I PKN 105/99

Wyrok z dnia 8 czerwca 1999 r.

I PKN 105/99

Uzyskanie przez pracownika prawa do wcześniejszej emerytury może

uzasadniać jego wybór do rozwiązania umowy o pracę za wypowiedzeniem,

jeżeli następuje ograniczenie zatrudnienia w wyniku połączenia dwóch stano-

wisk pracy.

Przewodniczący: SSN Jadwiga Skibińska-Adamowicz (sprawozdawca), Sę-

dziowie SN: Józef Iwulski, Zbigniew Myszka.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 8 czerwca 1999 r. sprawy z powódz-

twa Ryszarda L. przeciwko Gospodarstwu Pomocniczemu „S.M.” w R.S. z udziałem

interwenienta ubocznego W. Zespołu Parków Krajobrazowych w W. o odszkodowa-

nie, na skutek kasacji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubez-

pieczeń Społecznych we Wrocławiu z dnia 15 października 1998 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Rejonowy dla Wrocławia Śródmieścia-Sąd Pracy wyrokiem z dnia 24

marca 1998 r. zasądził od Gospodarstwa Pomocniczego „S.M.” w R.S. na rzecz Ry-

szarda L. kwotę 13.464 zł. z odsetkami ustawowymi od dnia 23 marca 1998 r. tytu-

łem odszkodowania przewidzianego w art. 45 § 1 KP oraz kwotę 1.000 zł tytułem

kosztów procesu. Ustalił, że na podstawie umowy o pracę na czas nie określony,

zawartej z Przedsiębiorstwem Rybackim Skarbu Państwa w R.S. dnia 1 kwietnia

1996 r., powód objął stanowisko kierownika Zakładu Rybackiego w K. W dniu 25 lis-

topada 1996 r. między Wojewodą W. a Ś. Parkiem Krajobrazowym w S. zostało za-

warte porozumienie, zgodnie z którym Gospodarstwo Rybackie w R.S. wraz z za-

trudnionymi w nim pracownikami przejął Ś. Park Krajobrazowy, który zobowiązał się

też zatrudnić ich na warunkach nie gorszych od dotychczasowych przez okres 3 lat.

W dniu 3 grudnia 1996 r. zostało utworzone Gospodarstwo Pomocnicze „S.M.” w

2

R.S., w skład którego wszedł między innymi Zakład Rybacki w K. kierowany przez

powoda. Pismem z dnia 22 maja 1997 r. kierownik Gospodarstwa Pomocniczego

„S.M.” wypowiedział powodowi umowę o pracę ze skutkiem na dzień 31 sierpnia

1997 r., podając jako przyczynę zmniejszenie zatrudnienia w Zakładzie Rybackim w

K. i uzyskanie przez powoda prawa do emerytury w 1996 r.

W dniu 18 listopada 1996 r. powód złożył wniosek do Oddziału Zakładu Ubez-

pieczeń Społecznych w W. o przyznanie wcześniejszej emerytury. Wniosek ten zos-

tał uwzględniony decyzją z dnia 14 stycznia 1997 r., w której organ rentowy zawiesił

jednocześnie wypłatę świadczenia ze względu na osiąganie przez powoda dochodu

w kwocie przekraczającej 120% przeciętnego wynagrodzenia. Powód nie zawiadomił

pracodawcy o przyznaniu mu prawa do wcześniejszej emerytury.

W kwestii zmniejszenia stanu zatrudnienia Sąd Rejonowy ustalił, że w Zakła-

dzie Rybackim w K. – według stanu na dzień 1 stycznia 1997 r. – zatrudnienie wyno-

siło 20 osób, zaś na dzień 30 września 1997 r. – 19 osób. Ogółem we wszystkich

Zakładach Gospodarstwa Pomocniczego „S.M.” w czasie od 1 stycznia do 30 wrześ-

nia 1997 r. zatrudnienie zmniejszyło się o 12 osób. Mimo to, Sąd pierwszej instancji

uznał, że wypowiedzenie powodowi umowy o pracę było nieuzasadnione, gdyż za-

decydowało o nim nabycie przez powoda uprawnień emerytalnych. Tymczasem

przejście na wcześniejszą emeryturę jest prawem pracownika, a nie jego obowiąz-

kiem, powód zaś złożył wniosek o emeryturę jeszcze przed zawarciem porozumienia

między Wojewodą W. a Ś. Parkiem Krajobrazowym w sprawie przejęcia Gospodars-

twa Rybackiego w R.S. wraz z jego pracownikami. Sąd Rejonowy usprawiedliwił po-

wyższe postępowanie powoda, mające na celu uniknięcie kłopotów wynikających z

utraty zatrudnienia. Gdy chodzi o drugą przyczynę wypowiedzenia, tj. zmniejszenie

