III RN 11/99

Wyrok z dnia 9 czerwca 1999 r.

III RN 11/99

Wodą kopalnianą w rozumieniu § 2 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów

z dnia 27 grudnia 1993 r. w sprawie opłat za szczególne korzystanie z wód i

urządzeń wodnych (Dz.U. Nr 133, poz. 637 ze zm.) jest woda pojawiająca się w

wyrobiskach górniczych, także po zakończeniu eksploatacji złoża.

Przewodniczący: SSN Andrzej Wasilewski, Sędziowie SN: Walerian Sanetra

(sprawozdawca), Andrzej Wróbel.

Sąd Najwyższy, z udziałem prokuratora Prokuratury Krajowej Włodzimierza

Skoniecznego, po rozpoznaniu w dniu 9 czerwca 1999 r. na rozprawie sprawy ze

skargi Elektrowni „Ł.” w Ł.G. na decyzję Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów

Naturalnych i Leśnictwa w Warszawie z dnia 17 czerwca 1996 r. [...] w przedmiocie

opłat za szczególne korzystanie z wód w II półroczu 1994 r., na skutek rewizji nadz-

wyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego

w Warszawie z dnia 2 czerwca 1998 r. [...]

o d d a l i ł rewizję nadzwyczajną.

U z a s a d n i e n i e

Minister Sprawiedliwości wniósł rewizję nadzwyczajną od wyroku Naczelnego

Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 czerwca 1998 r. [...], wydanego w

następstwie skargi Elektrowni „Ł.” w Ł.G. na decyzję Ministra Ochrony Środowiska,

Zasobów Naturalnych i Leśnictwa z dnia 17 czerwca 1996 r. [...] w przedmiocie opłat

za szczególne korzystanie z wód w drugim półroczu 1994 r. Zaskarżonemu wyrokowi

Minister Sprawiedliwości zarzucił, że narusza on art. 22 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1

ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. Nr 74,

poz. 368 ze zm.), art. 53 ust. 2 pkt 1, art. 56 ust. 1 ustawy z dnia 24 października

1974 r. Prawo wodne (Dz.U. Nr 38, poz. 230 ze zm.) oraz § 2 pkt 3 rozporządzenia

2

Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1993 r. w sprawie opłat za szczególne korzystanie

z wód i urządzeń wodnych (Dz.U. Nr 133, poz. 637 ze zm.).

Wojewoda K. decyzją z dnia 3 sierpnia 1995 r. [...] ustalił dla Przedsiębiorstwa

Państwowego Elektrowni „Ł.” w Ł.G. opłatę za szczególne korzystanie z wód w dru-

gim półroczu 1994 r. w wysokości 227.150,89 zł, w tym 81.641,25 zł za pobór wody i

145.509,64 zł za odprowadzanie ścieków do wód powierzchniowych. Po rozpatrzeniu

sprawy w trybie odwoławczym Minister Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i

Leśnictwa decyzją z dnia 17 czerwca 1996 r. [...] utrzymał w mocy rozstrzygnięcie

organu pierwszej instancji.

Skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję

ostateczną Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa wniosła

Elektrownia „Ł.” w Ł.G. Elektrownia zarzuciła zaskarżonej decyzji między innymi, że

na skutek błędnej wykładni § 2 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 grud-

nia 1993 r. bezzasadnie przyjęto, iż wody których dotyczy decyzja nie są wodami

kopalnianymi, w następstwie czego bezpodstawnie ustalono opłaty za ich pobór.

Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną

przez nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W ocenie Ministra Sprawiedli-

wości wyrok tego Sądu zapadł z rażącym naruszeniem wskazanych w rewizji nadz-

wyczajnej przepisów. Artykuł 56 ust. 1 Prawa wodnego stanowi, że za szczególne

korzystanie z wód, a także za korzystanie ze stanowiących własność państwa urzą-

dzeń wodnych pobiera się opłaty. Szczególne korzystanie z wód wymaga pozwolenia

wodnoprawnego ( art. 53 ust. 1 ustawy). Stosownie zaś do § 2 pkt 3 rozporządzenia

Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1993 r. zwalnia się od opłaty za wodę kopalnianą.

Z dokonanych ustaleń wynika, że Wojewoda K. decyzją z dnia 23 grudnia 1993 r.

