III RN 108/98

Wyrok z dnia 6 stycznia 1999 r.

III RN 108/98

Niewykonanie przez Radę Ministrów obowiązku wynikającego z kompe-

tencji do wydania rozporządzenia zapewniającego prawidłowe wykonanie

ustawy (art. 146 ust. 4 pkt 1 i 2 w związku z art. 92 Konstytucji RP) narusza

konstytucyjne zasady funkcjonowania demokratycznego państwa prawnego

(art. 2 i 7 Konstytucji RP), a tym samym może stanowić delikt konstytucyjny.

Przewodniczący SSN: Kazimierz Jaśkowski, Sędziowie SN: Walerian Sanetra,

Andrzej Wasilewski (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 6 stycznia 1999 r. sprawy ze skargi

Wojewody K. na postanowienie Społecznej Komisji Rewindykacyjnej z dnia 23

kwietnia 1997 r. [...] w przedmiocie odmowy ponownego rozpoznania sprawy zwrotu

majątku utraconego przez związki zawodowe w wyniku wprowadzenia stanu wojen-

nego, na skutek rewizji nadzwyczajnej Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego [...]

od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 stycznia

1998 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i oddalił skargę.

U z a s a d n i e n i e

Społeczna Komisja Rewindykacyjna orzeczeniem z dnia 26 marca 1997 r. [...]

wydanym na podstawie art. 5 ust. 1 oraz art. 1 ust. 1 i ust 2, art. 3 ust. 1, art. 3

1

ust.

2, ust. 4 i ust. 6, art. 3

2

ust. 2 i art. 3

3

ustawy z dnia 25 października 1990 r. o zwrocie

majątku utraconego przez związki zawodowe i organizacje społeczne w wyniku

wprowadzenia stanu wojennego (jednolity tekst: Dz.U. z 1996 r. Nr 143, poz. 661 -

powoływanej dalej jako: ustawa rewindykacyjna): po pierwsze - zobowiązała Nieza-

leżny Samorządny Związek Zawodowy Pracowników Zespołu Opieki Zdrowotnej [...]

w M. do zapłaty na rzecz NSZZ „Solidarność” Komisji Zakładowej przy Zakładzie

2

Opieki Zdrowotnej [...] w M. kwoty 44,- zł z ustawowymi odsetkami oraz po drugie -

zobowiązała Wojewodę K. do zapłaty na rzecz NSZZ „Solidarność” - Komisji Zakła-

dowej przy Zakładzie Opieki Zdrowotnej [...] w M. kwoty 16.176zł, w tym 10.000 zł w

gotówce, a pozostałej należności w kwocie 6.176 zł na zasadach i w trybie określo-

nym w art. 3

2

ustawy rewindykacyjnej, wraz z ustawowymi odsetkami od dnia wyda-

nia orzeczenia.

Wojewoda K. powołując się na art. 127 § 3 KPA zwrócił się do Społecznej

Komisji Rewindykacyjnej o ponowne rozpatrzenie sprawy i uchylenie powyższego

orzeczenia. W uzasadnieniu swego wniosku Wojewoda K. podniósł, że art. 3

2

ust. 3

ustawy rewindykacyjnej stanowi, iż Rada Ministrów w drodze rozporządzenia wyda-

nego w porozumieniu z Ogólnopolskim Porozumieniem Związków Zawodowych i

Niezależnym Samorządnym Związkiem Zawodowym „Solidarność” określi zasady i

tryb regulowania między innymi takich zobowiązań, jak te, które stanowiły przedmiot

rozstrzygnięcia w powyższym orzeczeniu. Ponieważ jednak rozporządzenie takie nie

zostało wydane do chwili kiedy Społeczna Komisja Rewindykacyjna orzekała w

sprawie, Wojewoda K. wyraził opinię, że wydając to orzeczenia Komisja naruszyła

prawo, bowiem wydała je pomimo braku wymaganych podstaw prawnych w postaci

przepisów wykonawczych konkretyzujących postanowienia przedmiotowej ustawy, a

ponadto niewłaściwie zinterpretowała art. 3

2

w związku z art. 2 ustawy rewindykacyj-

nej. Jednakże Społeczna Komisja Rewindykacyjna postanowieniem z dnia 23 kwiet-

nia 1997 r. odmówiła ponownego rozpoznania sprawy [...], stwierdzając, że orzecze-

