III ZP 8/99

Uchwała z dnia 11 maja 1999 r.

III ZP 8/99

Przewodniczący: SSN Józef Iwulski, Sędziowie SN: Jerzy Kwaśniewski (spra-

wozdawca), Zbigniew Myszka.

Sąd Najwyższy, z udziałem prokuratora Prokuratury Krajowej Iwony

Kaszczyszyn, w sprawie z powództwa Janusza K. przeciwko Funduszowi Gwaranto-

wanych Świadczeń Pracowniczych w E. o zapłatę, po rozpoznaniu na posiedzeniu

jawnym dnia 11 maja 1999 r. zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Okrę-

gowy w Gdańsku z siedzibą w Gdyni postanowieniem z dnia 16 lutego 1999 r. [...] do

rozstrzygnięcia w trybie art. 390 § 1 KPC:

Czy odpowiednie stosowanie art. 7 ust. 4 o jakim mowa w art. 2 ust. 5 ustawy

z dnia 28 czerwca 1995 r. nowelizującej ustawę o ochronie roszczeń pracowniczych

w razie niewypłacalności pracodawcy (Dz.U. Nr 87, poz. 435) należy rozumieć jako

możliwość przywrócenia terminu do złożenia nowego wniosku o jakim stanowi art. 2

ust. 1 cytowanej ustawy, czy również jako możność pozyskiwania po dniu 31 grudnia

1997 r. niezbędnych załączników do tegoż wniosku, o których mowa w zdanie 2 art.

2 ust. 2 wymienionej ustawy ?

p o d j ą ł następującą uchwałę:

Termin wystąpienia z wnioskiem o wypłatę świadczeń pracowniczych,

określony w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 28 czerwca 1995 r. o zmianie ustawy o

ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy (Dz.U.

Nr 87, poz. 435), nie podlega przywróceniu.

U z a s a d n i e n i e

Rozstrzygnięte przez Sąd Najwyższy w trybie art. 390 § 1 KPC zagadnienie

prawne powstało w toku rozpoznawania sprawy z powództwa Janusza K. przeciwko

2

Funduszowi Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w E. o zasądzenie kwoty

507,48 zł.

Powód twierdził, że dochodzona kwota odpowiada jego należności od byłego

niewypłacalnego pracodawcy (Przedsiębiorstwa Budowlano-Produkcyjnego „S.” w

M.) z tytułu odprawy należnej w związku z rozwiązaniem z dniem 31 stycznia 1993 r.

umowy o pracę z przyczyn ekonomicznych. Z wnioskiem o wypłatę przedmiotowego

świadczenia ze środków Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych

wystąpił powód dopiero w dniu 25 listopada 1998 r. Dyrektor Wojewódzkiego Urzędu

Pracy w E. w piśmie z dnia 27 listopada 1998 r. odmówił wypłaty ze względu na nie-

zachowanie przez powoda terminu określonego w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 28

czerwca 1995 r. o zmianie ustawy o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewy-

płacalności pracodawcy (Dz.U. Nr 87, poz. 435). W przepisie tym przewidziano bo-

wiem, że wystąpienie z wnioskiem może nastąpić w okresie do dnia 31 grudnia 1997

r. Dyrektor Wojewódzkiego Urzędu Pracy uważa, że termin ten nie może być przy-

wrócony.

W pozwie z dnia 4 grudnia 1998 r. powód przyznając uchybienie powyższego

terminie wniósł przede wszystkim o jego przywrócenie. W uzasadnieniu tego wniosku

powołał się na to, że oczekiwał na zakończenie postępowania sądowego w przed-

miocie należnej mu odprawy. Już w dniu 3 stycznia 1996 r. wystąpił do Sądu Pracy w

M. o zasądzenie. Ostatecznie sprawę rozpoznawał Sąd Rejonowy w Elblągu w pos-

tępowaniu upadłościowym byłego zakładu pracy powoda. Powód uważa, że spór

zakończyło dopiero postanowienie tego Sądu z dnia 5 października 1998 r. [...], co

oznacza, że uchybienie terminowi (31 grudnia 1997 r.) do wystąpienia z wnioskiem o

wypłatę świadczenia z Funduszu nastąpiło z przyczyny od powoda niezależnej.

