I PKN 509/98

Wyrok z dnia 22 grudnia 1998 r.

I PKN 509/98

Pozostaje w sprzeczności ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem

prawa wybór pracownika do zarządu lub komisji rewizyjnej zakładowej organi-

zacji związkowej wyłącznie w celu obrony przed dokonanym już wypowiedze-

niem umowy o pracę (art. 8 KP).

Przewodniczący: Prezes SN: Jan Wasilewski, Sędziowie SN: Jerzy

Kwaśniewski (sprawozdawca), Jadwiga Skibińska-Adamowicz.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 22 grudnia 1998 r. sprawy z powódz-

twa Emila S., Stanisława B., Zdzisława B., Sławomira J., Andrzeja K., Jana M., Janu-

sza L., Andrzeja R., Adama P., Adama T., Krzysztofa T., Mirosława W., Andrzeja W.,

Andrzeja M. przeciwko Przedsiębiorstwu Państwowej Komunikacji Samochodowej w

T. o przywrócenie do pracy, na skutek kasacji strony pozwanej od wyroku Sądu Wo-

jewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie z dnia 21 maja

1998 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu-

Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie do ponownego rozpoznania i

rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego.

U z a s a d n i e n i e

Zaskarżonym kasacją strony pozwanej wyrokiem z dnia 21 maja 1998 r. Sąd

Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie oddalił apelację poz-

wanego od wyroku Sądu Rejonowego-Sądu Pracy w Tarnowie z dnia 20 stycznia

1998 r., którym powodowie przywróceni zostali do pracy na poprzednich warunkach i

uzyskali zasądzenie od pozwanego pracodawcy wynagrodzenia za czas pozostawa-

nia bez pracy w okresie od 1 stycznia do 20 stycznia 1998 r. W powyższym wyroku

Sąd ten zaakceptował podstawy wyroku Sądu pierwszej instancji, które przedstawiały

się, jak następuje:

2

Pozwane Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w T. w

związku ze złą kondycją finansową podjęło działania zmierzające do zmniejszenia

zatrudnienia w grupie kierowców i konsultowało tę kwestię z zakładową organizacją

związkową oraz organizacją nadrzędną. Wobec braku porozumienia zarządca poz-

wanego Przedsiębiorstwa zdecydował o rozwiązaniu umów o pracę z powodami w

drodze wypowiedzeń indywidualnych przewidzianych w art. 10 ust. 1 ustawy z dnia

28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosun-

ków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw

(Dz.U. z 1990 r. Nr 4, poz. 19 ze zm.). W trakcie biegnącego terminu wypowiedzenia,

który został skrócony na podstawie art. 361

KP do jednego miesiąca, wszyscy powo-

dowie, z wyjątkiem tylko powoda Wiesława G., wybrani zostali do zarządu lub komisji

rewizyjnej zakładowej organizacji związkowej NSZZ „Solidarność 80”. Wobec pełnie-

nia funkcji związkowych określonych w art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o

związkach zawodowych (Dz.U. Nr 55, poz. 234 ze zm.) powodowie korzystają z wy-

nikającego z tego przepisu zakazu rozwiązania stosunku pracy. Korzystanie przez

powodów z powyższego uprawnienia - wbrew zarzutowi strony pozwanej - nie pozos-

taje w sprzeczności z jego społeczno-gospodarczym przeznaczeniem (art. 8 KP),

gdyż pracodawca wybierając powodów z grupy kierowców do zwolnienia z pracy nie

kierował się żadnymi rozsądnymi kryteriami, lecz działał „na zasadzie przypadku”.

Sąd Wojewódzki w Krakowie uznał za bezzasadną apelację strony pozwanej,

która zarzuciła wadliwe zastosowanie art. 32 ustawy o związkach zawodowych w

związku z art. 8 KP. Według tego Sądu trafność oceny prawnej wyrażonej w wyroku

Sądu pierwszej instancji, wbrew zarzutowi apelacji, potwierdzają okoliczności fak-

tyczne wynikające z materiałów zebranych w dołączonych aktach [...]. Mianowicie

chodzi o to, że pomimo trudnej sytuacji finansowej pozwanego przedsiębiorstwa i

istnienia przesłanek do redukcji zatrudnienia przy zastosowaniu powołanej wyżej

ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r., stan zatrudnienia u strony pozwanej zamiast ma-

leć, znacznie wzrósł. W okresie bowiem od 1 stycznia 1997 r. do 31 października

1997 r. liczba zatrudnionych wzrosła o 156 osób. Wprawdzie według twierdzeń

strony pozwanej, wzrost zatrudnienia dotyczy zatrudnionych do prac doraźnych, jed-

nakże takie umowy zawierane były jeszcze we wrześniu 1997 r. Sąd drugiej instancji

zaakceptował ocenę zawartą w wyroku Sądu pierwszej instancji, podkreślając, że

ustalona dowolność („na zasadzie przypadku”) zwolnień z pracy jest tym bardziej

niewłaściwa, że pracodawca przewidując liczne zwolnienia (78 kierowców) przy

3

braku porozumienia z organizacjami związkowymi powinien w opracowanym regula-

minie jasno określić kryteria i zasady zwolnień. W tych więc okolicznościach - zda-

