II UKN 405/98

Wyrok z dnia 8 stycznia 1999 r.

II UKN 405/98

Osobom pobierającym emerytury lub renty górnicze, których wysokość

została ustalona na podstawie art. 6 ust. 5 ustawy z dnia 17 października 1991

r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o

zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 104, poz. 450 ze zm.), art. 10a ustawy z dnia

1 lutego 1983 r. o zaopatrzeniu emerytalnym górników i ich rodzin (jednolity

tekst: Dz.U. z 1995 r. Nr 30, poz. 154 ze zm.) lub art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 30

czerwca 1994 r. o zmianie ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym górników i ich

rodzin oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 84, poz. 385 ze zm.)

nie przysługuje prawo do nieodpłatnego nabycia świadectw rekompensacyj-

nych (art. 3 pkt 2 ustawy z dnia 6 marca 1997 r. o zrekompensowaniu okreso-

wego niepodwyższania płac w sferze budżetowej oraz utraty niektórych wzros-

tów lub dodatków do emerytur i rent, Dz.U. Nr 30, poz. 164 ze zm.).

Przewodniczący: SSN Zbigniew Myszka, Sędziowie SN: Roman Kuczyński,

Stefania Szymańska (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 8 stycznia 1999 r. sprawy z wniosku

Bronisława A. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w C. o

prawo do nieodpłatnego nabycia świadectw rekompensacyjnych, na skutek kasacji

wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecz-

nych w Katowicach z dnia 7 kwietnia 1998 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

W decyzji (zawiadomieniu) z dnia 22 września 1997 r. Zakład Ubezpieczeń

Społecznych-Oddział w C. poinformował Bronisława A., że nie został umieszczony w

spisie osób uprawnionych do nieodpłatnego nabycia świadectw rekompensacyjnych,

ponieważ wysokość jego świadczenia została ustalona z zastosowaniem przeliczni-

2

ków, o których mowa w art. 2 ustawy z dnia 30 czerwca 1994 r. o zmianie ustawy o

zaopatrzeniu emerytalnym górników i ich rodzin oraz o zmianie niektórych innych

ustaw (Dz.U. Nr 84, poz. 185).

W odwołaniu od tej decyzji ubezpieczony domagał się jej zmiany przez

uwzględnienie go w spisie osób uprawnionych do nieodpłatnego nabycia świadectw

rekompensacyjnych. Jego zdaniem, przepisy ustawy z dnia 6 marca 1997 r. o zre-

kompensowaniu okresowego niepodwyższania płac w sferze budżetowej oraz utraty

niektórych wzrostów lub dodatków do emerytur i rent (Dz.U. Nr 30, poz. 164) nie eli-

minują możliwości nabycia przez niego świadectw rekompensacyjnych. Również po-

wołany przez ZUS przepis ustawy z 30 czerwca 1994 r. nie stanowi o tym, jakoby

wysokość przeliczników do emerytury pozbawiała go możliwości nabycia tych świa-

dectw.

Wyrokiem z dnia 2 grudnia 1997 r. Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Katowicach oddalił odwołanie przyjmując, że odwołującemu się nie

przysługuje prawo do nieodpłatnego nabycia świadectw rekompensacyjnych, zgod-

nie z art. 3 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 6 mara 1997 r.

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 7 kwietnia 1998 r. oddalił apelację Bronisława

A. W motywach wyroku Sąd Apelacyjny pokreślił, iż jest bezsporne, że Bronisław A.

uzyskał prawo do emerytury górniczej od 1 marca 1990 r. oraz że do świadczenia

przysługiwał mu wzrost w wysokości 15% podstawy wymiaru z tytułu wykonywania

pracy górniczej. Z chwilą wejścia w życie ustawy z dnia 17 października 1991 r. o

rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie

niektórych ustaw (Dz.U. Nr 104, poz. 450 ze zm.) został on pozbawiony tego wzros-

tu. W decyzji z 20 czerwca 1992 r. do emerytury zastosowano przeliczniki 1,8 i 1,5,

określone w art. 6 ust. 5 powołanej ustawy z 17 października 1991 r. Z kolei decyzją

z 20 marca 1995 r. dokonano przeliczenia świadczenia z uwzględnieniem dodatko-

wego przelicznika 1,4 przewidzianego w art. 10a ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 1 lutego

1983 r. o zaopatrzeniu emerytalnym górników i ich rodzin (jednolity tekst: Dz.U. z