stanu zatrudnienia, Sąd Rejonowy uznał, że nie stanowi ona również wystarczającej

podstawy do zwolnienia powoda. Redukcja zatrudnienia polegała bowiem na zwal-

nianiu pracowników, bądź wypowiadaniu przez nich umów o pracę i przejmowaniu

ich obowiązków przez innych pracowników oraz dzieleniu między nich wynagrodze-

nia zwalnianych pracowników. Na tej zasadzie obowiązki powoda przejął ichtiolog,

lecz stanowisko kierownika Zakładu Rybackiego w K. nadal pozostało. Zresztą mimo

zwolnienia w tym Zakładzie trzech osób, na dzień 30 września 1997 r. w rzeczywis-

tości zatrudnienie zmniejszyło się tylko o jedną osobę, tj. powoda. W tej sytuacji Sąd

Rejonowy zasądził na rzecz powoda odszkodowanie w wysokości trzymiesięcznego

3

wynagrodzenia za pracę, gdyż w toku postępowania zmienił on pierwotne stanowisko

i domagał się alternatywnie przywrócenia do pracy albo odszkodowania.

Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu wyro-

kiem z dnia 15 października 1998 r. zmienił wyrok Sądu pierwszej instancji w ten

sposób, że oddalił powództwo. Uznał, że wypowiedzenie powodowi umowy o pracę

było zgodne z wymaganiami formalnymi stawianymi temu sposobowi rozwiązania

stosunku pracy przez Kodeks pracy oraz miało uzasadnioną przyczynę. Z ustaleń

Sądu Rejonowego wynikało bowiem, że w zakładach pozwanego Gospodarstwa

Pomocniczego w okresie od 1 stycznia do 30 września 1997 r. zatrudnienie uległo

zmniejszeniu o 12 osób, w tym o jedną osobę w Zakładzie Rybackim w K. Dlatego

też – zdaniem Sądu Wojewódzkiego – Sąd Rejonowy niewłaściwie przyjął, że pods-

tawową przyczyną wypowiedzenia powodowi umowy o pracę było uzyskanie przez

niego prawa do wcześniejszej emerytury. Nabycie uprawnień emerytalnych było tylko

okolicznością pozwalającą uznać, że zwolnienie skarżącego z pracy nie pozbawi go

środków do życia, jednak nie zadecydowało o zmniejszeniu zatrudnienia w Zakładzie

Rybackim w K., a tym samym nie było główną przyczyną wypowiedzenia umowy o

pracę.

W kasacji od wyroku Sądu Wojewódzkiego powód żądał jego uchylenia i prze-

kazania sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania z zasądzeniem kosztów

procesu za wszystkie instancje. Jako podstawę kasacji powód wskazał naruszenie

art. 233 § 1 i art. 382 KPC polegające na błędnym ustaleniu przez Sąd Wojewódzki,

że w Zakładzie Rybackim w K. nastąpiło „połączenie dwóch stanowisk w jedno”, pod-

czas, gdy w rzeczywistości „stanowisko kierownika Zakładu Rybackiego w K. objął

pracownik zatrudniony dotychczas na stanowisku ichtiologa”, jak trafnie ustalił Sąd

Rejonowy. Chociaż więc w czasie od 1 stycznia do 30 września 1997 r. liczba pra-

cowników wymienionego Zakładu zmniejszyła się o jedną osobę, to jednak nie

wskutek połączenia stanowisk kierownika Zakładu i ichtiologa. Nadal bowiem zostały

utrzymane obydwa te stanowiska. Tym samym nie było uzasadnione wypowiedzenie

powodowi umowy o pracę.

Strona pozwana wniosła o oddalenie kasacji na „koszt powoda”.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

4

Główny zarzut skarżącego, sprowadzający do twierdzenia, że wypowiedzenie

umowy o pracę było nieuzasadnione, gdyż nadal pozostało zajmowane przez niego

stanowisko kierownika Zakładu Rybackiego w K., jest niezasadny. Sąd Wojewódzki

ustalił bowiem, że w Zakładzie Rybackim w K. w okresie od 1 stycznia do 30 wrześ-

nia 1997 r. zmniejszył się stan zatrudnienia o jedną osobę, ponieważ doszło do połą-

czenia dwóch stanowisk: kierownika Zakładu i ichtiologa. Obowiązki kierownika Zak-

ładu przejął pracownik zatrudniony na stanowisku ichtiologa, gdyż powód uzyskał

prawo do wcześniejszej emerytury. W tej sytuacji Sąd Wojewódzki uznał, że w Zak-

ładzie Rybackim w K. nastąpiła faktyczna likwidacja jednego stanowiska pracy.

