II UKN 362/98

Wyrok z dnia 10 grudnia 1998 r.

II UKN 362/98

Powaga rzeczy osądzonej powinna być oceniana według istoty orzecze-

nia w związku ze stanem sprawy, a nie według nieprawidłowo sformułowanej

sentencji wyroku.

Przewodniczący: SSN Barbara Wagner, Sędziowie SN: Maria Tyszel, Andrzej

Wróbel (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 10 grudnia 1998 r. sprawy z wniosku

Doroty S.-S. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w W. o wy-

sokość emerytury, na skutek kasacji wnioskodawczyni od wyroku Sądu Apelacyjne-

go-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 5 lutego 1998 r. [...]

1) o d d a l i ł kasację;

2) przyznał ustanowionemu z urzędu adwokatowi Annie N. kwotę 100 zł od

Skarbu Państwa tytułem nie opłaconej pomocy prawnej.

U z a s a d n i e n i e

Wnioskodawczyni Dorota S.-S. w odwołaniu od decyzji Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych-Oddziału w W. z dnia 1 grudnia 1995 r., z dnia 8 maja 1996 r., 21 sierp-

nia 1996 r. i 22 czerwca 1997 r. domagała się waloryzacji pobieranej od 30 grudnia

1982 r. emerytury według przepisu art. 17 ustawy z dnia 17 października 1991 r. o

waloryzacji emerytur i rent , o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie nie-

których ustaw (Dz.U. Nr 104, poz. 450 ze zm.). Żądanie uzasadniła wzrostem prze-

ciętnego wynagrodzenia w IV kwartale 1995 r. o 17,4%, a więc o ponad 10%.

Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie wyro-

kiem z dnia 26 września 1997 r. [...] oddalił odwołanie.

Sąd Apelacyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 5 lutego 1998 r. [...] oddalił

apelację wnioskodawczyni od powyższego wyroku. W ocenie Sądu stan faktyczny

sprawy jest jednoznaczny i nie powinien wywoływać kontrowersji między stronami. W

2

szczególności znane są wszystkie przesłanki nabycia przez wnioskodawczynię

prawa do emerytury określone decyzjami z dnia 27 grudnia 1993 r. i 1 sierpnia 1994

r., tj. staż pracy i wynagrodzenie. W tej sytuacji, wywodzi Sąd, spór sprowadza się do

sposobu waloryzacji świadczenia. Problem ten został szczegółowo wyjaśniony przez

Sąd pierwszej instancji w motywach zaskarżonego wyroku. Sąd Apelacyjny nie do-

patrzył się naruszenia w postępowaniu przed tym Sądem naruszenia jakichkolwiek

przepisów prawa materialnego lub procesowego, zaś wszelkie pozamerytoryczne

kwestie podnoszone przez wnioskodawczynię sprowadzone zostały do sfery emo-

cjonalnej i noszą cechy braku obiektywizmu.

Wnioskodawczyni w kasacji od powyższego wyroku zarzuciła naruszenie

przepisów postępowania cywilnego, a mianowicie art. 366 KPC, które to uchybienie

miało istotny wpływ na wynik sprawy. Wskazując na powyższą podstawę kasacyjną

wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i poprzedzającego go wyroku Sąd Woje-

wódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 26 września

1997 r. i przekazanie sprawy Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w W.

do ponownego rozpoznania. W ocenie skarżącej Sąd drugiej instancji bezzasadnie

przyjął, że spór sprowadza się jedynie do sposobu waloryzacji świadczenia. W istocie

bowiem odwołująca się żąda dokonania waloryzacji świadczenia, jednakże przy

uwzględnieniu jego prawidłowej wysokości wynikającej ze stażu pracy i dochodów

wpływających na jego wymiar, a dopiero pośrednio wyrównania świadczenia. Skar-

żąca domaga się, aby przy dokonywaniu waloryzacji emerytury uwzględniono okres

współpracy ze Spółdzielnią „W.” w latach 1980-1983, jednakże uwzględnieniu jej żą-

dania, a w konsekwencji sprawdzeniu zasadności i prawidłowości decyzji wydanych

po dniu 1 października 1993 r. stoi na przeszkodzie prawomocność wyroku Sąd Wo-

jewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 24 paź-

dziernika 1994 r., co słusznie podkreślił Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu wy-

roku z dnia 26 września 1997 r. Skarżąca uważa jednak, że walor prawomocności

należy przypisać także wyrokowi z dnia 11 października 1993 r., który w sentencji

nakazywał uwzględnić jej pracę w okresie od 18 lutego 1980 r. do 16 grudnia 1983 r,

czego nie uwzględniał ZUS w kolejnych decyzjach. Ponadto przedmiotem postępo-

wania z lat 1994-1995 było ustalenie wysokości świadczenia, zaś przedmiotem

obecnego postępowania jest jego waloryzacja. W celu ustalenia granic przedmioto-

wych powagi rzeczy osądzonej należy wziąć pod rozwagę, czego żądała strona i o

czym orzekł Sąd w wyroku. W tej sytuacji prawomocny wyrok Sądu Wojewódzkiego z

3

dnia 24 października 1994 r. nie ma powagi rzeczy osadzonej co do roszczenia

objętego obecnym procesem, a zatem okoliczność, że Sądy w sprawie toczącej się w

latach 1994-1995 uznały, że skarżąca w latach 1980-1983 nie zawarła umowy o

pracę nakładczą, nie stoi na przeszkodzie badaniu, jaki wpływ może mieć ta okolicz-

ność na waloryzację świadczenia. W konsekwencji konieczne jest zbadanie zasad-

ności i prawidłowości wszystkich decyzji wydanych po 11 października 1993 r., gdyż

okoliczność charakteru pracy oraz okresu w jakim była świadczona ma wpływ na

wysokość świadczenia po waloryzacji. Nie można bowiem prawidłowo ustalić wyso-

kości należnego obecnie świadczenia, jeżeli nie dokona się waloryzacji prawidłowo

ustalonej podstawy wymiaru, na którą wpływają wskazane wyżej okoliczności.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wnioskodawczyni domaga się, co sama przyznaje w kasacji, waloryzacji