Rozpoznający niniejszą sprawę w pierwszej instancji Sąd Rejonowy-Sąd

Pracy w Elblągu wyrokiem wstępnym z dnia 18 grudnia 1998 r. uznał roszczenie po-

woda za usprawiedliwione co do zasady. Zasadnicze przesłanki tego rozstrzygnięcia

zostały przedstawione w uzasadnieniu wyroku. Są one następujące: Powód może

domagać się zaspokojenia dochodzonego w sprawie świadczenia wyłącznie na

podstawie powołanej wyżej ustawy z dnia 28 czerwca 1995 r. Ponieważ powód wys-

tąpił z wnioskiem o świadczenie po upływie przewidzianego terminu (31 grudnia 1997

r.), zasadniczą kwestią prawną pozostaje określenie charakteru prawnego tego ter-

minu. Według Sądu jest to termin prawa administracyjnego, do którego mają zasto-

sowanie określone w art. 58 KPA reguły przywracania. Wynika to, zdaniem Sądu

3

Rejonowego, z konsekwencji zastosowania art. 2 ust. 5 ustawy z 28 czerwca 1995 r.

według którego przy realizacji wniosku o wypłatę świadczeń pracowniczych stosuje

się odpowiednio między innymi art. 7 ust. 4 ustawy z dnia 29 grudnia 1993 r. o

ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy (Dz.U. z

1994 r. Nr 1, poz. 1 ze zm.). Ten ostatni zaś przepis zawiera odesłanie do przepisów

Kodeksu postępowania administracyjnego, a więc także do art. 58 tego Kodeksu,

dotyczącego warunków przywrócenia uchybionego terminu. Przyjmując taką ocenę

prawną Sąd Rejonowy ustalił, że zachodzą określone w art. 58 KPA warunki przy-

wrócenia przedmiotowego terminu, gdyż powód podejmował „działania zmierzające

do wyegzekwowania świadczenia i podejmował te działania na właściwej drodze”.

Nie jest winą powoda – podkreślił Sąd – że zgłoszona przez powoda wierzytelność

była długo rozpoznawana w postępowaniu sądowym, natomiast przeprowadzenie

tego postępowania okazało się niezbędne, skoro art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 28

czerwca 1995 r., jako wymóg formalny wniosku przewidywał złożenie prawomocnego

orzeczenia sądowego zasądzającego należność z tytułu świadczenia pracowniczego.

Od powyższego wyroku wstępnego, wniósł apelację pozwany Fundusz Gwa-

rantowanych Świadczeń Pracowniczych zarzucając oparcie wyroku na błędnej wy-

kładni art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 28 czerwca 1995 r. Zdaniem strony pozwanej usta-

nowiony w powołanym przepisie termin zgłaszania wniosków o wypłatę określonych

świadczeń z Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych jest zawitym ter-

minem prawa materialnego. Ustawa z 28 czerwca 1995 r. rozszerzyła możliwość

zaspokojenia świadczeń przez Fundusz, ale tylko do dnia 31 grudnia 1997 r. W tym

terminie powód mógł wystąpić z odpowiednim wnioskiem przedstawiając, zgodnie z

art. 2 ust. 2 dokumenty potwierdzające niezaspokojenie świadczenia pracowniczego

w postępowaniu upadłościowym lub poinformować, że w tej ostatniej kwestii toczy się

postępowanie sądowe, od którego zależeć będzie, czy powodowi przysługiwać będą

należności wyłącznie na gruncie ustawy z dnia 28 czerwca 1995 r.