nie z dnia 23 kwietnia 1997 r. jest zgodne z przepisami ustawy rewindykacyjnej. W

tej sytuacji Wojewoda K. w skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9

czerwca 1997 r. wniósł o uchylenie postanowienia Społecznej Komisji Rewindyka-

cyjnej wydanego w dniu 23 kwietnia 1997 r. [...] w sprawie odmowy ponownego roz-

poznania sprawy. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że w zaskarżonym orzecze-

niu, które mylnie nazwano postanowieniem, nie została powołana podstawa prawna

jego wydania, a ponadto ani art. 5 ust. 1, ani też art. 3

2

ust 2 ustawy rewindykacyjnej

nie mogły stanowić podstawy prawnej wydania rozstrzygnięcia w przedmiotowej

sprawie, tym bardziej że brak było koniecznych przepisów wykonawczych, które

powinny zostać wydane na podstawie art. 3

2

ust. 3 ustawy rewindykacyjnej. Dlatego,

w opinii skarżącego, orzeczenie Komisji było przedwczesne i niewykonalne, co w

konsekwencji uzasadniało wniosek o stwierdzenie jego nieważności.

3

Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 23 stycznia

1998 r. [...], stwierdził nieważność zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzające-

go je orzeczenia Społecznej Komisji Rewindykacyjnej z dnia 26 marca 1997 r. w

części zobowiązującej Wojewodę K. do zapłaty 16.176 zł na rzecz Komisji Zakła-

dowej NSZZ „Solidarność” przy Zespole Opieki Zdrowotnej [...] w M. W uzasadnieniu

tego wyroku podniesiono w szczególności, że jakkolwiek stosownie do uchwały

składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 5 listopada 1997 r. (III ZP 34/97)

warunkiem dopuszczalności skargi na orzeczenie Społecznej Komisji Rewindykacyj-

nej jest uprzednie zwrócenie się do tej Komisji z wezwaniem do usunięcia narusze-

nia prawa (art. 34 ust. 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Admi-

nistracyjnym - Dz.U. Nr 74, poz. 368 ze zm. - powoływana nadal jako: ustawa o

NSA), a niezwrócenie się z wnioskiem do Komisji o ponowne rozpatrzenie sprawy

(art. 127 § 3 KPA), to jednak biorąc pod uwagę, że wniosek Wojewody K. złożony

został w kwietniu 1997 r. (wedle daty prezentaty: w dniu 8 kwietnia 1997 r.), czyli

przed datą podjęcia wspomnianej uchwały przez Sąd Najwyższy, a przy tym wnie-

siony został w trybie art. 127 § 3 KPA i wyraźnie zmierzał do ponownego rozpatrze-

nia sprawy zakończonej orzeczeniem Społecznej Komisji Rewindykacyjnej z dnia 26

marca 1997 r. [...], co pozostawało w bezpośrednim związku i było zgodne z ówczes-

ną linią orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego w tego typu sprawach,

która znalazła wyraz w postanowieniu z dnia 7 marca 1997 r. (I SA 35/96), to Sąd ten

stanął na stanowisku, że ocena zgodności z prawem wniesienia skargi w rozpozna-

wanej sprawie powinna opierać się na art. 34 ust. 1 ustawy o NSA w związku z art.