[...], zmienioną decyzją z dnia 29 kwietnia 1994 r., udzielił Elektrowni „Ł.” pozwolenia

wodnoprawnego na pobór wód podziemnych z nieczynnych, starych zrobów kopal-

nianych dla potrzeb obiegów wodnych Elektrowni, między innymi z ujęć w szybach:

„P.”, „M.”, „H.”.

Według Ministra Sprawiedliwości, NSA niezasadnie przyjął, że uzyskane przez

Elektrownię pozwolenie wodnoprawne reguluje uprawnienie do korzystania z wód

kopalnianych w rozumieniu art. 45 Prawa wodnego. Przepis ten, ani inne uregulo-

wania zawarte w Prawie wodnym oraz w ustawie z 4 lutego 1994 r. Prawo geolo-

giczne i górnicze (Dz.U. Nr 27, poz. 96 ze zm.) nie definiują pojęcia wód kopalnia-

nych i nie dają podstawy do kwalifikowania wód podziemnych pochodzących z nie-

3

czynnych zrobów (szybów), jako wód kopalnianych. Wymienione pozwolenie wodno-

prawne wydano na podstawie art. 53 ust. 1 pkt 1 Prawa wodnego, który to przepis

jednoznacznie odnosi się do wód powierzchniowych i podziemnych, a nie kopalnia-

nych. Elektrownia „Ł.” pobierała wodę podziemną z nieczynnych szybów górniczych,

a jej pobór nie miał związku z udostępnianiem i bieżącą eksploatacją złóż węgla. Nie

wspomagał odwadniania czynnych wyrobisk górniczych i nie zmniejszał ilości wód

pochodzących z tego odwodnienia odprowadzanych do wód powierzchniowych. W

związku z powyższym brak było podstaw do przyjęcia, że zaskarżona decyzja doty-

czyła poboru wód kopalnianych, co w konsekwencji powoduje, iż przepis § 2 pkt 3

rozporządzenia z dnia 27 grudnia 1993 r. nie miał w sprawie zastosowania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Rewizja Ministra Sprawiedliwości nie ma usprawiedliwionych podstaw. Sąd

Najwyższy podziela pogląd wyrażony w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że cha-

rakter wód pobieranych przez Elektrownię został przesądzony przez to, jak zostały

one określone w decyzji Wojewody K. z dnia 23 grudnia 1993 r. (wydanej na pods-

tawie art. 53 pkt 1 i 5 Prawa wodnego), którą zostało Elektrowni udzielone pozwole-

nie wodnoprawne na pobór wód podziemnych z nieczynnych, starych zrobów kopal-

nianych dla potrzeb obiegów wodnych Elektrowni z ujęć w szybie: „P.”, „M.”, „P. VI”,

„H.” i „B. V”. Z pozwolenia tego wynika, że reguluje ono uprawnienie do korzystania z

wód kopalnianych w rozumieniu art. 45 Prawa wodnego oraz § 2 pkt 3 rozporządze-

nia z 4 lutego 1994 r. Z przepisów Prawa wodnego, jak również z przepisów Prawa

geologicznego i górniczego wynika, że ustawodawca obok pojęcia „wód powierzch-

niowych i podziemnych” wyodrębnia kategorię wód kopalnianych, której nie definiuje.

W Prawie geologicznym i górniczym istnieje wyraźne rozróżnienie wód podziemnych

i wód kopalnianych, przy czym do tych ostatnich zasadniczo stosuje się przepisy

Prawa wodnego (w myśl art. 45 ust. 1 Prawa wodnego do korzystania z wód kopal-

nianych stosuje się przepisy ustawy). NSA słusznie na tym tle podnosi, że w doktry-

nie, jak i w orzecznictwie (w tym zakresie powołuje się na pracę T. Płodowskiego:

Prawo górnicze, Warszawa 1982, s. 141 i Z. Żółtowskiego: Prawo geologiczne, War-

szawa 1964, s. 116) pod pojęciem „wody kopalnianej” rozumie się powszechnie

wszelką wodę pochodzącą z wyrobisk górniczych i to nie tylko wydobywaną przy

zastosowaniu systemu podziemnej eksploatacji złoża, ale również przy eksploatacji

