I PKN 569/98

Wyrok z dnia 17 lutego 1999 r.

I PKN 569/98

Nieprzejęcie pracownika w trybie art. 231

§ 1 KP na skutek rozwiązania

stosunku pracy przed przejęciem zakładu pracy nie wyklucza następstwa

prawnego podmiotu przejmującego w zakresie roszczeń wynikających z bez-

prawnego rozwiązania umowy o pracę przez dotychczasowego pracodawcę.

Przewodniczący: SSN Walerian Sanetra, Sędziowie SN: Józef Iwulski (spra-

wozdawca), Roman Kuczyński.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 17 lutego 1999 r. sprawy z powództwa

Marii W. przeciwko Miejskiemu Ośrodkowi Kultury w K. o przywrócenie do pracy, na

skutek kasacji powódki od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Koszalinie z dnia 30 czerwca 1998 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu-Są-

dowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Koszalinie do ponownego rozpoznania i

orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego.

U z a s a d n i e n i e

Maria W. wniosła o przywrócenie do pracy w pozwanej Agencji Artystycznej –

„E.P.” w K. W toku procesu Sąd wezwał do udziału w sprawie po stronie pozwanej

Miejski Ośrodek Kultury w K. Wyrokiem z dnia 6 marca 1998 r. [...] Sąd Rejonowy-

Sąd Pracy w Koszalinie oddalił powództwo. Sąd ustalił, że powódka w latach 1974-

1987 pracowała jako księgowa w pozwanej Agencji, która nosiła wówczas inną naz-

wę. Natomiast od dnia 24 października 1988 r. do dnia 28 maja 1997 r., kiedy roz-

wiązano z powódką umowę o pracę na podstawie przepisu art. 52 § 1 pkt 1 KP, była

ona zatrudniona u strony pozwanej na stanowisku głównej księgowej. Zgodnie z

ustaleniami Sądu pierwszej instancji rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia

nastąpiło w wyniku zarzucenia powódce: 1) naruszenia art. 100 § 1 i 2 KP na skutek

samowolnego opuszczenia pracy i jednodniowej nieobecności, mimo wyraźnego po-

2

lecenia pozostania na stanowisku; 2) naruszenia § 2 ust. 2 rozporządzenia Ministra

Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 maja 1996 r. w sprawie sposobu usprawiedli-

wiania nieobecności pracownika w pracy oraz udzielania pracownikowi zwolnień z

pracy (Dz.U. Nr 60, poz. 231), poprzez przedstawienie zwolnienia lekarskiego po

pięciu dniach nieobecności w pracy; 3) naruszenia art. 100 § 2 pkt 4 KP w wyniku

wprowadzenia w błąd dyrektora i narażenia pracodawcy na niepotrzebne koszty; 4)

naruszenia art. 100 § 2 pkt 4 KP na skutek nieprawidłowości w wykonywaniu czyn-

ności płacowo-księgowych; 5) naruszenia art. 100 § 2 pkt 4 KP w wyniku przetrzy-

mywania decyzji Urzędu Skarbowego w K. w sprawie określenia podatku. Sąd Rejo-

nowy doszedł do przekonania, iż powództwo nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż

rozwiązanie z powódką umowy o pracę na podstawie przepisu art. 52 § 1 pkt 1 KP

było prawnie uzasadnione. Zdaniem Sądu Rejonowego spośród wszystkich stawia-

nych powódce zarzutów, dwa są rzeczywiste i zasadne. Pierwszy to fakt opuszczenia

przez powódkę miejsca pracy mimo wyraźnego ostrzeżenia ze strony dyrektora,

który jednocześnie gotów był zaakceptować ewentualny wniosek o udzielenie urlopu.

Drugi, to wprowadzenie pracodawcy w błąd co do konieczności wykonania znacznej

ilości kserokopii dokumentów, co pracodawcę naraziło na "pewne koszty oraz

znaczny wysiłek". Pozostałe zarzuty, zdaniem Sądu Rejonowego, nie uzasadniały

rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia.

