II UKN 647/98

Wyrok z dnia 19 maja 1999 r.

II UKN 647/98

Przy uszkodzeniu ciała dowiedzenie się o szkodzie ma miejsce, gdy

poszkodowany dowiedział się o następstwach zdarzenia, co zwykle następuje z

chwilą przeprowadzenia odpowiednich zabiegów zmierzających do przywró-

cenia poprzedniej sprawności narządom ciała.

Przewodniczący: SSN Barbara Wagner, Sędziowie SN: Jerzy Kuźniar (spra-

wozdawca), Stefania Szymańska.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 19 maja 1999 r. sprawy z powództwa

Janiny M. przeciwko M. Zakładom Chemicznym „O.” Sp. z o.o. w M. o rentę wyrów-

nawczą i zadośćuczynienie, na skutek kasacji strony pozwanej od wyroku Sądu

Apelacyjnego-w Gdańsku z dnia 30 września 1998 r. [...]

1. z m i e n i ł zaskarżony wyrok i poprzedzający go wyrok Sądu Wojewódz-

kiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku z siedzibą w Gdyni z dnia

15 maja 1998 r. [...] i oddalił powództwo,

2. przyznał adwokatowi Tomaszowi K. [...] kwotę 800 zł (osiemset) tytułem

kosztów nie opłaconej pomocy prawnej udzielonej powódce z urzędu – od Skarbu

Państwa.

U z a s a d n i e n i e

Wyrokiem z dnia 15 maja 1998 r. [...] Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpie-

czeń Społecznych w Gdańsku z siedzibą w Gdyni – po ponownym rozpoznaniu

sprawy – zasądził od pozwanych M. Zakładów Chemicznych „O.” Spółka z o.o. na

rzecz powódki Janiny M. kwotę 13.911,86 zł tytułem skapitalizowanej renty wyrów-

nawczej za okres od czerwca 1993 r. do kwietnia 1998 r. z ustawowymi odsetkami,

bieżącą rentę wyrównawczą w kwocie 227 zł miesięcznie poczynając od maja 1998

r., kwotę 3.000 zł wraz z ustawowymi odsetkami tytułem zadośćuczynienia i oddalił

powództwo w pozostałej części, po ustaleniu następującego stanu faktycznego.

2

Powódka jako pracownik strony pozwanej uległa w dniu 1 grudnia 1992 r. wy-

padkowi przy pracy, doznając zmiażdżenia trzech palców ręki prawej, co ostatecznie

spowodowało zaliczenie jej do III grupy inwalidów z tytułu wypadku przy pracy. Renta

inwalidzka została jej przyznana od dnia 29 maja 1993 r., a pierwsza wypłata z tego

tytułu nastąpiła 6 czerwca 1993 r. (stosunek pracy łączący powódkę ze stroną poz-

waną ustał z dniem 28 maja 1993 r.). W ocenie Sądu, odpowiedzialność pracodawcy

oparta jest na zasadzie ryzyka (art. 435 KC), a powództwo znajduje uzasadnienie w

przepisach art. 444 KC. Powódka utrzymuje się wyłącznie z otrzymywanej renty in-

walidzkiej, która jest niższa od średnich zarobków pracowników pozwanego o około

227 zł, co uzasadnia zasądzenie dochodzonej renty (skapitalizowanej i bieżącej).

Przyznanie zadośćuczynienia znajduje prawne oparcie w art. 445 § 1 KC, a jego wy-

sokość odzwierciedla rozmiar cierpień powódki przy uwzględnieniu faktu, że otrzy-

mała ona łącznie kwotę 6.000 zł, jako odszkodowanie w związku z wypadkiem przy

pracy.

Wobec apelacji pozwanego, Sąd Apelacyjny w Gdańsku obniżył do kwoty

5.673,40 zł skapitalizowaną rentę wyrównawczą i oddalił apelację w pozostałej czę-

ści, podzielając – co do zasady – ustalenia faktyczne i prawne dokonane przez Sąd I

instancji. W związku z twierdzeniami apelacji, iż powództwo uległo przedawnieniu,

Sąd Apelacyjny powołał się na treść art. 386 § 6 KPC i swój pogląd zawarty w wyro-

ku z dnia 28 listopada 1996 r. [...], uchylającym poprzedni wyrok Sądu Wojewódzkie-

go z dnia 2 października 1996 r. [...]. Według tego poglądu roszczenie oparte o prze-

pis art. 444 KC nie jest wymagalne (bieg terminu przedawnienia nie rozpoczyna się)

„dopóki wierzyciel nie poniesie szkody w postaci uszczerbku majątkowego lub utra-

conych korzyści”.

