

tację Sądu pierwszej instancji wywodząc, że: podziela pogląd, że przepisy ustawy z

dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin roz-

różniają kwestię „pierwszorazowego przyznania świadczenia” (art. 99 ustawy o

z.e.p.), od ponownego ustalenia przez organ rentowy prawa do świadczeń lub ich

wysokości (art. 101 ustawy o z.e.p.).

W chwili zgłoszenia przez wnioskodawczynię wniosku o podwyższenie pobie-

ranej renty inwalidzkiej obowiązywał przepis art. 99 ustawy o z.e.p. stanowiący, że

świadczenia wypłaca się poczynając od dnia powstania prawa do tych świadczeń,

jednak za okres nie dłuższy niż 3 miesiące kalendarzowe poprzedzające miesiąc, w

którym zgłoszono wniosek lub wydano decyzję z urzędu. Bezsporne w sprawie jest,

że wnioskodawczyni w dniu 10 marca 1986 r. zgłosiła wniosek o podwyższenie po-

bieranej renty inwalidzkiej, a organ rentowy mimo orzeczenia OKIZ stwierdzającego

drugą grupę inwalidów, nie wydał w sprawie decyzji. Wobec powyższego przyznanie

prawa do renty inwalidzkiej winno nastąpić na mocy art. 99 ustawy o z.e.p. od dnia

3

powstania prawa jak to ustalił Sąd Wojewódzki. W rozpoznawanej sprawie nie można

zastosować przepisu art. 101 ustawy o z.e.p. bowiem ma on zastosowanie jedynie „w

razie ponownego ustalenia przez organ rentowy prawa do świadczenia lub ich wyso-

kości.

Natomiast organ rentowy w przedmiocie podwyższenia pobieranej przez

wnioskodawczynię renty inwalidzkiej nie wydał aż do 28 listopada 1996 r. żadnej de-

cyzji, nie można więc mówić o ponownym rozpoznaniu sprawy z konsekwencją

przyznania prawa do wyższej renty za okres 3 lat wstecz. Dla zastosowania tego

przepisu organ rentowy musi wydać decyzję, która następnie została uznana za dot-

kniętą błędem.

W kasacji od tego wyroku organ rentowy zarzucając, że został wydany z na-

ruszeniem prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastoso-

wanie, w szczególności art. 101 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zao-

patrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin poprzez przyznanie wnioskodaw-

czyni prawa do renty inwalidzkiej w wymiarze II grupy inwalidów za okres wcześniej-

szy niż dopuszczalne 3 lata wstecz od miesiąca poprzedzającego miesiąc, w którym

wydano decyzję o sprostowaniu błędu organu rentowego wniósł o jego uchylenie i

przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Rozpoznając kasację Sąd Najwyższy wziął pod uwagę, co następuje:

Zgodnie z art. 101 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu

emerytalnym pracowników i ich rodzin w razie ponownego ustalenia przez organ

rentowy prawa do świadczeń lub ich wysokości, przyznane lub podwyższone świad-

czenia wypłaca się poczynając od miesiąca, w którym powstało prawo do świadczeń

lub do ich podwyższenia, jednak nie wcześniej niż za okres 3 lat wstecz, licząc od

miesiąca, w którym zgłoszono wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy lub wydano

decyzję z urzędu, jeżeli odmowa lub przyznanie niższych świadczeń były następs-

twem błędu organu rentowego. Przepis ten, zdaniem wnoszącego kasację, ma zas-

tosowanie w sprawie, ponieważ: „Bezspornym jest, że decyzję o przyznaniu prawa

do renty inwalidzkiej wg drugiej grupy inwalidów ZUS wydał z urzędu, stwierdzając

równocześnie swoje zaniedbanie. W tej konkretnie sprawie nastąpiło ponowne usta-

lenie wysokości świadczenia, albowiem samo świadczenie jako takie zostało już

4

przyznane w 1979 r., natomiast wnioskodawczyni wnosiła tylko o jego podwyższenie.

Tym samym ma tu zastosowanie art. 101 ustawy o z.e.p.”.

Sąd Najwyższy podziela pogląd prawny wyrażony w zaskarżonym wyroku.

Słusznie podkreślił Sąd Apelacyjny, że art. 101 ust. 1 pkt 2 ustawy o z.e.p. ma zas-

tosowanie wówczas, gdy błąd organu rentowego zostanie popełniony w decyzji od-

mawiającej przyznania świadczenia lub przyznającej świadczenie w wysokości niż-

szej od przysługującej, natomiast w rozpatrywanej sprawie błędem organu rentowego

była ponaddziesięcioletnia zwłoka w wydaniu decyzji przewidzianej w § 33 rozpo-

rządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie postępowania o świad-

czenia emerytalno-rentowe i zasad wypłaty tych świadczeń (Dz.U. Nr 10, poz. 49 ze

zm.). Gramatyczna wykładnia wyżej przytoczonego art. 101 ustawy o z.e.p. jedno-

znacznie wskazuje, że jego zakres przedmiotowy nie obejmuje wszystkich nieprawid-

łowości organu rentowego lecz jest ograniczony jedynie do tych, które są następs-

twem błędu w jego działaniu (odmowa przyznania świadczenia i zaniżenie jego wy-

sokości); nie obejmuje natomiast ujemnych następstw bezczynności tego organu.