Rozpoznający apelację Sąd Okręgowy w Gdańsku uznał, że powstało w spra-

wie zagadnienie prawne, które określił w postanowieniu z dnia 16 lutego 1999 r. Za

stanowiskiem Sądu pierwszej instancji przemawiają – według Sądu Okręgowego –

argumenty dotyczące warunku formalnego wniosku o wypłatę świadczenia z Fundu-

szu. Do wniosku mają być bowiem dołączone załączniki określone w art. 2 ust. 2

ustawy z dnia 28 czerwca 1995 r., które powstają w wyniku postępowania sądowego,

na czas trwania którego zainteresowany nie ma realnego wpływu. Jednakże z drugiej

4

strony w przepisie art. 2 ust. 1 tej ustawy ustawodawca określił czas, do upływu któ-

rego można dochodzić należności od Funduszu. Uwzględniając ponadto dotychcza-

sowe regulacje o przedmiotowo ograniczonym zakresie świadczeń z Funduszu nale-

żałoby opowiedzieć się raczej za stanowiskiem, że odpowiednie stosowanie art. 7

ust. 4 przy realizacji wniosku o jakim stanowi art. 2 ust. 5 ustawy, powoduje możli-

wość przywrócenia terminu do złożenia samego wniosku w sytuacji niezależnej od

wnioskodawcy. Do sytuacji takiej nie mogłoby odnosić się nieuzyskanie przez zainte-

resowanego załączników wymaganych w art. 2 ust. 2 ustawy, gdyż te powinny istnieć

najpóźniej w dniu 31 grudnia 1997 r., gdyż w przeciwnym razie termin ten możnaby

wydłużać w nieskończoność i faktycznie okazałby się on zbędny.

Z powyższego wynika, że Sąd Okręgowy w Gdańsku zakłada, iż przedmioto-

wy termin, w razie jego uchybienia podlega przywróceniu. Przedstawione wątpliwości

odnosiłyby się zatem nie do samej zasady przywracalności tego terminu, ale do jej

zakresu. Sądowi Okręgowemu wydaje się wątpliwe jedynie, czy podstawą przywró-

cenia uchybionego terminu do złożenia wniosku o wypłatę świadczenia pracownicze-

go, może być to, że wymagane jako załącznik wniosku orzeczenie sądowe zasądza-

jące należność z tytułu świadczenia pracowniczego, powstało lub uzyskało prawo-

mocność już po dniu 31 grudnia 1997 r. Czy jednak to podstawowe założenie, na

którym opiera się pytanie postawione przez Sąd Okręgowy jest prawidłowe? Zajmu-

jąc się tą kwestią trzeba w pierwszym rzędzie ocenić charakter prawny terminu

określonego w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 28 czerwca 1995 r. Jest to ściśle (kalenda-

rzowo – do dnia 31 grudnia 1997 r.) sprecyzowany termin, w czasie którego od dnia

wejścia tej ustawy w życie określone osoby mogą uzyskać określone świadczenie

pracownicze ze środków Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

Chodzi tu – zgodnie z ust. 3 omawianego artykułu ustawy – o świadczenie wymie-

nione w art. 6 ustawy z dnia 29 grudnia 1993 r. o ochronie roszczeń pracowniczych w

razie niewypłacalności pracodawcy (Dz.U. z 1994 r. Nr 1, poz. 1 ze zm.), jeżeli

uprawnienie do danego świadczenia powstało w okresie od dnia 21 marca 1990 r., a

nie mogło być zaspokojone zgodnie z przepisami powyższej ustawy lub rozporzą-

dzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 11 stycznia 1995 r. w sprawie rozsze-

rzenia zakresu świadczeń pracowniczych podlegających zaspokojeniu ze środków

Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych (Dz.U. Nr 7, poz. 35). Zakres

tego uprawnienia określony został w ustępie 4 omawianego art. 2 ustawy z dnia 28

czerwca 1995 r. poprzez zobowiązanie Funduszu do realizacji wniosku przez wypła-

5

cenie uprawnionemu wnioskodawcy kwoty odpowiadającej kwocie należności głów-

nej świadczenia pracowniczego, zwaloryzowanej według określonej reguły. Przeds-

tawiona treść normatywna art. 2 ust. 1,3 i 4 ustawy z dnia 28 czerwca 1995 r. nie

pozostawia wątpliwości, że określony w ustępie pierwszym tego przepisu termin wys-

tąpienia do dyrektora wojewódzkiego urzędu pracy o wypłatę określonych świadczeń

niezaspokojonych przez niewypłacalnego pracodawcę jest materialnoprawnym wa-

runkiem uzyskania świadczenia z Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowni-

czych. To z mocy tej normy prawnej, wyrażonej w art. 2 ustawy z dnia 28 czerwca

1995 r., określone osoby uzyskiwały uprawnienie do zaspokojenia z Funduszu okreś-