Powyższy wyrok zaskarżyła kasacją strona pozwana, zarzucając naruszenie

prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 442 § 1 KC i przyjęcie, iż powództwo

zostało wytoczone przed upływem trzech lat od dowiedzenia się o szkodzie, oraz art.

444 § 2 KC i stwierdzenie, że skutkiem wypadku przy pracy było zmniejszenie się

widoków powódki na przyszłość w zakresie możliwości znalezienia przez nią pracy,

wniosła o jego zmianę i oddalenie powództwa. Według kasacji świadomość szkody

to w tym wypadku wiadomość o skutkach wypadku, nie zaś szkoda rozumiana jako

uszczerbek majątkowy.

W odpowiedzi na kasację powódka wniosła o jej oddalenie z przyznaniem

kosztów procesu.

3

Sąd Najwyższy rozważył, co następuje:

W myśl art. 442 § 1 KC bieg przedawnienia roszczenia o naprawienie szkody

wyrządzonej czynem niedozwolonym, rozpoczyna się od chwili, w której poszkodo-

wany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia (konieczne

jest więc dowiedzenie się o obu tych przesłankach, przy czym dowiedzenie się o

szkodzie oznacza świadomość powstania szkody). Art. 444 KC zawierający material-

ną podstawę roszczenia z tytułu szkody wywołanej czynem niedozwolonym dotyczy

uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia, a więc niewątpliwie tzw. szkody

na osobie, która inaczej niż szkoda na mieniu, nie stanowi wprost uszczerbku w ma-

jątku poszkodowanego, dotyczy ona bowiem zdrowia lub życia poszkodowanego

(art. 444 § 1 zdanie 1 i § 2 KC). Pośrednio odbija się ona na jego majątku, wobec

zwiększenia wydatków bądź utraty lub zmniejszenia jego zdolności do pracy, ale

świadomość szkody oznacza, w tym przypadku, dowiedzenie się o uszczerbku na

zdrowiu, który w konsekwencji prowadzi do utraty lub ograniczenia zdolności do

pracy. Chwila ta więc oznacza dowiedzenie się o szkodzie, przy czym nie musi to

być świadomość rozmiarów szkody bądź też trwałości jej następstw – tak w wyroku

Sądu Najwyższego z dnia 10 czerwca 1986 r., III CRN 101/86 (niepublikowany). W

orzecznictwie przyjmuje się, że „przy uszkodzeniu ciała dowiedzenie się o szkodzie

ma miejsce, gdy poszkodowany dowiedział się o następstwach zdarzenia, co zwykle

następuje z chwilą przeprowadzenia odpowiednich zabiegów zmierzających do

przywrócenia poprzedniej sprawności narządom ciała” – wyrok z dnia 17 września

1984 r., I CR 245/84 (niepublikowany).

Te ogólne uwagi dają podstawę do stwierdzenia, że pogląd Sądu Apelacyjne-

go, iż roszczenie oparte na przepisie art. 444 KC nie staje się wymagalne dopóki

poszkodowany nie poniesie szkody w postaci uszczerbku majątkowego, nie jest

trafny. W okolicznościach sprawy świadomość szkody (na osobie) powódka uzyskała

w momencie wiadomości o skutkach wypadku w postaci zmiażdżenia palców ręki

prawej, a więc w dniu 2 grudnia 1992 r., kiedy wykonano amputację uszkodzonych w

czasie wypadku palców. Fakt, że uraz ten doprowadził do zaliczenia jej do III grupy

inwalidów i przyznania renty inwalidzkiej, nie może być uznany za miarodajny dla

ustalenia chwili dowiedzenia się o szkodzie. W sytuacji więc, gdy pozew w niniejszej

sprawie został złożony w dniu 3 czerwca 1996 r., przyjąć należy, że upłynął już trzy-

4

letni termin, o którym mowa w art. 442 § 1 KC, powództwo jest więc przedawnione.

Gdy zarzut naruszenia prawa materialnego podniesiony w kasacji jest uspra-

wiedliwiony, Sąd Najwyższy orzekł co do istoty sprawy i zmieniając wyroki Sądów

obu instancji oddalił powództwo po myśli art. 39315

KPC. O kosztach postępowania

kasacyjnego orzeczono na podstawie § 25 w związku z § 7 pkt 5 rozporządzenia Mi-

nistra Sprawiedliwości z dnia 12 grudnia 1997 r. w sprawie opłat za czynności adwo-

kackie oraz opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. Nr 154, poz. 1013).

========================================