Wyrokiem z dnia 30 czerwca 1998 r. [...] Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubez-

pieczeń Społecznych w Koszalinie oddalił apelację powódki. Sąd drugiej instancji,

opierając się na treści art. 231

§ 1 KP uznał, że Miejski Ośrodek Kultury w K., ujęty w

wyroku Sądu Rejonowego jako strona pozwana, nie odpowiada za rozwiązanie sto-

sunku pracy przez Agencję Artystyczną - "E.P." w K. Przejęcie zakładu pracy nastą-

piło bowiem 1 stycznia 1998 r., czyli w momencie, gdy umowa o pracę była już roz-

wiązana. Sąd drugiej instancji doszedł do przekonania, iż ze względu na brak sto-

sunku pracy powódki w momencie przejmowania zakładu, Miejski Ośrodek Kultury w

K. nie stał się z mocy prawa stroną tego stosunku, a zatem powódka nie mogła

względem niego skutecznie wystąpić z żądaniem przywrócenia do pracy. Ponadto po

przeanalizowaniu art. 231

§ 2 i art. 56 § 2 KP, Sąd Wojewódzki uznał, iż w sytuacji

niemożności uwzględnienia roszczenia o przywrócenie do pracy, zasądzeniu na

rzecz powódki odszkodowania sprzeciwiają się zasady współżycia społecznego. Sąd

drugiej instancji podzielił bowiem stanowisko, iż powódka swoim zachowaniem naru-

szyła prawo. Powódka samowolnie opuszczając stanowisko pracy i doprowadzając

3

do tworzenia zbędnych kopii dokumentów, naraziła pracodawcę na niepotrzebne wy-

datki. Zdaniem Sądu drugiej instancji "nie zasługuje na ochronę pracownik, który na-

rusza obowiązki pracownicze w nadziei, że jego trudna sytuacja życiowa stanowi

dostatecznie skuteczny argument przed zwolnieniem z pracy".

Wyrok ten powódka zaskarżyła kasacją, zarzucając naruszenie prawa mate-

rialnego przez niewłaściwe zastosowanie przepisu art. 52 § 1 KP oraz błędną wy-

kładnię art. 231

KP. W uzasadnieniu kasacji powódka podniosła, że jej nieobecność

w pracy w dniu 9 maja 1997 r. nie była nieusprawiedliwiona. Co prawda pracodawca

nie wyraził zgody na oddelegowanie powódki w tym dniu na szkolenie, jednak jej

nieobecność w pracy miała być usprawiedliwiona jednodniowym urlopem wypoczyn-

kowym (propozycja pracodawcy), bądź też zaliczeniem przepracowanych godzin

nadliczbowych na poczet czasu pracy w tym dniu (propozycja powódki). W tych wa-

runkach nie można uznać, że pracodawca miał podstawy do uznania nieobecności

powódki, jako nieusprawiedliwionej, szczególnie gdy na pracodawcy zgodnie z art.

94 Kodeksu pracy ciąży obowiązek ułatwienia pracownikowi podnoszenia kwalifikacji

zawodowych. Tego rodzaju postępowanie, naruszające przez pracodawcę obowią-

zek względem pracownika, zostało przez Sąd pominięte przy ocenie przyczyny nie-

obecności powódki w pracy w dniu 9 maja 1997 r. Powódka wywiodła, że w rozumie-

niu art. 52 KP, ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych zacho-

dzi wówczas, gdy działanie lub zaniechanie pracownika cechuje wina umyślna lub

rażące niedbalstwo. Natomiast zarzut ciężkiego naruszenia podstawowego obowiąz-

ku dbałości o mienie pracodawcy, wymaga uwzględnienia stopnia winy pracownika

oraz skutków tego naruszenia, a przede wszystkim powstałej szkody. Zdaniem po-

wódki sporządzenie odbitek kserograficznych dokumentów księgowych w trakcie

trwającej w zakładzie pracy kontroli Urzędu Skarbowego, nie może być ocenione

jako zawinione działanie osoby odpowiedzialnej za stan dokumentów księgowych,

jak również nie może stanowić o szkodzie. Powódka uważa, że Sąd Wojewódzki na-

ruszył prawo materialne, gdyż błędnie ustalił, że w sprawie o przywrócenie powódki