127 § 3 KPA, a nie na art. 34 ust. 3 ustawy o NSA. W konsekwencji Naczelny Sąd

Administracyjny stwierdził nieważność zaskarżonego postanowienia Społecznej

Komisji Rewindykacyjnej z dnia 23 kwietnia 1997 r., które - w opinii tego Sądu - za-

równo z uwagi na jego treść, jak i wymagania formalne, powinno mieć w istocie zna-

miona decyzji administracyjnej, bowiem złożony przez skarżącego w trybie art. 127 §

3 KPA wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy powinien być załatwiony w drodze

decyzji, a nie postanowienia (art. 138 § 1 KPA). Naczelny Sąd Administracyjny zwró-

cił także uwagę na to, że w sentencji zaskarżonego postanowienia Społeczna Komi-

sja Rewindykacyjna nie powołała podstawy prawnej jego wydania oraz błędnie

określiła datę wydanego uprzednio merytorycznego orzeczenia w niniejszej sprawie

(w postanowieniu podana została data „23 kwietnia 1997 r.”, tymczasem orzeczenie

merytoryczne zostało wydane w dniu „26 marca 1996 r.”), co również wskazywało na

4

to, że zaskarżone rozstrzygnięcie rażąco naruszyło wymagania prawne, jakim

powinna czynić zadość decyzja administracyjna. Oceniając natomiast przedmiotowe

rozstrzygnięcia Społecznej Komisji Rewindykacyjnej z punktu widzenia przepisów

prawa materialnego, Naczelny Sąd Administracyjny stanął na stanowisku, że zostały

one wydane nie tylko bez podstawy prawnej, ale i z rażącym naruszeniem prawa

(art. 156 § 1 pkt 2 KPA), ponieważ jako podstawę prawną orzeczenia Komisji z dnia

26 marca 1997 r. powołano art. 5 ust. 1 oraz art. 1 ust. 1 i ust 2, art. 3 ust. 1, art. 3

1

ust 2, ust. 4 i ust. 6, art. 3

2

ust. 2 i art. 3

3

ustawy rewindykacyjnej. Tymczasem,

istotne znaczenie w sprawie mają przepisy art. 3

1

ust. 2, ust. 4 i ust. 6 oraz art. 3

2

ust

2 i ust. 3 ustawy rewindykacyjnej. Z przepisów tych wynika w szczególności, że

Skarb Państwa reprezentowany przez właściwych wojewodów ma obowiązek

zaspakajać roszczenia organizacji związkowych w zakresie określonym w art. 3

1

ust.

4 ustawy rewindykacyjnej, przy uwzględnieniu reguł kompensacji w formach

określonych w art. 3

2

ust. 1 ustawy rewindykacyjnej oraz przy równoczesnym

założeniu, że szczegółowe zasady i tryb regulowania zobowiązań Skarbu Państwa, o

których mowa w art. 3

1

ust. 4 i ust. 5 ustawy rewindykacyjnej, określone zostaną w

drodze rozporządzenia Rady Ministrów (art. 3

2

ust. 3 ustawy rewindykacyjnej).

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, zakres wynikającego z art. 3

2

ust. 3

ustawy rewindykacyjnej upoważnienia do wydania rozporządzenia przez Radę

Ministrów wskazuje na to, że do czasu wydania tego rozporządzenia Społeczna

Komisja Rewindykacyjna nie może orzekać o zobowiązaniach Skarbu Państwa, o

których mowa w art. 3

1

ust. 4 i ust. 5, bowiem do tego czasu nie jest znany nie tylko

tryb, ale także szczegółowe zasady regulowania tych zobowiązań. Naczelny Sąd

Administracyjny stanął na stanowisku, że skoro art. 3

2

ust. 3 ustawy rewindykacyjnej

odnosi się wprost do zobowiązań wymienionych w art. 3

1

ust. 4 i ust. 5 ustawy

rewindykacyjnej, to wynika stąd, że Społeczna Komisja Rewindykacyjna nie może

orzekać także w odniesieniu do wartości zobowiązań Skarbu Państwa nie

przekraczających wartości określonych w art. 3 ust 2 ustawy rewindykacyjnej,

ponieważ nie są znane ani szczegółowe zasady, ani tryb regulowania takich

zobowiązań. Dlatego w rozpoznawanej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny na

podstawie art. 156 § 1 pkt 2 KPA stwierdził nieważność orzeczenia Społecznej

Komisji Rewindykacyjnej z dnia 26 marca 1997 r., tym bardziej że orzeczenie to, w

części dotyczącej nałożonego na Wojewodę K. obowiązku, nie mogłoby zostać

5

wykonane do czasu wejścia w życie rozporządzenia Rady Ministrów, o którym mowa

w art. 3

2

ust. 3 ustawy rewindykacyjnej.

Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego [...] wniósł rewizję nadzwyczajną od po-

wyższego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego [...], zarzucając mu rażące

naruszenie prawa, a w szczególności: naruszenie art. 5 ust. 1 ustawy rewindykacyj-

nej w wyniku ustalenia, że Społeczna Komisja Rewindykacyjna nie może orzekać o

zobowiązaniach Skarbu Państwa z tytułu różnic bądź nadpłat, o których mowa w art.

3

1

ust. 4 i ust. 5 tej ustawy, jeżeli przekroczą one wielkość określoną w ustawie, do-

póki Rada Ministrów nie wyda na podstawie art. 3

2

ust. 3 ustawy rewindykacyjnej

rozporządzenia w sprawie szczegółowego trybu i zasad regulowania zobowiązań

Skarbu Państwa w tym zakresie; naruszenie art. 3

2

ust 2 ustawy rewindykacyjnej, w

wyniku jego błędnej interpretacji, która doprowadziła do wniosku, że zobowiązania

Skarbu Państwa przekraczające określone kwoty mają być w całości regulowane

wyłącznie w formach przewidzianych w art. 3

2

ust. 1 ustawy rewindykacyjnej; naru-

szenie przepisów regulujących właściwość Naczelnego Sądu Administracyjnego,

które nie przewidują możliwości wzruszania stanowiska organów publicznych w

wypadku odmowy uwzględnienia wezwania do usunięcia naruszenia prawa (art. 34

ust. 3 ustawy o NSA); naruszenie art. 22 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 22 ust. 3

ustawy o NSA wobec braku wskazania okoliczności, które mogłyby rzeczywiście

uzasadniać wydanie takiego rozstrzygnięcia, jak zawarte w sentencji zaskarżonego

wyroku. W konsekwencji powyższych zarzutów, rewizja nadzwyczajna zarzucił także

zaskarżonemu wyrokowi naruszenie interesu Rzeczypospolitej Polskiej, wobec tego

że w wyroku tym sformułowany został faktycznie „zakaz” realizowania przez Spo-

łeczną Komisję Rewindykacyjną ustawowych kompetencji tego organu w przedmio-

towej sprawie oraz w innych podobnych sprawach, a także z uwagi na to, że w wyni-

ku tego wyroku ulegnie powiększeniu kwota zobowiązania Skarbu Państwa (z tytułu

odsetek naliczanych od dnia wydania orzeczenia Społecznej Komisji Rewindykacyj-

nej do dnia zapłaty), wobec pozbawienia mocy tytułu prawnego zwolnienia się

Skarbu Państwa od tej części jego zobowiązania, która podlegała i podlega zaspo-

kojeniu przez zapłatę w gotówce (w danym wypadku kwoty 10.000 zł). W tej sytuacji

w rewizji nadzwyczajnej sformułowany został alternatywnie wniosek albo o uchylenie

zaskarżonego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie i

przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania, albo o jego uchylenie

i oddalenie skargi Wojewody K. na rozstrzygnięcia Społecznej Komisji Rewindykacyj-

6

nej. W uzasadnieniu zarzutów rewizji nadzwyczajnej podniesiono w szczególności,

że skoro w chwili orzekania w niniejszej sprawie składowi orzekającemu Naczelnego

Sądu Administracyjnego znana była uchwała składu siedmiu sędziów Sądu

Najwyższego z dnia 5 listopada 1997 r. (III ZP 34/97, OSNAPiUS 1998 nr 4, poz.

