III RN 12/99

Wyrok z dnia 9 czerwca 1999 r.

III RN 12/99

Obowiązek należytego oraz wyczerpującego informowania stron przez

organ administracyjny o okolicznościach faktycznych i prawnych, mogących

wpływać na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępo-

wania (art. 9 KPA) nie zwalnia przedsiębiorcy prowadzącego profesjonalną

działalność gospodarczą (art. 1 i 2 ustawy z dnia 23 grudnia 1988 r. o działal-

ności gospodarczej, Dz.U. Nr 41, poz. 324 ze zm.) z obowiązku znajomości

przepisów prawnych i dołożenia należytej staranności w zakresie jej prowa-

dzenia.

Przewodniczący: SSN Andrzej Wasilewski (sprawozdawca), Sędziowie SN:

Walerian Sanetra, Andrzej Wróbel.

Sąd Najwyższy, z udziałem prokuratora Prokuratury Krajowej Włodzimierza

Skoniecznego, po rozpoznaniu w dniu 9 czerwca 1999 r. na rozprawie sprawy ze

skargi Aleksandra P. na decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł w W. z dnia 1 kwiet-

nia 1997 r. [...] w przedmiocie wymiaru cła, na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra

Sprawiedliwości od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego-Ośrodka Zamiejs-

cowego w Poznaniu z dnia 19 maja 1998 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i oddalił skargę.

U z a s a d n i e n i e

Dyrektor Urzędu Celnego w R. decyzją z dnia 11 czerwca 1996 r. zawartą w

Jednolitym Dokumencie Administracyjnym SAD [...], a wydaną w nawiązaniu do

przedłożonych przez importera dokumentów (wniosku o wszczęcie postępowania

celnego wraz z fakturami [...] z dnia 31 maja 1996 r. i [...] z dnia 30 maja 1996 r., dek-

laracji wartości celnej oraz świadectwa pochodzenia europejskiego EUR 1) dopuścił

do obrotu na polskim obszarze celnym i wymierzył należności celne od towaru (lami-

natów) sprowadzonego z Włoch przez firmę „A.” - Aleksander P. z Z.G. W dniu 10

2

lipca 1996 r. firma „A.” na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 KPA zgłosiła do Urzędu Cel-

nego w R. wniosek o wznowienie zakończonego wymienioną wyżej ostateczną decy-

zją postępowania administracyjnego, wobec ujawnienia zniszczenia importowanego

towaru w czasie transportu na terenie Włoch, w związku z mającym tam miejsce wy-

padkiem samochodu przewożącego towar, co udokumentowane zostało dowodami w

formie adresowanych do odbiorcy towaru faxów włoskiej firmy „A.” I. S.P.A. z dnia 3

oraz z dnia 7 czerwca 1996 r. oraz wykazem zniszczonych towarów, który sporzą-

dzony został przez odbiorcę towaru już po uprawomocnieniu się decyzji. Dyrektor

Urzędu Celnego w R. postanowieniem z dnia 22 lipca 1996 r. wznowił postępowanie

w sprawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 KPA, a następnie decyzją z dnia 2 sierpnia

1996 r. [...] odmówił uchylenia przedmiotowej decyzji, podnosząc w uzasadnieniu

tego rozstrzygnięcia, że z uwagi na upływ czasu, organy celne nie są w stanie

stwierdzić tożsamości towaru, którego dotyczył JDA SAD [...], bowiem towar ten nie

znajdował się pod dozorem celnym, a w opinii organu celnego wnioskodawca nie

przedstawił żadnych dowodów potwierdzających, że odprawiony towar przed prze-

kroczeniem granicy polskiej uległ częściowemu zniszczeniu wskutek wypadku dro-

gowego. W szczególności organ celny stwierdził, że w dotyczącym tego towaru do-

kumencie JAD SAD [...] brak jest jakiejkolwiek adnotacji o takim zdarzeniu, natomiast

przedłożone przez wnioskodawcę kserokopie nadesłanych przez włoską firmę „A.” I.

