II UKN 619/98

Wyrok z dnia 8 kwietnia 1999 r.

II UKN 619/98

Sąd ocenia zasadność odmowy wydania przez pracodawcę świadectwa

wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub umieszczenia w świadec-

twie pracy wzmianki, że pracownik wykonywał pracę w warunkach szczegól-

nych (§ 2 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w spra-

wie wieku emerytalnego dla pracowników zatrudnionych w szczególnych wa-

runkach lub w szczególnym charakterze, Dz.U. Nr 8, poz. 43 ze zm.).

Przewodniczący: SSN Barbara Wagner (sprawozdawca), Sędziowie SN:

Beata Gudowska, Stefania Szymańska.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 8 kwietnia 1999 r. sprawy z wniosku

Leszka W. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w W. o eme-

ryturę, na skutek kasacji wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie

z dnia 15 września 1998 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Apelacyjnemu w

Warszawie do ponownego rozpoznania oraz orzeczenia o kosztach procesu.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Apelacyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 15 września 1998 r. [...] oddalił

apelację Leszka W. od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Warszawie z dnia 16 stycznia 1998 r. [...] oddalającego odwołanie od

decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w W., odmawiającej prawa do

emerytury. Ubezpieczony, urodzony 29 lipca 1934 r., ma wymagany staż emerytalny

- 34 lata, 9 miesięcy i 1 dzień, ale nie spełnia określonego w art. 26 ustawy z dnia 14

grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz.U. Nr 40,

poz. 267 ze zm.) warunku wieku. Był zatrudniony w warunkach szczególnych w Zak-

ładach Elektronowych „ L.” jako kierownik Izby Pomiarów w Dziale Kontroli Jakości w

czasie od 13 lutego 1959 r. do 31 maja 1962 r., tj. 3 lata, 3 miesiące i 19 dni. Jego

2

starania o uznanie pracy w okresie od 3 września 1953 r. do 6 maja 1970 r. w Prze-

mysłowym Instytucie Telekomunikacji w W. za pracę w szczególnych warunkach nie

przyniosły pozytywnego rezultatu. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 lutego

1983 r. w sprawie wieku emerytalnego dla pracowników zatrudnionych w szczegól-

nych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U. Nr, poz.), powoływane dalej

jako „rozporządzenie”, określające warunki wcześniejszego przechodzenia na eme-

ryturę wymaga co najmniej 15 lat zatrudnienia w szczególnych warunkach. Z przed-

łożonych świadectw pracy wynika, że wnioskodawca był zatrudniony : w W. Zakła-

dach Radiowych „R.” w W. od 3 września 1953 r. do 1 lutego 1956 r., w Przemysło-

wym Instytucie Telekomunikacji od 1 lutego 1956 r. do 31 stycznia 1959 r. i od 31

sierpnia 1962 r. do 6 maja 1970 r., lecz praca nie była wykonywana w warunkach

szczególnych. Praca w warunkach szczególnych może być wykazana innymi niż zaś-

wiadczenie dowodami jednak w sytuacji, gdy zakład pracy uległ likwidacji i nie za-

chowały się akta osobowe pracownika.

Wnioskodawca zaskarżył ten wyrok kasacją. Wskazując jako jej podstawę na-

ruszenie przepisów postępowania, a to: art. 233 § 1, art. 278 § 1 i art. 328 § 1 KPC,

wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi drugiej ins-

tancji do ponownego rozpoznania. Twierdził, że pracę w warunkach szczególnych

wykonywał faktycznie przez 17 lat, pracując od 1953 r. na stanowiskach o dużych

mocach mikrofalowych. Jego zdaniem, treść świadectw pracy nie stanowi dostatecz-

nej podstawy do ustalenia okresu pracy w warunkach szkodliwych. Wobec rozbież-

ności stanowisk pracodawców i wnioskodawcy, Sąd powinien był przeprowadzić do-

wód z opinii biegłych na okoliczność czy praca przy mikrofalach o wysokich często-

tliwościach należy do prac szczególnie szkodliwych dla zdrowia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Postępowanie w sprawach emerytalnych jest dwuetapowe. Przed organem

rentowym „sprawa emerytalna” ma charakter administracyjnoprawny, a w postępo-

waniu stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego (art. 180 KPA).