105), to Naczelny Sąd Administracyjny powinien oceniać zgodność z prawem zas-

karżonego postanowienia Społecznej Komisji Rewindykacyjnej z dnia 23 kwietnia

1997 r. wyłącznie w nawiązaniu do art. 34 ust. 3 ustawy o NSA, traktując wniosek

Wojewody K., skierowany do Społecznej Komisji Rewindykacyjnej, jako wezwanie do

usunięcia naruszenia prawa. W konsekwencji, przedmiotem wszczętego na podsta-

wie skargi Wojewody K. z dnia 9 czerwca 1997 r. postępowania przed Naczelnym

Sądem Administracyjnym powinna być wyłącznie ocena legalności wydanego w ni-

niejszej sprawie orzeczenia Społecznej Komisji Rewindykacyjnej z dnia 26 marca

1997 r., a nie wydane przez tę Komisję postanowienie z dnia 23 kwietnia 1997 r.

Rewizja nadzwyczajna wywodzi również, że błędne jest stanowisko Naczelnego

Sądu Administracyjnego, jakoby Społeczna Komisja Rewindykacyjna nie mogła

orzekać o zobowiązaniach Skarbu Państwa przekraczających (w zależności od tego,

czy podmiotem uprawnionym jest zakładowa organizacja związkowa, czy organizacja

zakładowa szczebla ponadzakładowego) odpowiednio 10.000 zł i 100.000 zł dopóki

nie zostanie wydane rozporządzenie Rady Ministrów na podstawie art. 3

2

ust. 3

ustawy rewindykacyjnej. Błąd ten, w opinii rewizji nadzwyczajnej, wynika stąd, że

Naczelny Sąd Administracyjny zdaje się utożsamiać kompetencję Społecznej Komisji

Rewindykacyjnej do orzekania o ewentualnych zobowiązaniach Skarbu Państwa z

tytułu różnic i nadpłat, o których mowa w art. 3

1

ust. 4 i ust. 5 ustawy rewindykacyjnej

(art. 5 ust. 1 ustawy rewindykacyjnej) oraz kompetencje właściwych miejscowo

wojewodów do realizacji tego typu zobowiązań w imieniu Skarbu Państwa (art. 3

1

ust.

6 ustawy rewindykacyjnej). Z kolei art. 3

2

ust. 1 i ust 2 ustawy rewindykacyjnej mówią

o formach, w jakich może dojść do realizacji zobowiązań Skarbu Państwa z tytułu

wspomnianych wyżej różnic lub nadpłat, z tym zastrzeżeniem, że jeżeli kwota zobo-

wiązania miałaby przekraczać odpowiednio 10.000 zł w stosunku do zakładowej or-

ganizacji związkowej lub 100.000 zł w stosunku do organizacji związkowej szczebla

ponadzakładowego, względnie w stosunku do organizacji społecznej, to odpowiednie

nadwyżki ponad te kwoty mogą być spłacane jedynie w formach określonych w art.

3

2

ust. 1 ustawy rewindykacyjnej. Przy czym, w opinii rewizji nadzwyczajnej, dla

prawidłowej interpretacji powyższych przepisów prawnych istotne znaczenie ma w

7

szczególności sformułowanie końcowego fragmentu art. 3

2

ust 2 ustawy rewindyka-

cyjnej. Analiza przedstawionej regulacji prawnej prowadzi w rezultacie do wniosku,