„Decyzją z urzędu”, o której stanowi art. 101 ust. 1 pkt 2 ustawy o z.e.p. jest więc

tylko taka decyzja - która, z własnej inicjatywy organu rentowego - została podjęta po

wydaniu decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia lub przyznającej

świadczenie w wysokości niższej od przysługującej. Decyzja wydana wprawdzie z

własnej inicjatywy organu rentowego lecz stanowiąca rozstrzygnięcie wcześniej zgło-

szonego, niezałatwionego wniosku strony, nie jest decyzją z urzędu, uzasadniającą

ograniczenie wypłaty świadczenia za okres wsteczny, niezależnie od tego jak długi

okres upłynął pomiędzy zgłoszeniem wniosku a wydaniem decyzji.

Bezprzedmiotowy jest zarzut organu rentowego, że decyzja przyznająca

wnioskodawczyni rentę inwalidzką w wysokości przysługującej inwalidom drugiej

grupy, w miejsce wysokości przewidzianej dla inwalidów trzeciej grupy, jest decyzją

ponownie ustalającą wysokość świadczenia w rozumieniu art. 101 ustawy o z.e.p. w

związku z czym, Sąd Apelacyjny błędnie zastosował w sprawie przepis art. 99 tej

ustawy. Zagadnienie, czy przyznanie świadczenia w zmienionej wysokości jest przyz-

naniem pierwszorazowym, czy ponownym jest sporem doktrynalnym, którego rozs-

trzygnięcie nie ma znaczenia w rozpatrywanej sprawie. Gdyby bowiem nawet przyjąć

za prawidłowy pogląd organu rentowego, to w sprawie należałoby zastosować art.

101 ust. 1 pkt 1 ustawy o z.e.p., na podstawie którego prawo do podwyższonego

5

świadczenia przysługuje wnioskodawczyni od dnia zgłoszenia wniosku, jak to orzekły

Sądy obu instancji.

Nie do przyjęcia jest podniesiony w kasacji zarzut, że wprawdzie po uzyskaniu

orzeczenia o zaliczeniu wnioskodawczyni do drugiej grupy inwalidów organ rentowy

nie wydał stosownej decyzji „w tym zakresie, tym niemniej nie można zgodzić się z

twierdzeniem, że w sprawie tej nie wydano aż do 28 listopada 1996 r. żadnej decyzji.

W okresie tych 10 lat Maria S. otrzymywała bowiem kolejne decyzje o waloryzacji

renty. Nie interesowała się jednak sposobem załatwienia swojego wniosku”. Fakt, że

wydawano decyzje waloryzacyjne renty inwalidzkiej pobieranej przez wnioskodaw-

czynię, w żadnym razie i w żadnym stopniu, nie sanuje bezczynności organu rento-

wego w załatwieniu wniosku o podwyższenie tej renty, zgłoszonego w dniu 10 marca

1986 r. Nie można też odmówić słuszności twierdzeniu zawartemu w odpowiedzi na

kasację, że wnioskodawczyni będąc osobą w podeszłym wieku i schorowaną błędnie

uznała pierwszą waloryzację dokonaną po złożeniu wniosku, jako realizację jej prawa

do świadczenia rentowego w wymiarze II grupy.

Organ rentowy ma obowiązek takiego działania, by po prawidłowym zgłosze-

niu wniosku o świadczenie emerytalno-rentowe nie istniała potrzeba interesowania

się przez wnioskodawcę „sposobem załatwienia swojego wniosku”. Wynika to nie

tylko z powołanego wyżej § 33 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983

r. lecz również z konstytucyjnego obowiązku, niepodważania zasady zaufania oby-

wateli do działania organów Państwa. Rzetelność w wykonywaniu obowiązków jest

podstawą realizacji tej zasady, a „nieumyślność zaniechania ustawowych czynności”

- jak to określono w kasacji - nie zwalnia od naprawienia ujemnych konsekwencji ja-

kie zaniechanie takie wyrządziło osobie dochodzącej swych świadczeń emerytalno-

rentowych.

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy uznał, że rozpatrywana kasacja

nie ma usprawiedliwionych podstaw i zgodnie z art. 39312

KPC orzekł jak w sentencji

wyroku.

========================================