I PKN 597/98

Wyrok z dnia 23 lutego 1999 r.

I PKN 597/98

Powództwo o ustalenie nie może zmierzać do uzyskania dowodów, które

miałyby być wykorzystane w innym postępowaniu.

Przewodniczący: SSN Jadwiga Skibińska-Adamowicz, Sędziowie SN: Andrzej

Kijowski, Barbara Wagner (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 23 lutego 1999 r. sprawy z powództwa

Czesława A. przeciwko R. Spółce Węglowej S.A. Kopalni Węgla Kamiennego „R.” w

R. o ustalenie i nakazanie wydania świadectwa pracy, na skutek kasacji powoda od

wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach

Ośrodka Zamiejscowego w Rybniku z dnia 26 czerwca 1998 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach-Ośro-

dek Zamiejscowy w Rybniku wyrokiem z dnia 26 czerwca 1998r. [...] oddalił apelację

Czesława A. od wyroku Sądu Rejonowego-Sądu Pracy w Wodzisławiu Śląskim z

dnia 31 marca 1998 r. [...] oddalającego powództwo o zaliczenie okresu nauki w Za-

sadniczej Szkole Górniczej Kopalni Węgla Kamiennego „ R.” do stażu pracownicze-

go.

Czesław A. wnosił o ustalenie, że okres nauki od 1 września 1959 r. do 30

września 1961 r. jest okresem zatrudnienia, chcąc uzyskać pewność i gwarancję, że

czas ten będzie uwzględniony przy określeniu wysokości ewentualnych przyszłych

jego należności ze stosunku pracy oraz świadczeń emerytalno-rentowych. W ocenie

Sądu, skoro powód będzie mógł dochodzić w przyszłości określonych świadczeń, do

których prawa jeszcze nie nabył, nie ma on obecnie interesu prawnego w ustaleniu

okoliczności stanowiącej jedną z przesłanek nabycia prawa do tych świadczeń lub

2

ich wysokości. Jego powództwo jako niedopuszczalne w myśl art. 189 KPC powinno

zostać oddalone już na tej tylko podstawie. Ponieważ jednak Sąd pierwszej instancji

rozpoznał sprawę merytorycznie i tej w przeważającej części dotyczyła apelacja, Sąd

drugiej instancji odniósł się w motywach wyroku także do zasadności żądania pozwu.

Podzielił ocenę Sądu pierwszej instancji, że umowa o naukę zawarta w dniu 1

kwietnia 1959 r. między Czesławem A. i Kopalnią Węgla Kamiennego „R.” nie sta-

nowiła podstawy zatrudnienia w ramach stosunku pracy. W okresie nauki powód od-

bywał praktyczne zajęcia dwa razy, a w III klasie trzy razy tygodniowo. Otrzymywał

pomoc materialną i świadczenia przewidziane w zarządzeniu nr 80 Ministra Górnic-

twa i Energetyki z dnia 22 kwietnia 1959 r. w sprawie organizacji szkół przyzakłado-

wych górniczych oraz uprawnień uczniów i absolwentów tych szkół (nie publicznych).

Błędne jest wprawdzie powoływanie się przy rozstrzygnięciu sprawy na zawarcie

umowy na podstawie późniejszego zarządzenia, jednak w spornym okresie

obowiązywała ustawa z dnia 2 lipca 1958 r. o nauce zawodu (Dz.U. Nr 45, poz. 226),

której przepisy określały treść umowy tego rodzaju. Jednym z warunków umowy o

naukę zawodu było określenie wynagrodzenia za pracę. Pomoc materialna, którą

otrzymywał powód w okresie nauki, nie była wynagrodzeniem należnym za pracę

wykonywaną w ramach stosunku pracy nawiązanego w celu nauki zawodu. Zawarcie

umowy w dniu 1 kwietnia 1959 r. należy traktować jako potwierdzenie zaistniałego

wcześniej faktu podjęcia nauki na warunkach jak w umowie.