S.P.A. - jako producenta laminatów - faxów z dnia 3 i z dnia 6 czerwca 1996 r. nie

mogą być potraktowane jako dowody w niniejszej sprawie, ponieważ nie wynika z

nich jaki samochód uległ wypadkowi i jaki przewoził on ładunek. Wnioskodawca w

odwołaniu od powyższej decyzji zarzucił naruszenie art. 9 KPA, z uwagi na brak pou-

czenia przez organy celne o możliwości sprawdzenia rzeczywistego stanu towaru w

dacie dokonywania tej odprawy oraz brak dobrej woli organów celnych przy rozpoz-

nawaniu wskazanych we wniosku przesłanek mających uzasadniać wznowienie pos-

tępowania. Prezes Głównego Urzędu Ceł decyzją z dnia 1 kwietnia 1997 r. [...]

utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu tej decyzji podzielił on zasad-

ność argumentacji przytoczonej w decyzji organu pierwszej instancji, a ponadto pod-

kreślił, że w tej sprawie strona nie skorzystała z uprawnień przysługujących jej na

podstawie art. 60 ust. 1 i art. 61 ust. 2 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne

(jednolity tekst: Dz.U. z 1994 r. Nr 71, poz. 312 ze zm.) oraz nie przedłożyła doku-

mentów potwierdzających fakt, że wypadek drogowy, o którym mowa w kserokopiach

faxów przedstawionych w sprawie, dotyczył towaru objętego przedmiotową odprawą

3

celną. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego na tę decyzję Prezesa

Głównego Urzędu Ceł wnioskodawca podniósł, że już w trakcie odprawy celnej wi-

doczne były zniszczenia plandeki okrywającej towar, co świadczyło o wypadku ja-

kiemu uległ samochód przewożący odprawiany towar, a mimo to organy celne nie

podjęły żadnego postępowania wyjaśniającego dotyczącego tej okoliczności. Na-

czelny Sąd Administracyjny-Ośrodek Zamiejscowy w Poznaniu wyrokiem z dnia 18

maja 1998 r. [...] uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Urzędu

Celnego w R. z dnia 2 sierpnia 1996 r., podnosząc w uzasadnieniu, że organy celne

prowadziły postępowanie z naruszeniem zasad określonych w art. 8, art. 9 i art. 77

KPA i pomimo, że wznowiły postępowanie w sprawie zakończonej decyzją ostatecz-

ną, to podejmując rozstrzygnięcie niewłaściwie zinterpretowały art. 23 Prawa celne-

go.

Minister Sprawiedliwości pismem z dnia 22 lutego 1999 r. [...] wniósł rewizję

nadzwyczajną od powyższego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego-Ośrodka

Zamiejscowego w Poznaniu z dnia 19 maja 1998 r. [...], zarzucając mu rażące naru-

szenie art. 22 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1 i pkt 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Na-

czelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. Nr 74, poz. 368 ze zm. - powoływanej jako:

ustawa o NSA) oraz art. 23 ust. 1 Prawa celnego w związku z art. 145 § 1 pkt 5 KPA,

a w konsekwencji na podstawie art. 57 ust. 2 ustawy o NSA wniósł o uchylenie zas-

karżonego wyroku i oddalenie skargi. W uzasadnieniu rewizji nadzwyczajnej podnie-

siono w szczególności, że w związku z treścią kwestionowanego wyroku rozważenia

wymaga problem stosowania przez organy celne przepisów Kodeksu postępowania

administracyjnego w postępowaniu wznowionym na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 KPA

w sprawie dopuszczenia towaru do obrotu na polskim obszarze celnym i wymierzenia

należności celnych. Bowiem, jak wywiedziono w rewizji nadzwyczajnej, ocena Na-

czelnego Sądu Administracyjnego w rozpoznawanej sprawie oparta została na zało-

żeniu, że podjęcie przez właściwy organ celny postanowienia o wznowieniu postę-

powania w sprawie jest równoznaczne z obowiązkiem uchylenia decyzji ostatecznej,

ponieważ „wznawiając postępowanie organ celny uznał, że zaistniały przesłanki

określone w powołanym przepisie, zaś wznowione postępowanie winno być prowa-

dzone według zasad określonych w KPA”. Tymczasem, w opinii rewizji nadzwyczaj-

nej, takie stanowisko sprzeczne jest zarówno z treścią art. 145 § 1 KPA, jak i z zasa-

dą wyrażoną w art. 1 Prawa celnego. Wydanie postanowienia o wznowieniu postę-

powania nie przesądza jeszcze kwestii uchylenia dotychczasowej decyzji, a rozstrzy-