świadczenia emerytalnego na podstawie przepisu art. 17 ustawy z dnia 17 paździer-

nika 1991 r. o waloryzacji emerytur i rent , o zasadach ustalania emerytur i rent oraz

o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 104, poz. 450 ze zm.), jednakże przy uwzględ-

nieniu prawidłowej wysokości wynikającej z jej stażu pracy i dochodów wpływających

na wymiar świadczenia. W szczególności zaś skarżąca żąda uwzględnienia przy

ustalaniu wysokości świadczenia okresu współpracy ze Spółdzielnią Pracy „W.” w

charakterze wytwórcy ludowego i artystycznego. W związku z tym skarżąca zarzuca,

że przy waloryzacji świadczenia emerytalnego nie uwzględniono tego okresu, mimo

że Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych prawomocnym wyrokiem

z dnia 11 października 1993 r. [...] uchylił zaskarżone decyzje z dnia 15 lutego 1993

r. i 10 maja 1993 r. i zobowiązał Oddział ZUS w W. do ponownego ustalenia wyso-

kości emerytury przy uwzględnieniu pracy wnioskodawczyni w charakterze wyko-

nawcy w okresie od 18 lutego 1980 r. do 16 grudnia 1983 r. w Spółdzielni Pracy „W.”.

Skarżąca podnosi, że powyższy wyrok korzysta z powagi rzeczy osadzonej, a zatem

ZUS w kolejnych decyzjach był obowiązany uwzględnić ten okres. Pogląd ten nie jest

trafny, bowiem powagę rzeczy osądzonej należy oceniać według istoty orzeczenia w

związku ze stanem sprawy, a nie według nieprawidłowo sformułowanej sentencji wy-

roku. Z uzasadnienia tego wyroku wynika bowiem bezspornie, że Sąd ustalił, iż

kwestia okresu wykonywania pracy przez wnioskodawczynię „nie została wyjaśniona

w postępowaniu administracyjnym przed organem rentowym” oraz że „nie można

4

było uznać, że wyjaśnione zostały wszystkie okoliczności sprawy istotne dla rozs-

trzygnięcia spornej kwestii”. Należy zatem przyjąć, że powyższy wyrok, który nie

rozstrzygnął sprawy co do jej istoty, nie korzystał, wbrew twierdzeniu skarżącej, z

przymiotu powagi rzeczy osądzonej. Staż pracy wnioskodawczyni został ustalony

następnie decyzjami z dnia 27 grudnia 1993 r. i 1 sierpnia 1994 r., a Sąd Woje-

wódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie prawomocnym wyro-

kiem z dnia 24 października 1994 r. [...] oddalił odwołanie wnioskodawczyni co do

daty przyznania emerytury i jej wysokości uznając, że brak jest podstaw do zaliczenia

wnioskodawczyni okresu pracy od 18 lutego 1980 r. do 16 grudnia 1983 r. w cha-

rakterze wykonawcy. Z kolei ten wyrok korzysta z przymiotu powagi rzeczy osądzo-

nej co do roszczenia wnioskodawczyni o uwzględnienie okresu jej pracy chałupniczo-

nakładczej. Konsekwencją procesową korzystania przez wyrok z powagi rzeczy

osądzonej jest to, że nie można skutecznie wszcząć postępowania w tym samym

przedmiocie i między tymi samymi stronami. W rozpatrywanej sprawie oznacza to,

jak trafnie stwierdził Sąd Apelacyjny w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że należy

uznać, iż staż pracy wnioskodawczyni został ustalony prawidłowo na podstawie

zebranego materiału dowodowego i w oparciu o te dowody nie może ulec zmianie.

Trafnie podkreśla skarżąca, że powaga rzeczy osądzonej nie odnosi się do roszcze-

nia o rewaloryzację przyznanego wnioskodawczyni świadczenia emerytalnego. Nie

oznacza to jednak, że w sprawie o waloryzację świadczenia emerytalnego na pods-

tawie art. 17 ustawy o rewaloryzacji emerytur i rent, którego wysokość została usta-

lona decyzją organu rentowego, zaś odwołanie od tej decyzji zostało oddalone pra-

womocnym wyrokiem Sądu, dopuszczalne jest ponowne ustalanie okresu zatrudnie-

nia wnioskodawczyni w tym postępowaniu. Zgodnie bowiem z przepisem art. 17 i 171

tej ustawy waloryzacja ustalonego świadczenia polega na podwyższeniu kwoty tego

świadczenia określonym wskaźnikiem waloryzacji.

Biorąc powyższe pod rozwagę Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.

========================================