Ustalenie to jest zgodne z ustaleniami Sądu Rejonowego, w myśl których w Zakła-

dzie Rybackim w K. stan zatrudnienia zmniejszył się o jedną osobę, gdyż obowiązki

kierownika (tj. powoda) przejął ichtiolog. Sąd Rejonowy stwierdził wprawdzie, że w

schemacie organizacyjnym pozostało nadal stanowisko kierownika Zakładu Rybac-

kiego, które po zwolnieniu powoda objął właśnie ichtiolog, lecz z ustaleń tego Sądu

wynika zarazem w sposób jednoznaczny, że stan zatrudnienia w tym Zakładzie uległ

ograniczeniu oraz że przyczyną wypowiedzenia powodowi umowy o pracę była ta

okoliczność, a ponadto uzyskanie przez niego prawa do emerytury już w 1996 r. Nie

ma więc podstaw do twierdzenia, że przyczyna wypowiedzenia była nieprawdziwa

oraz do zarzutu sprzeczności między ustaleniami Sądu Wojewódzkiego a stanem

rzeczywistym.

Powód, podobnie jak Sąd Rejonowy, błędnie przyjął, że uzasadnioną przyczy-

ną wypowiedzenia umowy mogła być tylko likwidacja zajmowanego przez niego sta-

nowiska, natomiast nie mogło nią być zmniejszenie stanu zatrudnienia. Tymczasem

zarówno likwidacja stanowiska pracownika, jak i ograniczenie zatrudnienia może sta-

nowić uzasadnioną przyczynę wypowiedzenia umowy, chociaż dla każdej z tych sy-

tuacji odmienne są twierdzenia dowodowe, zarzuty i argumenty. Jednak w rozpoz-

nawanej sprawie kwestia ta, ze względu na treść kasacji, nie wymaga dalszego roz-

winięcia.

Należy także podkreślić, że według ustaleń Sądu Wojewódzkiego uzyskanie

przez powoda uprawnień emerytalnych nie było bezpośrednią przyczyną decyzji o

wypowiedzeniu mu umowy o pracę, lecz okolicznością mającą istotne znaczenie przy

wyborze osób przewidzianych do zwolnienia. Trafnie zatem Sąd Wojewódzki uznał,

że przyjęte przez pracodawcę stanowisko było słuszne, gdyż wybór do zwolnienia

dotyczył osoby nie pozbawionej środków egzystencji.

5

Powód, uzasadniając zarzut nierozważenia przez Sąd Wojewódzki wszystkich

okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy i dokonanie błędnych ustaleń,

stwierdził, że w Zakładzie Rybackim w K. w istocie rzeczy nie doszło do połączenia

stanowisk kierownika i ichtiologa oraz do objęcia przez jedną osobę (ichtiologa)

czynności należących do tych dwóch stanowisk. Stanowisko ichtiologa powierzono

bowiem Janowi N., a dotychczasowy ichtiolog – Zdzisław P. został kierownikiem Zak-

ładu. Odnosząc się do powyższego zarzutu skarżącego trzeba stwierdzić, że Sąd

Najwyższy nie mógł go uwzględnić ani w drodze zmiany ustaleń Sądu Wojewódzkie-

go, ani wskutek ich podważenia przez przyjęcie, że trafny jest zarzut procesowy do-

tyczący naruszenia art. 382 w związku z art. 233 § 1 KPC. Teza przedstawiona przez

skarżącego jest bowiem tezą nową, która pierwszy raz została zgłoszona w kasacji.

Nie mogła mieć zatem wpływu na rozstrzygnięcie sprawy przez Sąd Najwyższy.

Przepis art. 316 § 1 KPC, który nakazuje przy wydaniu wyroku brać za podstawę

stan rzeczy istniejący w chwili zamknięcia rozprawy, nie ma zastosowania w postę-

powaniu kasacyjnym.

Z tych względów Sąd Najwyższy oddalił kasację na podstawie art. 39312

KPC.

========================================