że: po pierwsze - zobowiązania Skarbu Państwa, które nie przekraczają stosownych

kwot, określonych różnie w zależności od tego, który podmiot jest upoważniony do

ich otrzymania (art. 3

2

ust 2 ustawy rewindykacyjnej), mają być realizowane wyłącz-

nie w formie gotówkowej; po drugie - zobowiązania Skarbu Państwa przekraczające

kwoty, o których mowa w art. 3

2

ust 2 ustawy rewindykacyjnej, mają być realizowane

w formie gotówkowej do wysokości odpowiednio 10.000 zł lub 100.000 zł oraz w for-

mie rzeczowej lub w formie obligacji w odniesieniu do tej części zobowiązania, która

stanowi nadwyżkę odpowiednio w stosunku do wymienionych wyżej kwot. I w ten

sposób - zdaniem rewizji nadzwyczajnej - prawidłowo zinterpretowała powyższe

przepisy Społeczna Komisja Rewindykacyjna, wydając orzeczenie w przedmiotowej

sprawie. Natomiast Społeczna Komisja Rewindykacyjna nie posiada kompetencji do

określania w wydawanych orzeczeniach formy kompensowania zobowiązań Skarbu

Państwa stanowiących, stosownie do postanowienia art. 3

2

ust 2 ustawy rewindyka-

cyjnej, odpowiednie nadwyżki ponad kwotę 10.000 zł lub 100.000 zł. Obowiązku

takiego nie może nałożyć na tę Komisję również rozporządzenie, jakie zostanie wy-

dane przez Radę Ministrów na postawie upoważnienia wynikającego z art. 3

2

ust. 3

ustawy rewindykacyjnej, bowiem rozporządzenie to ma określić jedynie „szczegółowe

zasady i tryb regulowania zobowiązań Skarbu Państwa, o których mowa w art. 3

1

ust.

4 i 5” ustawy rewindykacyjnej. Wreszcie w rewizji nadzwyczajnej podkreślono, że

zaskarżony nią wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego ma o tyle doniosłe

znaczenie, że dał on początek określonej linii orzecznictwa Naczelnego Sądu

Administracyjnego w tego rodzaju sprawach (co między innymi znalazło następnie

wyraz także w wyroku NSA z dnia 4 lutego 1998 r., I SA 1006/97 oraz w wyroku NSA

z dnia 19 marca 1998 r., I SA 1429/97). Tymczasem rozstrzygnięcia te, w opinii re-

wizji nadzwyczajnej, są sprzeczne nie tylko z literą prawa, ale i z oczywistymi inten-

cjami ustawodawcy, zmierzającego do możliwie szybkiego ustalenia i realizacji ist-

niejących zobowiązań Skarbu Państwa wobec organizacji związkowych i innych or-

ganizacji społecznych, które utraciły mienie w wyniku wprowadzenia stanu wojenne-

go.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

8

Rewizja nadzwyczajna jest uzasadniona.

Stosownie do uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 5

listopada 1997 r., III ZP 34/97 (OSNAPiUS 1998 nr 4, poz. 105), od mającego walor

prawny decyzji administracyjnej orzeczenia Społecznej Komisji Rewindykacyjnej,

która nie jest organem naczelnym administracji w rozumieniu przepisów Kodeksu

postępowania administracyjnego, nie służy wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy

składany w trybie określonym w art. 127 § 3 KPA, lecz skarga do Naczelnego Sądu

Administracyjnego, którą można wnieść po uprzednim zwróceniu się do właściwego

organu z wezwaniem do usunięcia naruszenia prawa (art. 34 ust. 3 ustawy z dnia 11

maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym - Dz.U. Nr 74, poz. 368 ze zm. -

powoływana nadal jako: ustawa o NSA). W tej sytuacji, z formalnoprawnego punktu

widzenia, wniesiony przez stronę „wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy” powinien

być potraktowany przez Społeczną Komisję Rewindykacyjną jako zwrócenie się

strony z „wezwaniem do usunięcia naruszenia prawa” (art. 34 ust. 3 ustawy o NSA).

Dlatego Społeczna Komisja Rewindykacyjna postąpiła właściwie, wydając pos-

tanowienie z dnia 23 kwietnia 1997 r. (art. 8 ustawy z dnia 25 października 1990 r. o

zwrocie majątku utraconego przez związki zawodowe i organizacje społeczne w

wyniku wprowadzenia stanu wojennego - jednolity tekst: Dz.U. z 1996 r. Nr 143, poz.