lonych świadczeń należnych od niewypłacalnego pracodawcy, jednakże pod warun-

kiem zgłoszenia wniosku w okresie do dnia 31 grudnia 1997 r. Jest to zatem norma

epizodyczna, której zastosowanie w czasie zostało przez ustawodawcę ściśle okreś-

lone. Podkreślić należy właśnie tę źródłową wartość omawianej regulacji dla powsta-

nia wynikającego z niej uprawnienia do uzyskania określonego świadczenia ze środ-

ków Funduszu. Chodzi wszak o sytuacje, w których określone osoby nie mogły uzys-

kać świadczenia z Funduszu według dotychczasowego stanu prawa. Ustawodawca

zaś zdecydował się na określone rozszerzenie tych świadczeń, jednakże nie na

stałe, ale w wyznaczonym czasie dla osób, które po pierwsze wystąpią z odpowied-

nim wnioskiem i po drugie, wniosek ten złożą w okresie od dnia wejścia w życie

ustawy do dnia 31 grudnia 1997 r. Tak w art. 2 ustawy z dnia 28 czerwca 1995 r.

normatywnie ukształtowane prawo do rozszerzonych świadczeń z Funduszu ma tę

materialno-prawną konsekwencję, że niezachowanie przewidzianego warunku pro-

wadzi do nieuzyskania prawa. Dotyczy to oczywiście tych przypadków, w których

jedynym źródłem uprawnienia do uzyskania świadczenia ze środków Funduszu Gwa-

rantowanych Świadczeń Pracowniczych byłaby norma wynikająca z art. 2 ustawy z

dnia 28 czerwca 1995 r. W tych przypadkach niezachowanie wyznaczonego terminu

zgłoszenia wniosku oznacza brak ustawowego warunku przyznania świadczenia.

To, że termin z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 28 czerwca 1995 r. jest materialną

przesłanką ukształtowania uprawnienia, przesądza negatywną odpowiedź na pytanie

o dopuszczalność przywrócenia tego terminu. Taka bowiem możliwość na gruncie

art. 58 KPA nie odnosi się do materialnych elementów normy prawnej, lecz do termi-

nów w postępowaniu administracyjnym (por. art. 58 w związku z art. 1 KPA).

W art. 2 ust. 5 ustawy z dnia 28 czerwca 1995 r. stanowi się, że przy realizacji

wniosku w okolicznościach określonych w ust. 1 i 3 stosuje się odpowiednio, między

6

innymi art. 7 ust. 4 ustawy z dnia 29 grudnia 1993 r., co z kolei umożliwia odpowied-

nie zastosowanie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Powyższe

odesłanie do procedury administracyjnej nie stwarza jednakże podstawy do zastoso-

wania uregulowanej w tej procedurze (art. 58 KPA) instytucji przywracania terminów

procesowych do skutków niezachowania przedmiotowego terminu prawa materialne-

go. Do terminu prawa materialnego nie mają bowiem zastosowania przepisy doty-

czące terminów w postępowaniu administracyjnym. W treści wymienionego wyżej

odesłania do przepisów KPA nie ma niczego, co pozwalałoby na odmienną interpre-

tację. W art. 2 ust. 5 stanowi się przecież, że pośrednie odesłanie do odpowiedniego

stosowania KPA następuje: „przy realizacji wniosku o wypłatę świadczeń pracowni-

czych w okolicznościach określonych w ust. 1 i 3”. Chodzi więc o odpowiednie sto-

sowanie procedury administracyjnej przy realizacji wniosku zgłoszonego w okresie

do dnia 31 grudnia 1997 r. Brak jest też podstaw do tego, ażeby nakaz odpowiednie-

go przepisów postępowania administracyjnego traktować jako powinność zastoso-

wania wszystkich instytucji postępowania w tym takich, które byłyby właśnie nieod-

powiednie w stosunku do instytucji prawa materialnego.