Organ rentowy ma ograniczoną swobodę prowadzenia postępowania dowodowego.

Z przepisów proceduralnych wynika bowiem jakie środki dowodowe stanowią pods-

tawę ustalenia konkretnych okoliczności. Takim przepisem jest § 2 ust. 2 rozporzą-

dzenia, zgodnie z którym szkodliwość warunków pracy stwierdzają pracodawcy w

3

świadectwie pracy lub świadectwie wykonywania prac w szczególnych warunkach,

wystawionych według wzoru. Dokument ten jest dla organu rentowego wiążący nie

tylko w pozytywnym, ale i negatywnym znaczeniu. Przedłożone zaświadczenie jest

dowodem na fakt wykonywania przez pracownika pracy w szczególnych warunkach.

Ale odmowę wydania zaświadczenia organ rentowy powinien traktować jako brak do-

wodu na fakt wykonywania pracy tego rodzaju.

Na etapie postępowania odwoławczego sprawa o emeryturę - uprzednio ad-

ministracyjna - staje się sprawą cywilną w rozumieniu art. 1 KPC. Do jej rozpoznania

stosuje się przepisy kodeksu postępowania cywilnego. Zasadniczym celem tego pos-

tępowania jest rozstrzygnięcie sprawy po dostatecznym, wszechstronnym wyjaśnie-

niu jej okoliczności spornych. Ubezpieczony jako strona faktycznie słabsza korzysta

ze wzmożonej ochrony procesowej, którą gwarantują szczególne przepisy procedu-

ralne dotyczące postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych za-

warte w dziale III rozdziały 1 i 3 KPC. Według art. 473 KPC w postępowaniu przed

sądem nie stosuje się żadnych ograniczeń dowodowych. Ten wyjątek od ogólnych

zasad wynikających z art. 247 KPC sprawia, że każdy fakt może być dowodzony

wszelkimi środkami, które sąd uzna za pożądane i ich dopuszczenie za celowe. Sąd

nie jest związany środkami dowodowymi określonymi dla dowodzenia przed orga-

nami rentowymi. Stanowisko sądów orzekających w rozpoznawanej sprawie jakoby

brak zaświadczenia pracodawcy o zatrudnieniu pracownika w szkodliwych warun-

kach wykluczał możliwość dowodzenia tej okoliczności np. opinią biegłego nie jest

trafne. Zasadność odmowy wydania przez pracodawcę stosownego świadectwa nie

może pozostawać poza jakąkolwiek (czyjąkolwiek) kontrolą, a zwłaszcza kontrolą

sądu.

Załącznik do rozporządzenia Wykaz A zatytułowany „Prace w szczególnych

warunkach, których wykonywanie uprawnia do niższego wieku emerytalnego” zawie-

ra listę prac rodzajowo zróżnicowanych wedle kryterium branżowego nie określając

konkretnych stanowisk pracy. Powód twierdzi, że wykonywał prace na stanowiskach

o dużych mocach mikrofalowych przy konstrukcji urządzeń radiolokacyjnych (Zakłady

Radiowe im. M. K.) oraz przy urządzeniach radiolokacyjnych w zakresie pól elektro-

magnetycznych (Zakłady Radiowe „ R.”). Jego twierdzenie uprawdopodabnia infor-

macja znajdująca się w aktach osobowych. Zarzut naruszenia art. 233 § 1 KPC jest

przeto usprawiedliwiony.

4

Mając powyższe na względzie Sąd Najwyższy, stosownie do art. 39313

KPC,

orzekł jak w sentencji.

========================================