661 ze zm. - powoływanej dalej jako: ustawa rewindykacyjna - w związku z art. 134

KPA), w którym odmawiając ponownego rozpoznania sprawy uzasadniła to tym, że

orzeczenie Komisji „jest zgodne z postanowieniami znowelizowanej ustawy rewindy-

kacyjnej”. W konsekwencji oznacza to, że w rozpoznawanej sprawie brak było pods-

taw prawnych do przeprowadzenia przez Naczelny Sąd Administracyjny postępo-

wania w celu zbadania legalności postanowienia Społecznej Komisji Rewindykacyj-

nej z dnia 23 kwietnia 1997 r., a tym bardziej do stwierdzenia jego nieważności, jako

wydanego bez podstawy prawnej lub też z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1

pkt 2 KPA). Należało natomiast przyjąć, że skarga strony dotyczy orzeczenia Spo-

łecznej Komisji Rewindykacyjnej z dnia 26 marca 1997 r. i wyłącznie to orzeczenie

powinno być w danym wypadku przedmiotem kontroli w postępowaniu sądowoadmi-

nistracyjnym.

Społeczna Komisja Rewindykacyjna jest organem właściwym do rozstrzygania

w sprawach o zwrot majątku lub środków finansowych na podstawie przepisów

ustawy rewindykacyjnej (art. 4, art. 5 i art. 7 ustawy rewindykacyjnej). Art. 3

1

ust. 4

ustawy rewindykacyjnej przesądza przy tym co do zasady, że Skarb Państwa (w

9

imieniu Skarbu Państwa występują wojewodowie właściwi ze względu na siedzibę

organizacji uprawnionej do uzyskania zwrotu majątku lub środków finansowych - art.

3

1

ust. 6 ustawy rewindykacyjnej) obowiązany jest wypłacić podmiotom uprawnionym

na podstawie art. 2 ust. 3 i ust. 3a oraz na podstawie art. 3 tej ustawy różnicę po-

między należnymi im kwotami a kwotami, które związki zawodowe i organizacje

społeczne są obowiązane zwrócić na podstawie odpowiednio art. 3

1

ust. 1 - 3 ustawy

rewindykacyjnej. Skarb Państwa obowiązany jest również do wyrównania nadpłaty,

jeżeli organizacje zobowiązane do zwrotu wypłaciły organizacjom uprawnionym do

uzyskania zwrotu majątku kwoty wyższe aniżeli kwoty wynikające z art. 3

1

ust. 1 - 3

ustawy rewindykacyjnej (art. 3

1

ust. 5 w związku z art. 3

1

ust. 6 ustawy rewindykacyj-

nej). Równocześnie w art. 3

2

ust. 1 ustawy rewindykacyjnej określone zostały formy

rekompensowania różnic lub nadpłat wymienionych w art. 3

1

ust. 4 i ust. 5 ustawy

rewindykacyjnej, które stosować należy w stosunku do nadwyżki zobowiązania

Skarbu Państwa wówczas, gdy wartość należna z tytułu różnicy wyrównania lub

nadpłaty, miałaby przekraczać 10.000 zł w stosunku do zakładowej organizacji

związkowej lub 100.000 zł w stosunku do organizacji związkowej szczebla po-

nadzakładowego względnie organizacji społecznej (art. 3

2

ust 2 ustawy rewindyka-

cyjnej). Co oznacza, że należności z tytułu różnicy, wyrównania lub nadpłaty, które

nie stanowią tzw. nadwyżek (a więc nie przekraczają wartości odpowiednio - 10.000

zł w wypadku zakładowej organizacji związkowej oraz 100.000 zł w wypadku organi-

zacji związkowej szczebla ponadzakładowego lub organizacji społecznej) powinny

być realizowane wyłącznie w formie gotówkowej i to zarówno wówczas, gdy cała

należność od Skarbu Państwa nie przekracza odpowiednio wartości 10.000 zł lub

100.000 zł, jak i wtedy, gdy wartości te zostały w konkretnym wypadku przekroczone.