do pracy, stroną nie może być Miejski Ośrodek Kultury w K. Sprawę o przywrócenie

do pracy powódka wniosła przeciwko Agencji Artystycznej "E.P." i w trakcie procesu

nastąpiło przejęcie tej Agencji przez Miejski Ośrodek Kultury w K. na podstawie art.

231

KP. Według powódki Miejski Ośrodek Kultury przejmując Agencję "przejął także

wszelkie ewentualnie toczące się procesy". Brak więc było podstawy do rozważania

zastosowania art. 231

§ 2 KP.

4

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Uzasadnienie zaskarżonego wyroku Sądu drugiej instancji jest niejedno-

znaczne w zakresie oceny zaistnienia przesłanek rozwiązania umowy o pracę w try-

bie art. 52 KP. Oceniając bowiem, że roszczenie powódki o przywrócenie do pracy

lub o odszkodowanie było sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, Sąd dru-

giej instancji pośrednio przyjmuje, że rozwiązanie umowy nastąpiło z naruszeniem

przepisów dotyczących tego trybu rozwiązania umowy o pracę. Równocześnie jed-

nak, jako przesłankę tego rozumowania uznaje, że "nie zasługuje na ochronę pra-

cownik, który narusza obowiązki pracownicze". Sąd drugiej instancji nie ocenia więc,

że powódka naruszyła ciężko swoje podstawowe obowiązki pracownicze, co dopiero

jest przesłanką rozwiązania umowy o pracę w trybie art. 52 KP. Równocześnie

uznaje, że samo naruszenie obowiązków pracowniczych (bez uznania, że było ono

ciężkie i dotyczyło obowiązków podstawowych), prowadzi do sprzeczności roszczeń

z zasadami współżycia społecznego. Jest to rozumowanie oczywiście błędne. Zada-

niem Sądu było bowiem przede wszystkim ocenienie, czy powódka naruszyła ciężko

swoje podstawowe obowiązki pracownicze, a dopiero gdyby tak było, ewentualna

ocena tego w świetle art. 8 KP. Podkreślenia przy tym wymaga, że nawet ciężkie na-

ruszenie obowiązków pracowniczych, gdyby rozwiązanie umowy o pracę naruszało

inne przepisy, nie oznacza jeszcze sprzeczności roszczeń z zasadami współżycia

społecznego czy społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa. Aby przyjąć taką

sprzeczność należałoby stwierdzić szczególną naganność zachowania pracownika

(por. np. wyrok z dnia 26 marca 1998 r., I PKN 571/97, OSNAPiUS 1999 nr 5, poz.

168 czy wyrok z dnia 24 lutego 1998 r., I PKN 539/97, OSNAPiUS 1999 nr 3, poz.

87). Zarzut kasacji dotyczący naruszenia przez Sąd drugiej instancji art. 52 KP, nale-

żało więc uznać za uzasadniony.

Wydaje się, że sposób wykładni i zastosowania przez Sąd drugiej instancji art.

52 i 8 KP wynikał z przyjętej wykładni art. 231

§ 1 KP i uznania, że skoro ten przepis

nie ma zastosowania, to Miejski Ośrodek Kultury w K. nie jest legitymowany w zakre-

sie roszczenia o przywrócenie do pracy czy o odszkodowanie. Rację ma Sąd drugiej

instancji, że przepis art. 231

§ 1 KP ma zastosowanie tylko w sytuacji, gdy w momen-

cie przejęcia w całości lub części zakładu pracy w znaczeniu przedmiotowym przez

innego pracodawcę trwa dany stosunek pracy. Inaczej mówiąc do przejęcia pracow-

5

nika przez nowego pracodawcę nie dochodzi, jeżeli w momencie przejęcia zakładu

pracy stosunek pracy już był rozwiązany (por. np. wyrok z dnia 1 października 1997