1995 r. Nr 30, poz. 154 ze zm.). Zgodnie z art. 2 ustawy z 6 marca 1997 r. o zrekom-

pensowaniu okresowego niepodwyższania płac w sferze budżetowej oraz utraty nie-

których wzrostów lub dodatków do emerytur i rent (Dz.U. Nr 30, poz. 164), zrekom-

pensowanie utraty niektórych wzrostów lub dodatków do emerytur i rent z tytułu

pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze następuje wyłącz-

nie przez nieodpłatne nabycie przez osoby uprawnione świadectw rekompensacyj-

3

nych na zasadach i w trybie określonych w tej ustawie. Przepis art. 3 pkt 2 tejże

ustawy do osób uprawnionych do nieodpłatnego nabycia świadectw rekompensacyj-

nych zalicza osoby będące przed 15 grudnia 1991 r. emerytami i rencistami upraw-

nionymi do wzrostów lub dodatków z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub w

szczególnym charakterze na podstawie przepisów wymienionych w art. 1 ustawy z

17 października 1991 r. o rewaloryzacji, które utraciły prawo do wzrostów lub dodat-

ków, lub którym nie ustalono emerytury lub renty na podstawie, między innymi, art. 6

ust. 5 ustawy o rewaloryzacji i art. 10a ustawy z 1 lutego 1983 r. o z.e.g. Skarżący

utracił wzrost z tytułu wykonywania pracy górniczej, ale jednocześnie jego emerytura

ustalona została na podstawie obu wymienionych ostatnio przepisów. Podzielić za-

tem należy stanowisko Sądu pierwszej instancji, iż w tej sytuacji nie jest on osobą

uprawnioną do nieodpłatnego nabycia świadectw rekompensacyjnych. Nie można

przy ocenie przepisu art. 3 pkt 2 ustawy z 6 marca 1997 r. stosować wykładni wska-

zanej przez skarżącego w apelacji. W takim bowiem wypadku należałoby przyzna-

wać świadectwa rekompensacyjne także osobom, które w ogóle nie miały przyzna-

nych dodatków lub wzrostów z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub w szcze-

gólnym charakterze, a którym nie ustalono emerytury lub renty na podstawie przepi-

sów wymienionych w art. 3 pkt 2 lit. a-c ustawy z 6 marca 1997 r. Stanowisko takie

byłoby całkowicie sprzeczne z celem tej ustawy . Takiemu poglądowi przeczy także

art. 5 ustawy z dnia 30 czerwca 1994 r. o zmianie ustawy o zaopatrzeniu emerytal-

nym górników i ich rodzin oraz zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 84, poz.

385). Z przepisu tego bowiem również wynika, że podwyższenie emerytury lub renty

na podstawie art. 10a ust. 1 ustawy o z.e.g. wyłącza możliwość nabycia świadectw

rekompensacyjnych.

Od wyroku Sądu Apelacyjnego wniósł kasację pełnomocnik wnioskodawcy, w

której zarzucił naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 3 pkt 2

ustawy z dnia 6 marca 1997 r. o zrekompensowaniu okresowego niepodwyższania

płac w sferze budżetowej oraz utraty niektórych wzrostów lub dodatków do emerytur i

rent, art. 10 a ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym górników i ich rodzin oraz

art. 1 ustawy z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent - przez

błędne przyjęcie, że podwyższenie emerytury lub renty na podstawie art. 10a ust. 1

ustawy o z.e.g. wyłącza możliwość nabycia świadectw rekompensacyjnych.

Wskazując na powyższe podstawy kasacji (art. 3931

KPC) wnosił: 1) o zmianę

zaskarżonego wyroku, a także wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpie-

4

czeń Społecznych w Katowicach z dnia 2 grudnia 1997 r. i przyznanie Bronisławowi

A. nieodpłatnie świadectw rekompensacyjnych wraz z zasądzeniem od strony poz-

wanej na jego rzecz kosztów zastępstwa procesowego za instancję kasacyjną,

ewentualnie 2) o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Wo-

jewódzkiemu-Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach do ponowne-

go rozpoznania oraz rozstrzygnięcia o kosztach procesu za instancję kasacyjną.

W uzasadnieniu kasacji wywiedziono, że „stosownie do art. 8 ustawy z dnia 6

marca 1997 r. osobami uprawnionymi do nieodpłatnego nabycia świadectw rekom-

pensacyjnych są, między innymi, osoby będące przed dniem 15 listopada 1991 r.

emerytami i rencistami uprawnionymi do wzrostu lub dodatku z tytułu prac w szcze-

gólnych warunkach lub w szczególnym charakterze na podstawie art. 1 ustawy z dnia

17 października 1991 r. o rewaloryzacji, które utraciły prawo do wzrostu lub dodatku

lub którym nie ustalono emerytury lub renty na podstawie art. 6 ust. 5 ustawy z dnia 1

lutego 1983 r. o zaopatrzeniu emerytalnym górników i ich rodzin wymienionych w art.

