II UKN 601/98

Wyrok z dnia 23 kwietnia 1999 r.

II UKN 601/98

Potrącenie przez organ rentowy z wypłaconych świadczeń z ubezpiecze-

nia społecznego rolników zaległych składek na ubezpieczenie za bieżący kwar-

tał (art. 50 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym

rolników, jednolity tekst: Dz.U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm.) nie daje podstaw

do przyjęcia, że zachodzą okoliczności pozwalające na uznanie, że doszło w

sposób konkludentny do odstąpienia od ubezpieczenia społecznego na wnio-

sek - art. 3 ust. 4 tej ustawy.

Przewodniczący: SSN Józef Iwulski, Sędziowie SN: Jerzy Kuźniar (sprawoz-

dawca), Zbigniew Myszka.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 23 kwietnia 1999 r. sprawy z wniosku

Zuzanny P. przeciwko Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego-Oddziałowi

Regionalnemu w C. o ustalenie podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników, na

skutek kasacji wnioskodawczyni od wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 3

września 1998 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Apelacyjnemu w

Lublinie do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyj-

nego.

U z a s a d n i e n i e

Wyrokiem z dnia 20 lutego 1998 r. [...] Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpie-

czeń Społecznych w Lublinie oddalił odwołanie wnioskodawczyni Zuzanny P. od de-

cyzji Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego-Oddziału Regionalnego w C. z

dnia 18 kwietnia 1997 r., stwierdzającej ustanie ubezpieczenia społecznego rolników

wobec nieopłacania przez odwołującą się składek od dnia 1 stycznia 1996 r., ustala-

jąc następujący stan faktyczny.

2

Wnioskodawczyni, jako właścicielka gruntu o powierzchni 0,38 ha przelicze-

niowego, podlegała od dnia 1 stycznia 1991 r. ubezpieczeniu społecznemu rolników

na wniosek. W latach 1992-1994 organ rentowy podejmował decyzje o umorzeniu

zadłużeń w opłacaniu składek oraz odsetek z tego tytułu. Od 1 stycznia 1996 r.

wnioskodawczyni zaprzestała opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolni-

ków i mimo wyznaczenia jej nowego terminu zapłaty na dzień 29 marca 1997 r. skła-

dek nie uiściła. Odsetki z tytułu tej zaległości zostały przez Kasę umorzone. W tej

sytuacji mogło to zostać potraktowane jako odstąpienie od ubezpieczenia, zgodnie z

art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników

(jednolity tekst: Dz.U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25), co czyni odwołanie niezasadnym.

Stanowisko to w pełni podzielił Sąd Apelacyjny w Lublinie i wyrokiem z dnia 3

września 1998 r. [...] oddalił apelację. W ocenie tego Sądu, trudna sytuacja mate-

rialna wnioskodawczyni oraz jej nie najlepszy stan zdrowia nie dają podstawy do

zmiany decyzji organu rentowego.

Powyższy wyrok zaskarżyła kasacją wnioskodawczyni i zarzucając naruszenie

prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie art. 3 ustawy z dnia 20 grudnia

1990 r. oraz naruszenie przepisów postępowania – art. 233 § 1 KPC – wniosła o jego

uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji, po uchyleniu również jego

wyroku, i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Według skarżącej, po

umorzeniu przez Kasę odsetek oraz części zaległych składek, zaległość w obecnej

chwili nie istnieje bądź też mogła być potrącona z wypłaconego wnioskodawczyni

zasiłku rodzinnego.

Sąd Najwyższy rozważył, co następuje:

W toku postępowania doszło do naruszenia art. 233 § 1 KPC, bowiem zebrany

materiał dowodowy nie może być uznany za wystarczający do wyrokowania. Już w

apelacji od wyroku Sądu pierwszej instancji wnioskodawczyni zakwestionowała ist-

nienie zaległości w opłacaniu przez nią składek na ubezpieczenie społeczne rolni-

ków, wskazując, że ewentualne niedopłaty w składkach były bieżąco potrącane z wy-

płacanego jej przez organ rentowy zasiłku pielęgnacyjnego. Zarzuty te, zawarte także

w odwołaniu i nie rozpatrzone w postępowaniu przed Sądem Wojewódzkim, nie zos-

tały następnie ocenione przez Sąd Apelacyjny, jego stanowisko więc, iż zachodziły

3

podstawy do uznania, że doszło do odstąpienia od dobrowolnego ubezpieczenia

społecznego, jest co najmniej przedwczesne i jako takie nieuzasadnione.

Nie ulega wątpliwości, w świetle kasacji, że wnioskodawczyni od 1995 r. nie

opłacała dobrowolnie w pełnej wysokości należnych składek ubezpieczeniowych, ale

organ rentowy potrącał swoją wierzytelność z tego tytułu z wypłacanego zasiłku,

działając na podstawie art. 50 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. W świetle tego

przepisu – pominiętego przez Sąd Apelacyjny – Kasa może potrącać z wypłacanych

świadczeń z ubezpieczenia zaległe składki na ubezpieczenie społeczne rolników in-

dywidualnych i członków ich rodzin, a także składki na ubezpieczenie za bieżący

kwartał, co oznacza, że w przypadku, gdy organ rentowy podjął taką decyzję (o po-

trąceniu), brak podstaw do przyjęcia, że istniały przesłanki do stwierdzenia odstą-

pienia od ubezpieczenia na wniosek w związku z nieopłaceniem w terminie składki

(art. 3 ust. 4 ustawy). Wobec zarzutu, że w niniejszej sprawie doszło do przynajmniej

częściowego zaspokojenia należności Kasy z tytułu składek, rzeczą Sądu była jego

merytoryczna ocena dokonana na podstawie postępowania dowodowego. Pominię-

cie tego postępowania czyni dokonane ustalenia nieprawidłowymi, a wydanie wyroku

przedwczesnym, także wobec niewłaściwego zastosowania art. 3 ust. 4 ustawy o

ubezpieczeniu społecznym rolników. W myśl tego przepisu równoznaczne z odstą-

pieniem od ubezpieczenia na wniosek jest nieopłacenie w terminie składki, chyba że

rolnik obowiązany do jej opłacenia, przed upływem terminu płatności wystąpił o jego

odroczenie albo nieopłacenie składki w terminie było skutkiem siły wyższej. Nie jest

wątpliwe, że wnioskodawczyni występowała o odroczenie terminu płatności składek,

ich częściowe umorzenie oraz umorzenie odsetek w całości, a także – w świetle ka-

sacji – że zaległe składki były przynajmniej w części potrącane z przysługującego

świadczenia. To ustalenie nie daje podstaw do przyjęcia, iż w sposób konkludentny,

doszło do odstąpienia od ubezpieczenia, biorąc pod uwagę przytoczoną treść prze-

pisu. Wszystko to wymaga oceny po zebraniu wyczerpującego materiału dowodowe-

go, co mając na uwadze, orzeczono jak w sentencji po myśli art. 39313

§ 1 KPC. O

kosztach orzeczono na podstawie art. 108 § 2 w związku z art. 39319

KPC.

========================================