I PKN 562/98

Wyrok z dnia 9 lutego 1999 r.

I PKN 562/98

Jeżeli w stosunku łączącym strony występują istotne elementy umowy o

pracę, to odmienna jego ocena narusza art. 22 § 1 i 1

1

KP.

Przewodniczący: SSN Józef Iwulski, Sędziowie SN: Teresa Flemming-

Kulesza, Maria Mańkowska (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 9 lutego 1999 r. sprawy z powództwa

Bogumiły K. przeciwko Jednostce Wojskowej [...] w W. o ustalenie, na skutek kasacji

powódki od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w

Poznaniu z dnia 22 maja 1998 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Okręgowemu-Są-

dowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu do ponownego rozpoznania i

orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego.

U z a s a d n i e n i e

Bogumiła K. w pozwie skierowanym przeciwko Jednostce Wojskowej [...] w W.

wniosła o ustalenie, że faktycznie wykonywała u pozwanego pracę na podstawie

umowy o pracę oraz o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego.

Pozwana Jednostka Wojskowa wniosła o oddalenie powództwa i zasądzenie

kosztów postępowania.

Wyrokiem z dnia 17 listopada 1997 r. Sąd Rejonowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Wałczu oddalił powództwo i zasądził od powódki na rzecz poz-

wanego zwrot kosztów zastępstwa procesowego. Sąd Rejonowy ustalił, że powódka

od lipca 1996 r. do sierpnia 1997 r. zawarła z pozwaną Jednostką Wojskową czter-

naście miesięcznych umów zlecenia, na podstawie których była zobowiązana do

sprawowania nadzoru w internacie wojskowym znajdującym się pod zarządem strony

pozwanej. Swoje obowiązki, do których należało między innymi zakwaterowanie

2

zgłaszających się żołnierzy skierowanych do internatu przez pozwanego, dbałość o

czystość i porządek, powódka zgodnie z treścią zawartych umów wykonywała oso-

biście, codziennie od godziny 7

00

do 15

00

za wynagrodzeniem ustalonym przez

strony. Ponadto, Sąd pierwszej instancji ustalił, że w § 7 łączących strony umów ist-

niało zastrzeżenie, iż powódce nie przysługują świadczenia i uprawnienia przewi-

dziane dla osób zatrudnionych na podstawie umów o pracę, a w § 8, że w zakresie

spraw nie uregulowanych w umowie zastosowanie mają przepisy Kodeksu cywilne-

go. Na podstawie zebranego materiału dowodowego Sąd Rejonowy uznał, iż po-

wództwo nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem strony łączyły umowy zlecenia w

rozumieniu art. 734 § 1 KC i następnych, o czym świadczy zdaniem Sądu pierwszej

instancji nie tylko nazwa umów ale i ich treść (przede wszystkim § 7 i § 8). Sąd

pierwszej instancji uznał, iż fakt zastrzeżenia w umowach, że powódka ma osobiście

wykonywać powierzone jej obowiązki oraz przebywać na terenie internatu w stałych

godzinach nie przemawia za tym, że łączące strony umowy miały charakter umów o

pracę. Zdaniem Sądu, obowiązku osobistego świadczenia pracy nie wyklucza prze-

pis art. 738 § 1 KC, natomiast codzienne przebywanie na terenie internatu w godzi-

nach 7

00

- 15

00

było wynikiem spoczywających na powódce obowiązków.

Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu wyrokiem

z dnia 22 maja 1998 r. oddalił apelację strony powodowej. Sąd drugiej instancji

podzielił w pełni stanowisko Sądu pierwszej instancji uznając ustalenia dokonane

przez Sąd Rejonowy na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego, za

prawidłowe.

Powyższy wyrok kasacją zaskarżyła powódka zarzucając mu naruszenie

prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 1, 2, 22 § 1 § 1

1

KP, oraz błędną

wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 476 § 1 pkt 1

1

KPC. Powódka wniosła o

uchylenie zaskarżonego wyroku i wyroku Sądu Rejonowego oraz przekazanie

sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania z uwzględnieniem

należnych powódce kosztów procesu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja jest uzasadniona. Ustalony przez Sąd Rejonowy i zaakceptowany

przez Sąd drugiej instancji stan faktyczny sprawy wskazuje, iż powódka była zobo-

wiązana do sprawowania nadzoru nad mieniem internatu wojskowego, zakwatero-

3

wywania żołnierzy oraz dbania o utrzymanie czystości i porządku, a obowiązki te,

zgodnie z zawartą umową, miała wykonywać osobiście w godzinach od 7 do 15-tej.

Sądy obu instancji dokonały błędnej oceny, iż w takich warunkach osobiste wykony-

wanie powierzonej powódce pracy oraz obowiązek przebywania na terenie internatu

w stałych i wyznaczonych godzinach pracy nie przemawiają za tym, że łączące

strony umowy miały charakter umów o pracę.

Stosownie do art. 22 § 1 KP cechami charakterystycznymi dla stosunku pracy

jest zatrudnianie pracownika za wynagrodzeniem i zobowiązanie go do wykonywania

pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem. Niezbęd-

nym warunkiem dla zakwalifikowania umowy zlecenia jako umowy o pracę, jest

ustalenie, że przeważający charakter mają cechy istotne dla umowy o pracę, jak:

osobiste wykonywanie pracy, podporządkowanie pracownika, a także świadczenie

tej pracy w warunkach obciążenia podmiotu zatrudniającego ryzykiem prowadzenia

zakładu pracy. Ma rację powódka w kasacji, , że wykonywanie przez nią pracy re-

cepcjonistki internatu wojskowego we wszystkich dniach tygodnia (z wyjątkiem wol-

nych sobót i niedziel) i w wyznaczonych godzinach pracy, stanowiło pracę pod sta-

łym kierownictwem i kontrolą pracodawcy.

Za podporządkowanie pracownika pracodawcy nie można bowiem uważać

wyłącznie podporządkowania osobowego. Warunki świadczonej przez powódkę

pracy wskazują na jej podporządkowanie organizacyjne, poprzez powierzenie obo-

wiązków, polegających między innymi na osobistym pilnowaniu mienia internatu oraz

wyznaczenie miejsca i czasu pracy.

Sprzeczność oceny tych okoliczności przez Sądy obu instancji polega na tym,

że z jednej strony zostało ustalone, iż powódka miała wykonywać pracę osobiście, z

drugiej - przyjęto, iż było to konsekwencją treści zobowiązania powódki do nadzoru

nad internatem i nie może stanowić okoliczności przesądzającej o pracowniczym, a

nie usługowym charakterze zawartej umowy. Z poglądem tym nie można się zgodzić

bowiem istotnymi elementami umowy o pracę, które nie zawsze występują w umowie

zlecenia, jest właśnie obowiązek pracownika osobistego wykonywania pracy, podpo-

rządkowania pracodawcy, obowiązek przestrzegania czasu pracy i dyscypliny pracy.

Te wszystkie elementy zachodziły w sytuacji, gdy powódka była odpowiedzialna za

pieczę nad mieniem internatu. Jeżeli więc z okoliczności sprawy wynika, że w sto-

sunku łączącym strony występują istotne elementy umowy o pracę, to odmienna

ocena tego stosunku narusza art. 22 § 1 i 1

1

KP.

4

Z tych wszystkich przyczyn i na podstawie art. 393

13

KPC Sąd Najwyższy

orzekł jak w sentencji.

========================================