Tak więc, w świetle przedstawionej regulacji prawnej, zaskarżone orzeczenie

Społecznej Komisji Rewindykacyjnej z dnia 27 marca 1997 r. jest w pełni zgodne z

obowiązującym prawem. Nie jest również trafny pogląd prawny sformułowany w uza-

sadnieniu zaskarżonego wyroku, wedle którego, pomimo że omawiana ustawa usta-

liła powyższe zasady, to jednak w art. 3

2

ust. 3 zobowiązała równocześnie Radę Mi-

nistrów do określenia w drodze rozporządzenia „szczegółowych zasad i trybu re-

gulowania zobowiązań Skarbu Państwa” i w konsekwencji Społeczna Komisja Re-

windykacyjna nie może orzekać o zobowiązaniach Skarbu Państwa powstałych na

zasadzie art. 3

1

ust. 4 i 5 tej ustawy do czasu wydania tego rozporządzenia, bowiem

nie jest znany nie tylko tryb, ale i szczegółowe zasady regulowania tych zobowiązań.

10

Należy zważyć przede wszystkim, że w wydanym na podstawie art. 3

2

ust. 3 ustawy

rewindykacyjnej rozporządzeniu Rada Ministrów określić ma jedynie „szczegółowe

zasady i tryb regulowania zobowiązań Skarbu Państwa”, z czego wynika, że posta-

nowienia tego rozporządzenia nie będą stanowiły materialnoprawnej podstawy orze-

kania w sprawie zakresu zobowiązań Skarbu Państwa oraz form kompensowania

tych należności, a w szczególności różnic lub nadpłat ponad wartości określone w

art. 3

2

ust. 2 w związku z art. 3

2

ust. 1 i art. 2 ust. 4 ustawy rewindykacyjnej, które

określone zostały wprost w ustawie. Natomiast postanowienia rozporządzenia wyda-

nego na podstawie art. 3

2

ust. 3 ustawy rewindykacyjnej określić mają wyłącznie za-

sady i tryb regulowania zobowiązań Skarbu Państwa, w zakresie, w jakim nie zostały

one już przesądzone w samej ustawie (art. 3

2

ust 2 ustawy rewindykacyjnej - a

contrario). Wprawdzie okoliczność, że Rada Ministrów dotychczas nie wydała rozpo-

rządzenia, o którym mowa w art. 3

2

ust. 3 ustawy rewindykacyjnej, nie uniemożliwia

orzekania przez Społeczną Komisję Rewindykacyjną w sprawach zwrotu majątku na

podstawie ustawy rewindykacyjnej, jak to wywodzi w zaskarżonym wyroku Naczelny

Sąd Administracyjny, tym niemniej fakt ten w istotny sposób utrudnia, a w określo-

nym zakresie wręcz uniemożliwia realizację postanowień ustawy rewindykacyjnej, co

powoduje naruszenie praw uprawnionych podmiotów, a tym samym konstytucyjnych

zasad funkcjonowania demokratycznego państwa prawnego (art. 2 i art. 7 Konstytu-

cji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz.U. Nr 78, poz. 483). Bez-

czynność Rady Ministrów w zakresie realizacji kompetencji do wydania rozporzą-

dzenia niezbędnego w celu zapewnienia wykonania ustawy stanowi delikt konstytu-

cyjny (art. 146 ust. 4 pkt 1 i pkt 2 w związku z art. 92 Konstytucji Rzeczypospolitej

Polskiej) i objęty jest odpowiedzialnością konstytucyjną przed Trybunałem Stanu (art.

198 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej).

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Najwyższy na podstawie art. 236 ust 2

Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. Nr 78, poz.

483) oraz art. 393

15

KPC w związku art. 10 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie

Kodeksu postępowania cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej -

Prawo upadłościowe i Prawo o postępowaniu układowym, Kodeksu postępowania

administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz niektó-

rych innych ustaw (Dz.U. Nr 43, poz. 189 ze zm.) orzekł, jak w sentencji.

========================================