Czesław A. zaskarżył ten wyrok kasacją. Wskazując jako jej podstawę naru-

szenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 189 KPC i niezastosowanie

art. 2 ustawy z dnia 1 lipca 1949 o związkach zawodowych (Dz.U. Nr 41, poz. 239 ze

zm.), art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 30 grudnia 1950 r. o wydawaniu Dziennika

Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej i Dziennika Urzędowego Rzeczypospolitej Polskiej

„Monitor Polski” ( Dz.U. Nr 58, poz. 524 ze zm.), § 4 pkt 3 uchwały nr 519 Rady Mi-

nistrów z dnia 10 września 1956 r. w sprawie przejęcia szkolnictwa zawodowego

przez Ministra Oświaty (M.P. Nr 87, poz. 1005 ze zm.), wniósł o zmianę zaskarżone-

go wyroku i uwzględnienie powództwa lub o uchylenie obu wyroków i przekazanie

sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, w obu przypadkach z

zasądzeniem od strony pozwanej na rzecz powoda kosztów postępowania. Zdaniem

skarżącego, Sąd błędnie przyjął, że możliwa jest realizacja jego interesu prawnego w

drodze powództwa o świadczenie. Czesław A. nie jest obecnie zatrudniony, wobec

czego nie ma podmiotu, do którego mógłby skierować roszczenia. Swój interes w

3

drodze powództwa o świadczenie mógłby ewentualnie realizować tylko w przyszłości.

Interes powoda w ustaleniu, że naukę pobierał będąc pracownikiem, polega na

uczynieniu pewnym stosunku prawnego dotychczas niepewnego.

Co do meritum, kasator wywodził, że Zasadnicza Szkoła Górnicza KWK „R.”

była szkołą przyzakładową, utworzoną przez Ministra Górnictwa i Energetyki. Szkoły

tego typu organizowano dla młodzieży pracującej (pkt 1 ust. 1 § 1 uchwały Nr 519

Rady Ministrów z dnia 10 września 1956 r.). Powód nie mógłby zatem uczyć się w

Zasadniczej Szkole Górniczej KWK „R.”, gdyby nie był pracownikiem tej kopalni. Po-

zostawania Czesława A. w stosunku pracy dowodzi także fakt, że od roku 1960 na-

leżał do związku zawodowego górników.

Skarżący podniósł także, że zarządzenie nr 80 nie powinno stanowić podsta-

wy prawnej rozstrzygnięcia sprawy, albowiem akt ten nie został opublikowany, co, w

kontekście art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 30 grudnia 1950 r., powoduje, że jego

moc prawna co najmniej budzi wątpliwości.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Powód może żądać ustalenia istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub

prawa, gdy ma w tym interes prawny. Istnienie takiego interesu jest kwestionowane,

gdy możliwe są inne formy ochrony praw powoda. Powszechnie aprobowany jest

pogląd, że nie ma interesu w ustaleniu prawa lub stosunku prawnego osoba, która

może dochodzić bezpośrednio świadczenia należnego z tego stosunku. Zwłaszcza

dopuszczalność wytoczenia powództwa o zasądzenie wyklucza, co do zasady, ist-

nienie interesu prawnego w ustaleniu.

Ocena czy powód ma interes prawny w ustaleniu prawa lub stosunku prawne-

go wymaga wszakże indywidualizacji. Czesław A. podał, że ustalenie, iż naukę po-

bierał w okresie zatrudnienia, ma dla niego znaczenie, gdyż wpływa na wysokość

świadczeń pieniężnych od przyszłego pracodawcy, takich jak dodatek stażowy, na-

groda jubileuszowa czy odprawa emerytalna. Okoliczność, że świadczenie ma cha-

rakter przyszły lub potencjalny, a nawet warunkowy, nie podważa zasadności twier-

dzenia, że interes prawny powoda, wnoszącego o ustalenie prawa lub stosunku

prawnego, może zostać zrealizowany w drodze powództwa o to świadczenie. Powód

wnosił o ustalenie faktu prawotwórczego, który, jako przesłanka nabycia prawa do

określonego świadczenia lub jego wysokości, będzie musiał być ustalony w sprawie

4

o to świadczenie. Postępowanie sądowe o ustalenie nie może być środkiem do uzys-

kania dowodów, które miałyby być wykorzystane w innych postępowaniach. Nadto,

na razie nikt prawu powoda nie zaprzecza. Tym bardziej brak interesu prawnego w

ustaleniu, o które wnosił.

Merytoryczna zasadność żądania lub jej brak nie ma w tej sytuacji znaczenia

dla rozstrzygnięcia sprawy. Sąd zaskarżonym wyrokiem orzekł o braku interesu

prawnego powoda w ustaleniu, że okres nauki w Zasadniczej Szkole Zawodowej Ko-

palni Węgla Kamiennego „R.” jest okresem zatrudnienia, nie orzekał zaś, czy okres

nauki w Zasadniczej Szkole Zawodowej KWK „R.” jest czy nie jest okresem zatrud-

nienia.

Mając powyższe na względzie Sąd Najwyższy, stosownie do art. 393

12

KPC,

orzekł jak w sentencji.

========================================