4

odkrywkowej czy systemem otworów wiertniczych. Sąd ten trafnie przy tym także

uznał, że brak jest uzasadnionych podstaw dla poglądu (prezentowanego w zaskar-

żonej do tego Sądu decyzji), że zwolnienie od opłat za wodę kopalnianą pozostaje w

jakiejkolwiek zależności od związku z udostępnieniem i bieżącą eksploatacją złóż

węgla oraz wspomagania odwodnienia czynnych wyrobisk. W jego ocenie, gdy idzie

o regulacje odnoszące się do wód kopalnianych zawarte w Prawie wodnym, to brak

jest w nich jakichkolwiek ograniczeń i uwarunkowań w zakresie zwalniania od opłat

za pobór wody kopalnianej. Istnienie zaś „wyłącznie argumentów racjonalnych, prze-

mawiających za potrzebą tego rodzaju ograniczeń, nie może stanowić samoistnej

podstawy do ich uwzględnienia w decyzji administracyjnej”. Na rzecz trafności tego

stanowiska przemawiają dodatkowo wnioski wypływające z analizy art. 89 Prawa

geologicznego i górniczego, w myśl którego przedsiębiorca (podmiot posiadający

koncesję na prowadzenie działalności regulowanej ustawą) jest uprawniony do bez-

płatnego korzystania z wody kopalnianej na potrzeby zakładu górniczego. Wynika z

niego, że w tym wypadku nie mają zastosowania (do korzystania z wody kopalnianej)

przepisy Prawa wodnego. Tym samym zwolnienie, o którym mowa w § 2 pkt 3 rozpo-

rządzenia z 27 grudnia 1993 r., nie ma w tym wypadku zastosowania i odnosi się ono

do innych podmiotów niż „przedsiębiorcy” w rozumieniu Prawa geologicznego i gór-

niczego. W art. 89 tego Prawa idzie o korzystanie z wody kopalnianej na potrzeby

zakładu górniczego, co wcale nie musi łączyć się w każdym przypadku ze „wspoma-

ganiem odwadniania”, ani też z „eksploatacją złoża górniczego”, jeżeli zakład górni-

czy eksploatacji tej już nie prowadzi, ale jest jeszcze w ruchu i w związku z tym ma

zapotrzebowanie na korzystanie z wody kopalnianej. Trudno zaś byłoby w tych przy-

padkach przyjmować – mając na uwadze cel art. 89 Prawa geologicznego i górni-

czego, jego funkcję i kontekst systemowy – że woda znajdująca się w wyrobiskach

kopalnianych (pojawiająca się w następstwie prowadzonych robót górniczych) nie

jest wodą kopalnianą, a wobec tego na korzystanie z niej „przedsiębiorca” musiałby

uzyskiwać pozwolenie wodnoprawne i uiszczać opłatę za jej pobór. Nie jest ponadto

trafne rozumowanie przedstawione w rewizji nadzwyczajnej, z którego zdaje się wy-

nikać, że skoro Elektrownia uzyskała pozwolenie wodnoprawne na podstawie art. 53

ust. 2 pkt 1 Prawa wodnego, to wobec tego idzie o pobór wód powierzchniowych i

podziemnych (śródlądowych – art. 6 ust. 2 Prawa wodnego), a to z kolei oznacza, iż

nie są to wody kopalniane. Według rozporządzenia z 27 grudnia 1993 r. opłaty pobie-

rane są za pobór wody śródlądowej (§ 1 ust. 1). Jeżeli zaś wody kopalniane miałyby

5

nie być wodami śródlądowymi (powierzchniowymi lub podziemnymi), to nie wiadomo

do czego miałoby się odnosić zwolnienie przewidziane w § 2 pkt 3 tego rozporządze-

nia, w myśl którego zwalnia się z opłat wodę kopalnianą. Woda ta mieści się w poję-

ciu wody śródlądowej w rozumieniu Prawa wodnego, z tym, że korzystanie z niej

poddane jest w pewnym zakresie szczególnym regułom.

Z przytoczonych powyżej względów Sąd Najwyższy, uwzględniając art. 39312

KPC w związku z art. 10 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępo-

wania cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej – Prawo upadłościowe i

Prawo o postępowaniu układowym, ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywil-

nych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 43, poz. 189 ze zm.), orzekł jak w sen-

tencji wyroku.

========================================