Sąd Okręgowy w Gdańsku przyjmując tezę o przywracalności terminu z art. 2

ust. 1 ustawy z dnia 28 czerwca 1995 r., zdaje się upatrywać zasadności swego sta-

nowiska w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 3 listopada 1997 r., III ZP 38/97

(OSNAPiUS 1998 nr 8, poz. 234). Stosownie do tej uchwały terminy przewidziane w

art. 7 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 29 grudnia 1993 r. o ochronie roszczeń pracowniczych

w razie niewypłacalności pracodawcy (Dz.U. z 1994 r. Nr 1, poz. 1 ze zm.) podlegają

przywróceniu na podstawie odpowiednio stosowanego art. 58 KPA.

Powyższa teza – wbrew stanowisku Sądu Okręgowego – nie jest odpowiednia

dla oceny charakteru prawnego terminu z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 28 czerwca 1995

r. i przyjęcia dopuszczalności jego przywrócenia. Terminy, o których mowa w

uchwale z dnia 3 listopada 1997 r. i termin poddany ocenie w niniejszej sprawie są

różne, przy czym istotne odrębności charakterystyki prawnej obu tych terminów od-

noszą się do tych elementów, które mają znaczenie decydujące. Otóż z uzasadnienia

uchwały z 3 listopada 1997 r. wynika, że Sąd Najwyższy nie mając wątpliwości co do

tego, że terminy przewidziane w art. 7 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 29 grudnia 1993 r. są

terminami materialnoprawnymi, doszedł do oceny dopuszczalności zastosowania do

nich instytucji procesowej na zasadzie, jak to wyraził, odpowiednio szerokiej, a nawet

swobodnej interpretacji koniecznej dla zachowania celu bardzo niedoskonale wyra-

7

żonego w ustawie unormowania. Sąd Najwyższy uznał, że ustawodawca zmierza do

zdyscyplinowania występowania z wnioskami o wypłatę świadczeń z Funduszu Gwa-

rantowanych Świadczeń Pracowniczych przez ustanowienie odrębnych terminów ich

dochodzenia przez pracownika, jeżeli odpowiednie postępowanie nie zostało

wszczęte wbrew istniejącej powinności pracodawcy, bądź innych podmiotów (orga-

nów). W tym mechanizmie postępowania w sprawie świadczeń ze środków Fundu-

szu wniosek pracownika ma w pewnym sensie charakter zastępczy i warunkowy,

jednakże powinien uzyskiwać realną i jak to wyżej podniesiono odpowiednio zdyscy-

plinowaną możliwość realizacji. Na tym tle zasadniczą trudność interpretacyjną wy-

woływała niedoskonałość legislacyjna określenia terminów. W szczególności pows-

tawał problem, jak określić początek biegu terminu rozpoczynającego się ze względu

na brak niezwłocznego sporządzenia wykazu niezaspokojonych roszczeń pracowni-

czych i wykazu uzupełniającego. Okoliczności powyższe nie mają znaczenia w oce-

nie terminu z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 28 czerwca 1995 r. Jest to, w odróżnieniu od

terminów z art. 7 ustawy z dnia 29 grudnia 1993 r., termin ściśle (kalendarzowo)

określony, z wyraźnym – jak to poprzednio przedstawiono – kontekstem normatyw-

nym nie pozostawiającym wątpliwości, co do materialnego charakteru tego terminu

jako warunku wypłaty świadczenia ze środków Funduszu Gwarantowanych Świad-

czeń Pracowniczych. Nie zachodzi w tym przypadku potrzeba zastosowania regulacji

procesowej do instytucji prawa materialnego, ażeby zachować cele ustawowego ure-

gulowania.

Z przedstawionych przyczyn Sąd Najwyższy podjął uchwałę stwierdzającą, że

przedmiotowy termin nie podlega przywróceniu. Przyjmując taką ocenę prawną bez-

przedmiotowe stało się badanie przedstawionego zagadnienia prawnego pod kątem

zakresu przywrócenia terminu. Badanie zaś kwestii znaczenia prawnego sytuacji, w

której wniosek, o którym mowa w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 28 czerwca 1995 r. zos-

tałby złożony w terminie, lecz nie dołączono do niego wymaganych w ust. 2 tego ar-

tykułu załączników wykraczało poza stan faktyczny sprawy, w której – zgodnie z art.

390 § 1 KPC - przedstawiono zagadnienie prawne.

========================================