I PKN 464/98

Wyrok z dnia 1 grudnia 1998 r.

I PKN 464/98

Jeżeli pracodawca może spełniać świadczenie pieniężne w formie ryczał-

tu, to ryczałt ten powinien odpowiadać choćby w przybliżeniu świadczeniu,

które przysługuje pracownikowi na ogólnych zasadach.

Przewodniczący: SSN Józef Iwulski (sprawozdawca), Sędziowie SN: Roman

Kuczyński, Barbara Wagner.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 1 grudnia 1998 r. sprawy z powództwa

Jacka W. przeciwko Krzysztofowi K. prowadzącemu Zakład Wyrobów Cukierniczych

"M." w P. o zapłatę, na skutek kasacji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu z dnia 10 czerwca 1998 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu-

Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu do ponownego rozpoznania i

orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego.

U z a s a d n i e n i e

Wyrokiem z dnia 26 stycznia 1998 r. [...], Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Pozna-

niu oddalił powództwo Jacka W. przeciwko Krzysztofowi K. prowadzącemu Zakład

Wyrobów Cukierniczych "M." w P. o zapłatę kwoty 10 056 zł z odsetkami, jako rów-

nowartości 5.712 marek niemieckich, które zdaniem powoda były mu należne z tytułu

diet za 24 podróże służbowe za granicę. Sąd Rejonowy ustalił, że powód był zatrud-

niony u pozwanego jako kierowca. W 1996 r. odbył 24 podróże za granicę wspólnie z

innymi kierowcami - Jackiem S. i Andrzejem K. Kierowcy otrzymywali na wyjazd

pewne kwoty marek, z których pokrywali koszty wyjazdu, w tym między innymi koszty

paliwa. Ponadto otrzymywali diety, których odbioru nie potwierdzali na piśmie. Sąd

uznał, że powód otrzymywał diety z tytułu wyjazdów zagranicznych w formie zaliczki

według § 15 zarządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 29 maja 1996 r. w

sprawie zasad ustalania oraz wysokości należności przysługujących pracownikom z

2

tytułu podróży służbowej poza granicami kraju (M.P. Nr 34, poz. 346 ze zm.), a po-

przednio zarządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 29 grudnia 1994 r. w

sprawie diet i innych należności z tytułu podróży służbowych poza granicami kraju

(M.P. z 1995 r. Nr 1, poz. 10 ze zm.). Sąd Rejonowy nie dał wiary powodowi, aby na

24 podróże służbowe do Belgii i Francji nie otrzymał żadnych diet, utrzymywał się

samodzielnie i nie upominał się o pieniądze.

Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu, wyro-

kiem z dnia 10 czerwca 1998 r. [...] oddalił apelację powoda od tego wyroku. Sąd

drugiej instancji uznał za prawidłowe ustalenie, że powód otrzymywał diety w formie

zaliczek w kwocie 900 zł miesięcznie. Uznał za bezzasadny zarzut, że zaliczki te były

zbyt niskie. Zdaniem Sądu drugiej instancji przedmiotem postępowania było ustalenie

"czy pozwany dokonywał należnych powodowi wypłat z tytułu diet za podróże służ-

bowe, a nie ich wysokość. Dopiero po przyjęciu, że należne powodowi diety nie zos-

tały wypłacone, sąd władny był ustalić ich wysokość".

Od tego wyroku kasację złożył powód. Zarzucił naruszenie art. 378 § 2 w

związku z art. 217 § 2 KPC, art. 224 KPC i art. 233 KPC przez niewyjaśnienie ile dni

powód faktycznie przebywał w delegacji i w jakich krajach oraz jakie z tego tytułu

powinien otrzymać diety. Zarzucił zaniechanie przeprowadzenia dopuszczonego do-

wodu z wywiadu w agencji celnej (art. 240 KPC) oraz przekroczenie granic swobod-

nej oceny dowodów przez dokonanie ustaleń pozostających w sprzeczności z mate-

riałem dowodowym, a także niedostateczne uzasadnienie zaskarżonego wyroku (art.

328 § 2 KPC). Powód wywiódł, że przedstawił zestawienie dni pobytu za granicą i

Sąd dopuścił dowód z dokumentów dotyczących załadunku towarów i odpraw cel-

nych. Jednakże dowodu tego nie przeprowadził. Zdaniem powoda z tytułu diet w

każdym miesiącu należała mu się inna kwota. Wobec tego nie można uznać, aby

jego roszczenie zaspokajała kwota 900 zł miesięcznie.

Pozwany wniósł o oddalenie kasacji i przyznanie kosztów postępowania. Wy-

wiódł, że wypłacał powodowi diety w formie zaliczki, co zwalniało Sądy od badania,

czy wysokość wypłaconych świadczeń była prawidłowa.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zarzut naruszenia przepisów postępowania dotyczących prawidłowości doko-

nania ustaleń, że powód otrzymywał "zaliczkę" na poczet diet w kwocie 900 zł mie-

3

sięcznie nie jest słuszny. W tym zakresie Sąd drugiej instancji zaakceptował ustale-

nia poczynione przez Sąd pierwszej instancji. Ustalenia te zostały dokonane po

przeprowadzeniu wyczerpującego postępowania dowodowego i Sąd pierwszej ins-

tancji dokonał prawidłowej oceny materiału dowodowego oraz wskazał na jakich do-

wodach w tym zakresie się oparł. Sąd Rejonowy szczegółowo wyjaśnił, dlaczego po-

czynił takie ustalenia, a zwłaszcza dlaczego w tym zakresie odmówił wiary powodo-

wi. Ocena ta mieści się w granicach swobodnej oceny dowodów i nie została w ka-

sacji podważona (art. 233 § 1 KPC).