r., I PKN 296/97, OSNAPiUS 1998 nr 14, poz. 422). Słusznie też Sąd drugiej instancji

uważa, że przepis art. 231

KP, jako szczególny, wyłącza stosowanie innych przepi-

sów dotyczących następstwa prawnego. Nie ma jednak racji, jeżeli przyjmuje, że

brak przesłanek zastosowania art. 231

§ 1 KP oznacza, że nie będą działały inne

przepisy dotyczące następstwa prawnego, a więc przejścia określonych praw i obo-

wiązków z jednego podmiotu na drugi. Następstwo takie i określony zakres przejęcia

praw i obowiązków może wynikać wprost z konkretnego przepisu prawa, z aktu ad-

ministracyjnego, czynności prawnej czy innego zdarzenia prawnego (por. np.

uchwałę z dnia 22 lutego 1994 r., I PZP 1/94, OSNAPiUS 1994 nr 2, poz. 23, doty-

czącą śmierci pracodawcy). Można wskazać liczne przypadki takiego przejęcia praw i

obowiązków, czy wręcz sytuacji prawnej, w tym także w sposób szczególny regulują-

ce przejęcie pracowników (art. 80 ustawy z dnia 23 listopada 1990 r. o łączności,

Dz.U Nr 86, poz. 504 ze zm. - por. uchwałę Trybunału Konstytucyjnego z dnia 10

czerwca 1992 r., W 12/91, OTK 1992 cz. 1, poz. 19; art. 6 ustawy z dnia 30 sierpnia

1996 r. o komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych, Dz.U. Nr 118,

poz. 561 ze zm.; a poprzednio art. 9 ustawy z dnia 13 lipca 1990 r. o prywatyzacji

przedsiębiorstw państwowych, Dz.U. Nr 51, poz. 298 ze zm. - por. uchwałę z dnia 2

czerwca 1995 r., I PZP 16/95, OSNAPiUS 1995 nr 21, poz. 261; czy art. 526 lub art.

40 § 2 KC - por. uchwała składu siedmiu sędziów z dnia 15 grudnia 1992 r., I PZP

56/92, OSNCP 1993 z. 4, poz. 50; por. też uchwałę z dnia 21 września 1990 r., III

PZP 4/90, OSP 1991 z. 9, poz. 208).

Oznacza to, że prawidłowa ocena Sądu drugiej instancji, iż powódka jako pra-

cownik nie została przejęta przez pozwany Miejski Ośrodek Kultury, gdyż jej stosu-

nek pracy wcześniej się rozwiązał, a więc, że w sprawie nie miał zastosowania art.

231

§ 1 KP, doprowadziła Sąd do przedwczesnego wniosku, że Ośrodek ten nie

przejął obowiązków swojego poprzednika w zakresie rozwiązanych stosunków pracy.

Aby to ocenić konieczne jest ustalenie na jakiej podstawie doszło do przekształceń

po stronie pracodawcy i analiza, czy nie nastąpiło przejęcie obowiązków prawnych

poprzednika, w tym zwłaszcza obowiązków w zakresie rozwiązanych uprzednio sto-

sunków pracy. W tym znaczeniu Sąd drugiej instancji błędnie zastosował (nie zasto-

sował) art. 231

§ 1 KP, gdyż nieprawidłowo przyjął, że niestosowanie tego przepisu

oznacza brak następstwa prawnego pozwanego Ośrodka w zakresie obowiązków

6

(roszczeń) powódki w zakresie rozwiązanego przez Agencję Artystyczną – „E.P.” w

K. stosunku pracy.

Prowadzi to do uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy Sądowi

drugiej instancji do ponownego rozpoznania na podstawie art. 39313

§ 1 i 108 § 2

KPC.

========================================