niem Sądu Wojewódzkiego - nie można podzielić zarzutu strony pozwanej, jakoby

wybór powodów do władz organizacji związkowej w okresie wypowiedzenia im umów

o pracę pozostawał w sprzeczności ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem

prawa. Jeżeli bowiem pracodawca dokonał zwolnień nie bacząc na staż pracy, spo-

sób wykonywania obowiązków i sytuację rodzinną, to nie można czynić zarzutu pra-

cownikom, iż bronią się przed zwolnieniem z pracy przez przedmiotowe działania,

zapewniające im ochronę ze względu na wybór do władz zakładowej organizacji

związkowej.

Kasacja pozwanego Przedsiębiorstwa oparta została na obu podstawach, o

których mowa w art. 3931

KPC. W zakresie naruszenia prawa materialnego zarzuco-

no niewłaściwe zastosowanie art. 32 ustawy o związkach zawodowych w związku z

art. 8 KP oraz niewłaściwe zastosowanie art. 1 ust. 1, art. 2 i art. 4 ust. 1, 2 i 3 ustawy

z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami

stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy, a także błędną wykładnię

art. 45 KP w związku z art. 8 KP. W zakresie naruszenia przepisów postępowania

zarzucono naruszenie art. 233 § 1 KPC w związku z art. 316 § 1 KPC, art. 227 § 1

KPC i art. 382 KPC. Kasacja zawiera wniosek „o uchylenie lub zmianę wyroku w ca-

łości”.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Każdy z powodów w swym odwołaniu do Sądu Pracy od wypowiedzenia

umowy o pracę powoływał się na to, że pracodawca niewłaściwie wybrał do zwolnie-

nia z pracy właśnie jego, nie biorąc pod uwagę ani jego wartości jako pracownika ani

warunków osobistych i rodzinnych. Podważano także w tych odwołaniach samą za-

sadę redukcji pracowników w grupie kierowców ze względu na ciągle podtrzymywane

oferty nowych zatrudnień. Zostały więc powołane przez powodów fakty, które miały

świadczyć o nieuzasadnionym wypowiedzeniu umowy o pracę, które - w myśl art. 45

§ 1 KP - stwarzałoby podstawę przywrócenia do pracy na poprzednich warunkach.

Tak określona podstawa dochodzonych w sprawie roszczeń powodów została

w toku postępowania uzupełniona o powołanie się na fakt wyboru powodów (z wyjąt-

kiem Wiesława G.) w trakcie biegnących wypowiedzeń umowy o pracę (15 listopada

4

1997 r.) na członków zarządu lub komisji rewizyjnej Zakładowej Organizacji NSZZ

„Solidarność 80”. Z tego względu roszczenia powodów uzyskały - według ich oceny -

dodatkowe oparcie w określonym art. 32 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych

zakazie rozwiązania umowy o pracę z członkiem zarządu lub komisji rewizyjnej zak-

ładowej organizacji związkowej.

Rozpoznające sprawę Sądy pierwszej i drugiej instancji nie wyjaśniły pierwszej

z wyżej wymienionych podstaw dochodzonych w sprawie roszczeń. Nie wyjaśniły

bowiem, czy wypowiedzenia umów o pracę poszczególnym powodom były nieuza-

sadnione w rozumieniu art. 45 § 1 KP. Sądy ustaliły wprawdzie niektóre fakty powo-

ływane przez powodów, jednakże nie w kontekście powołanej wyżej przesłanki zas-

tosowania art. 45 § 1 KP, lecz wyłącznie ze względu na zarzut pozwanego praco-

dawcy, iż powoływanie się przez powodów na art. 32 ust. 1 ustawy o związkach za-

wodowych pozostaje w sprzeczności ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem

ochrony działaczy związkowych i dlatego - w myśl art. 8 KP - nie podlega uwzględ-

nieniu.

Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie akcep-

tując rozpoznanie sprawy wyłącznie w zakresie art. 32 ust. 1 ustawy o związkach

zawodowych w związku z art. 8 KP, przyjął, że wskazana podstawa uzasadnia rosz-

czenia powodów w wystarczającym stopniu. W tej sytuacji w zaskarżonym wyroku

znajdują się ustalenia odpowiednie dla oceny zastosowania w sprawie powołanych

ostatnio przepisów. Nie ma natomiast w tym wyroku dostatecznego wyjaśnienia

podstawy faktycznej zastosowania art. 45 § 1 KP.