4

gnięcie w sprawie zapada dopiero po przeprowadzeniu wznowionego postępowania,

stosownie do treści art. 149 i art. 151 KPA. Jednocześnie, skoro organy celne obo-

wiązane są prowadzić postępowanie celne zgodnie z przepisami ustawy Prawo celne

(art. 1), to oznacza, że Sąd orzekający nie może oceniać zakresu prowadzonego

przez organy celne postępowania wyłącznie na podstawie art. 77 § 1 KPA, z pomi-

nięciem przepisów samego Prawa celnego (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8

maja 1998 r., III RN 32/98). Jest poza sporem, że w rozpoznawanej sprawie skarżący

importer nie skorzystał z możliwości przewidzianej w art. 60 Prawa celnego przed

zgłoszeniem towaru do odprawy celnej, a zgłaszając towar do tej odprawy nie poczy-

nił także żadnych uwag co do ewentualnego uszkodzenia towaru wskutek zaistniałe-

go wypadku drogowego. Także w toku nowego postępowania wyjaśniającego nie

przedstawił on żadnych wiarygodnych dowodów świadczących o zaistniałym wypad-

ku, bo trudno przyjąć, że wiarygodnym dowodem są w tej sytuacji faxy włoskiego

producenta importowanego towaru, ponieważ nie wynika z nich ani jaki samochód

brał udział w wypadku, ani to o jaki wypadek drogowy chodzi. W rewizji nadzwyczaj-

nej zwrócono uwagę także na to, że skarżący - importer podał w toku postępowania

„dwie różne wersje dotyczące sposobu przewożenia towaru po wypadku, a nadto

pominął fakt, że sprzedawca nie ubezpieczył towaru”. Dlatego wnoszący rewizję

nadzwyczajną stoi na stanowisku, że organy celne dysponując takimi ustaleniami

postąpiły zasadnie odmawiając uchylenia decyzji ostatecznej w wyniku wznowionego

postępowania, słusznie przyjmując, że są związane w tym wypadku treścią art. 23

ust. 1 Prawa celnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Rewizja nadzwyczajna jest uzasadniona.

Nie jest wprawdzie trafny zarzut rewizji nadzwyczajnej, jakoby Naczelny Sąd

Administracyjny-Ośrodek Zamiejscowy w Poznaniu w zaskarżonym wyroku stanął na

stanowisku, że wydanie postanowienia w kwestii wznowienia postępowania w spra-

wie zakończonej decyzją z dnia 11 czerwca 1996 r. [...] na podstawie art. 145 § 1 pkt

5 KPA (art. 149 § 1 i § 1 KPA) było równoznaczne z obowiązkiem uchylenia decyzji

ostatecznej - pogląd taki byłby oczywiście sprzeczny z dyspozycją art. 151 § 1 KPA.

Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku stwierdził bo-

wiem jedynie, że organ celny pierwszej instancji wznowił postępowanie w sprawie

5

zakończonej ostateczną decyzją, uznając, że zaistniały przesłanki określone w art.

145 § 1 pkt 5 KPA; równocześnie jednak doszedł do wniosku, że przeprowadzone

następnie postępowanie nie uwzględniło wszystkich okoliczności znanych w sprawie

i nie doprowadziło do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału do-

wodowego, co stanowiło naruszenie art. 8, art. 9 i art. 77 § 1 KPA oraz miało istotny

wpływ na wynik sprawy, bowiem doprowadziło to do niewłaściwego zastosowania art.

23 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne (jednolity tekst: Dz.U. z

1994 r. Nr 71, poz. 312 ze zm. - powoływanej nadal jako: Prawo celne) i z tej właśnie

przyczyny uchylił decyzje organów celnych.