Zasadny jest natomiast zarzut naruszenia art. 217 § 2, art. 240 § 1 i 328 § 2

KPC, gdyż Sąd drugiej instancji zaakceptował ustalenia faktyczne Sądu pierwszej

instancji, w których brak było ustaleń dotyczących istotnych elementów niezbędnych

dla rozstrzygnięcia sprawy. Dla oceny, jakie ustalenia są niezbędne dla wydania

orzeczenia, konieczna jest ocena wstępna stanu prawnego. W tym zakresie analiza

dokonana przez Sądy obu instancji nie jest dostatecznie wnikliwa i zawiera częścio-

wo nieprawidłowe stwierdzenia. Zgodnie z § 3 zarządzenia Ministra Pracy i Polityki

Socjalnej z dnia 29 maja 1996 r. w sprawie zasad ustalania oraz wysokości należno-

ści przysługujących pracownikom z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju

(M.P. Nr 34, poz. 346 ze zm.), a poprzednio zarządzenia Ministra Pracy i Polityki

Socjalnej z dnia 29 grudnia 1994 r. w sprawie diet i innych należności z tytułu podró-

ży służbowych poza granicami kraju (M.P. z 1995 r. Nr 1, poz. 10 ze zm.) z tytułu

podróży służbowej poza granicami kraju, pracownikowi przysługiwały w okresie, któ-

rego dotyczy roszczenie, diety oraz zwrot kosztów przejazdów, dojazdów, usług ba-

gażowych, noclegów i innych wydatków. Powód dochodził roszczenia tylko w zakre-

sie diet. Zgodnie z § 4 ust. 1 tego zarządzenia dieta przeznaczona jest na pokrycie

kosztów wyżywienia i inne drobne wydatki. Wysokość diety na dobę podróży służ-

bowej określa załącznik do zarządzenia, z różnymi możliwościami jej podwyższenia.

Zasadą było więc, że wysokość otrzymywanej przez pracownika diety była zależna

od czasu trwania podróży służbowej. Przepis § 15 zarządzenia, na który powołały się

Sądy, jak również strony, nie dotyczy diet. Możliwość otrzymania zaliczki dotyczy

bowiem tylko kosztów podróży i pobytu poza granicami. Zresztą wypłacanie zaliczki

nie zwalniałoby pracodawcy od obowiązku ewentualnego wyrównania świadczenia,

gdyby okazało się, że zaliczka była za niska. Do powoda mógł natomiast być stoso-

wany § 14 ust. 1 zarządzenia, który stanowił, że między innymi, pracownikom obsłu-

gującym pojazdy samochodowe, odbywającym wielokrotne podróże służbowe za

4

granicę, przysługuje ryczałt w walucie obcej na pokrycie kosztów wyżywienia i innych

drobnych wydatków (a więc możliwe było wypłacania ryczałtu za diety). Ryczałt ten

powinien być ustalony na każdy dzień (dobę) lub za czas pobytu za granicą, nie-

zbędny do wykonania określonego zadania (§ 14 ust. 2). Już z tego wynika, że jeżeli

powód otrzymywał ryczałt zamiast należnych diet, to powinien on być ustalony od-

powiednio do czasu trwania podróży służbowych. Zresztą należy uznać, że zawsze w

prawie pracy, jeżeli pracodawca może spełniać określone świadczenie pieniężne w

formie ryczałtu, to nie może być on ustalony dowolnie, lecz powinien odpowiadać

choćby w przybliżeniu świadczeniu, które przysługuje pracownikowi na ogólnych za-

sadach. Przykładem takiej regulacji jest art. 134 § 3 KP, który pozwala na świadcze-

nie ryczałtu w miejsce dodatku za pracę w godzinach nadliczbowych. Ryczałt taki

musi jednak odpowiadać przewidywanemu wymiarowi pracy w tych godzinach. Zas-

tąpienie określonego świadczenia ryczałtem znacznie odbiegającym od świadczenia

należnego na ogólnych zasadach jest nieprawidłowe i nie pozbawia pracownika

roszczenia o ewentualne wyrównanie należności (por. wyrok z dnia 24 kwietnia 1979

r., I PRN 42/79, Biuletyn Generalnej Prokuratury 1979 r. nr 11, s. 21; wyrok z dnia 12

stycznia 1977 r., I PRN 107/76, OSNCP 1977 r. z. 9, poz. 171; wyrok SA w Warsza-

wie z dnia 29 grudnia 1995 r., III APr 71/95, OSA 1996 nr 11-12, poz. 34).

Dlatego zgodnie z art. 39313

§ 1 KPC należało uchylić zaskarżony wyrok i

przekazać sprawę Sądowi drugiej instancji do ponownego rozpoznania, przy pozos-

tawieniu rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego (art. 108 § 2 KPC).

========================================