Przechodząc od uwag dotyczących podstaw zaskarżonego wyroku do oceny

zarzutów skonkretyzowanych w kasacji należy stwierdzić, że pozwany pracodawca

trafnie zarzucił wadliwe zastosowanie art. 8 KP. Punktem wyjścia dla tego stwierdze-

nia jest przedstawiana już w orzecznictwie Sądu Najwyższego interpretacja art. 32

ust. 1 ustawy o związkach zawodowych (por. zwłaszcza wyrok z dnia 12 marca 1996

r., I PRN 5/96 - OSNAPiUS 1996 nr 19, poz. 288), jako przepisu zapewniającego

działaczom związkowym swobodę wykonywania zadań związkowych z gwarancją, że

nie podlegają zagrożeniu zwolnieniem z pracy. Z takim społeczno-gospodarczym w

rozumieniu art. 8 KP przeznaczeniem, wynikającego z art. 32 ust. 1 ustawy o związ-

kach zawodowych zakazu rozwiązania umowy o pracę z działaczem zakładowej or-

ganizacji związkowej pozostaje w sprzeczności instrumentalne stworzenie sytuacji

działacza zakładowej organizacji związkowej w oderwaniu od rzeczywistej działalno-

5

ści związkowej, a jedynie w celu obezwładnienia dokonanego już wypowiedzenia

umowy o pracę w stosunku do pracownika nie będącego działaczem związkowym.

Powyższa ocena wynika na tle ustaleń zaskarżonego wyroku, według których żad-

nemu z powodów nie wypowiedziano umowy o pracę ze względu na jego przynależ-

ność związkową, natomiast powodowie (z wyjątkiem Wiesława G.), zostali wybrani

do zarządu lub komisji rewizyjnej Zakładowej Organizacji NSZZ „Solidarność 80” już

po wypowiedzeniu umowy o pracę wyłącznie w celu uzyskania w ten sposób ochrony

działaczy związkowych przed rozwiązaniem stosunku pracy. Takie postępowanie

stanowi wykorzystanie przepisu stwarzającego gwarancję wolności związkowych dla

celu sprzecznego z istotą tej gwarancji i w konsekwencji - stosownie do art. 8 KP -

nie jest uważane za wykonywanie prawa i nie korzysta z ochrony. Wbrew ocenie

prawnej zaskarżonego wyroku ustalone nieprawidłowości wypowiedzeń umów o

pracę powodom (brak kryteriów wyboru pracowników do zwolnienia, brak konse-

kwencji w zakresie redukcji zatrudnienia), nie stanowią podstawy do przyjęcia, że

powodom przysługuje ochrona z art. 32 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych. W

pierwszym rzędzie należy zauważyć, że nie ma funkcjonalnej odpowiedniości pomię-

dzy powołanymi w zaskarżonym wyroku faktami dotyczącymi pracodawcy a społecz-

no-gospodarczym przeznaczeniem ochrony działaczy związkowych. Powodowie nie

byli działaczami związkowymi w czasie wypowiadania im umów o pracę. Jeżeli wy-

powiedzenia te byłyby wadliwe, np. dlatego, że były nieuzasadnione w rozumieniu

art. 45 § 1 KP, to z tego względu powodowie mogliby uzyskać uwzględnienie swych

roszczeń. Natomiast nie korzysta z ochrony ich działanie, które nie polega na wyko-

rzystaniu przysługujących im środków ochrony prawnej (art. 45 § 1 KP), lecz na za-

pewnieniu sobie, z nadużyciem prawa, ochrony przysługującej działaczom związko-

wym. Inaczej mówiąc, fakty dotyczące ewentualnej niezasadności wypowiedzeń

umowy o pracę nie powodują zgodności działania powodów w zakresie art. 32 ust. 1

ustawy o związkach zawodowych ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem, wy-

nikającej z tego przepisu ochrony działaczy związkowych. Zastosowanie w zaskar-

żonym wyroku art. 32 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych na skutek naruszenia

art. 8 KP, przy pominięciu wyjaśnienia sprawy w zakresie niezasadności wypowie-

dzenia powodom umowy o pracę (art. 45 § 1 KP), powoduje w konsekwencji zasad-

ność podstaw kasacji i jej wniosku o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie

sprawy Sądowi drugiej instancji do ponownego rozpoznania. W toku dalszego postę-

powania Sąd Wojewódzki powinien wyjaśnić podstawę faktyczną sprawy w zakresie

6

niezasadności wypowiedzeń umowy o pracę powodom z uwzględnieniem w tym zak-

resie materiału zebranego w sprawie [...]. W takim związku z zakresem rozpoznania

sprawy trafne są zarzuty kasacji dotyczące naruszenia wskazanych w kasacji przepi-

sów postępowania. Natomiast nietrafny jest zarzut naruszenia wskazanych w kasacji

przepisów ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r., dotyczących zasad rozwiązywania

umów o pracę z określoną grupą pracowników, gdyż w podstawie faktycznej zaskar-

żonego wyroku - wbrew kasacji - znajduje się ustalenie, że w stosunku do powodów

podjęte były decyzje indywidualne o zwolnieniu (art. 10 tej ustawy).

Sąd Najwyższy z przedstawionych przyczyn uwzględnił kasację i orzekł sto-

sownie do art. 39313

§ 1 KPC.

========================================