2 ust. 2 ustawy z dnia 30 czerwca 1994 r.” Skoro skarżący pobierał 15% dodatek za

uciążliwe warunki pracy pod ziemią, który następnie został mu zabrany, to „jest” i

powinien być objęty przepisem art. 3 pkt 2 ustawy z dnia 1 lutego 1983 r. o rewalory-

zacji. Pogląd Sądu Apelacyjnego, iż skarżący nie jest uprawniony do nieodpłatnego

nabycia świadectw rekompensacyjnych, gdyż jego emerytura została obliczona na

podstawie art. 6 ust. 5 ustawy o rewaloryzacji i art. 10a ustawy o z.e.g. jest wadliwy.

Należy przy tym podnieść, iż skarżący w roku 1995 przy zastosowaniu przeliczników

1,8 i 1,4 oraz 1,3 stracił na tym przeliczeniu, gdyż „zabrano mu za ponad 20 lat pracy

przelicznik 1,4”.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W sprawie jest bezsporne, że skarżący miał przyznany do emerytury górniczej

wzrost w wysokości 15% podstawy jej wymiaru z tytułu wykonywania pracy górniczej

oraz że z chwilą wejścia w życie ustawy z 17 października 1991 r. o rewaloryzacji

został pozbawiony tego wzrostu. Wbrew jednak zarzutom podniesionym w kasacji,

stanowisko Sądów obu instancji, że skarżący nie ma prawa do nieodpłatnego naby-

cia świadectw rekompensacyjnych na podstawie art. 3 pkt 2 ustawy z dnia 6 marca

1997 r. o zrekompensowaniu okresowego niepodwyższania płac w sferze budżeto-

wej oraz utraty niektórych wzrostów lub dodatków do emerytur i rent (Dz.U. Nr 30,

5

poz. 164) jest prawidłowe. Sąd Apelacyjny podzielając stanowisko Sądu pierwszej

instancji przytoczył obszerną argumentację prawną przemawiającą za takim stano-

wiskiem. Sąd Apelacyjny dokonał prawidłowej wykładni art. 3 pkt 2 powołanej ustawy

z dnia 6 marca 1997 r. Należy podzielić stanowisko, że w myśl tego przepisu oso-

bom, którym ustalono emerytury lub renty na podstawie: a) art. 6 ust. 5 ustawy z dnia

17 października 1991 r. o rewaloryzacji i b) art. 10a ustawy z dnia 1 lutego 1983 r. o

z.e.g., c) lub art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 30 czerwca 1994 r. o zmianie ustawy o z.e.g.,

nie przysługuje prawo do nabycia nieodpłatnych świadectw rekompensacyjnych. Wy-

nika to z brzmienia tego przepisu oraz jego ratio legis. Celem tego przepisu jest zre-

kompensowanie rzeczywistej straty jakiej doznali świadczeniobiorcy z powodu utraty

wzrostów lub dodatków do emerytur i rent. Odwołanie się w tym przepisie do art. 6

ust. 5 ustawy o rewaloryzacji, art. 10a ustawy z 1 lutego 1983 r. o z.e.g. i art. 2 ust. 2

ustawy z 30 czerwca 1994 r. o zmianie ustawy o z.e.g., a więc do przepisów wpro-

wadzających korzystniejsze w stosunku do ogólnie obowiązujących zasad ustalania

wysokości emerytur i rent, świadczy zaś, iż ustawodawca uznał, że obliczenie świad-

czeń emerytalno-rentowych według tych uprzywilejowanych zasad stanowi wystar-

czającą rekompensatę utraty wzrostów z tytułu wykonywanej pracy górniczej. Słusz-

nie podkreślił Sąd Apelacyjny, iż za takim stanowiskiem przemawia dodatkowo art. 5

ustawy z dnia 30 czerwca 1994 r. o zmianie ustawy o z.e.g. , który także wyłącza

prawo do rekompensacyjnych świadectw udziałowych tym emerytom i rencistom, o

których mowa w art. 30 ust. 1 pkt 2 ustawy o narodowych funduszach inwestycyjnych

i ich prywatyzacji, którzy skorzystali z podwyższenia emerytury lub renty na podsta-

wie art. 10a ust. 1 ustawy o z.e.g. W myśl zaś ust. 2 tego przepisu, emerytom i

rencistom, którzy otrzymali rekompensacyjne świadectwa udziałowe, nie przysługuje

podwyższenie emerytury lub renty na podstawie przepisów powołanych w ust. 1.

Na koniec należy podnieść, iż powołanie w uzasadnieniu kasacji art. 8 ustawy

z 6 marca 1997 r. Sąd Najwyższy traktuje jako oczywistą omyłkę lub błąd maszyno-

wy, gdyż treść tego zdania odnosi się do art. 3 pkt 2 tejże ustawy, który zresztą zos-

tał powołany w zarzutach kasacji.

Kierując się powyższymi przesłankami Sąd Najwyższy uznał, iż kasacja nie

ma uprawnionych podstaw, w związku z czym podlega oddaleniu na mocy art. 39312

KPC.

========================================