Natomiast w rewizji nadzwyczajnej słusznie zarzucono, iż Naczelny Sąd Ad-

ministracyjny nie wziął pod uwagę, że zasady postępowania celnego reguluje Prawo

celne, a w postępowaniu przed organami celnymi stosuje się przepisy Kodeksu pos-

tępowania administracyjnego, jeżeli przepisy Prawa celnego nie stanowią inaczej

(art. 1 ust. 1 i ust. 2 Prawa celnego). Otóż stosownie do art. 23 ust. 1 Prawa celnego:

„Cło wymierza się według stanu towaru i jego wartości celnej w dniu dokonania zgło-

szenia celnego (...)”, przy czym art. 60 ust. 1 Prawa celnego stanowi równocześnie,

że: „Dyrektor urzędu celnego może, w celu umożliwienia prawidłowego zgłoszenia

towarów, na wniosek podmiotu dokonującego obrotu towarowego z zagranicą, zez-

wolić na zbadanie towaru i pobranie próbek przed zgłoszeniem towaru do odprawy

celnej”. W tej sytuacji, podniesiony przez skarżącego, a podzielony przez Naczelny

Sąd Administracyjny, zarzut naruszenia przez organy celne wynikającego z art. 9

KPA obowiązku „należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach

faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków

będących przedmiotem postępowania”, który niewątpliwie ma odpowiednie zastoso-

wanie także w postępowaniu celnym, należy uznać za chybiony. Wynikający z art. 9

KPA obowiązek prawny organu administracyjnego nie zwalnia bowiem przedsiębior-

cy prowadzącego profesjonalną działalność gospodarczą (art. 1 i art. 2 ustawy z dnia

23 grudnia 1988 r. o działalności gospodarczej - Dz.U. Nr 41, poz. 324 ze zm.) ani z

obowiązku znajomości przepisów prawnych, ani też z obowiązku dołożenia należytej

staranności w zakresie prowadzonej działalności gospodarczej. Tymczasem z cało-

kształtu materiału dowodowego zgromadzonego w toku postępowania w rozpozna-

wanej sprawie jednoznacznie wynika, że skarżący - profesjonalnie działające przed-

siębiorstwo, które dokonywało importu towarów z zagranicy, jeszcze przed dniem

zgłoszenia towaru do odprawy celnej (tzn. przed dniem 11 czerwca1996 r.) otrzymało

6

z zagranicy w formie faxów (z dnia 3 czerwca 1996 r. oraz z dnia 7 czerwca 1996 r.)

dwukrotnie informację o tym, że samochód wiozący importowany towar uległ wypad-

kowi. Mimo to, w czasie odprawy celnej pracownicy tego przedsiębiorstwa ani nie

poinformowali organu celnego o znanych firmie okolicznościach i zdarzeniach, ani

nie zgłosili do protokołu odprawy celnej jakichkolwiek uwag dotyczących tego zda-

rzenia lub stanu samochodu i towaru zgłoszonego do odprawy celnej, ani też nie sko-

rzystali z możliwości wystąpienia do organu celnego z wnioskiem o zbadanie tego

towaru przez organ celny w trybie art. 60 ust. 1 Prawa celnego. Co więcej, w toku

postępowania (w piśmie z dnia 24 grudnia 1997 r. zawierającym „Odpowiedź na od-

powiedź na skargę Prezesa GUC z dnia 23.06.1997 r.”) przedsiębiorstwo de facto

przyznało, że pomimo znanych mu okoliczności dotyczących transportu towaru z za-

granicy, pracownicy, którzy w imieniu tego przedsiębiorstw dokonali zgłoszenia towa-

ru do odprawy celnej, nie zostali uprzednio przez pracodawcę pouczeni o obowiązu-

jących w tym względzie przepisach ustawy - Prawo celne, w tym także o możliwości

zgłoszenia wniosku o zbadanie towaru na podstawie art. 60 Prawa celnego. Oznacza

to, że w danym wypadku podniesiony następnie przez to przedsiębiorstwo zarzut

naruszenia przez organy celne art. 9 KPA ma znamiona nadużycia prawa, bowiem w

istocie ma na celu obciążenie organów administracji celnej odpowiedzialnością za

niekorzystne dla przedsiębiorstwa skutki zaniedbania przez nie obowiązku dołożenia

należytej staranności (w zakresie profesjonalnie prowadzonej działalności gospodar-

czej). Dodatkowo należy zważyć, że z akt sprawy wynika także, iż skarżący w toku

postępowania przedstawił dwie różne wersje dotyczące transportu przedmiotowego

towaru do granicy po wypadku (we wniosku o wznowienie postępowania z dnia 8

lipca 1996 r. i w odwołaniu z dnia 19 sierpnia 1996 r. pisał on o przeładowaniu lami-

natów pozostających w uszkodzonym pojeździe do nowego , specjalnie w tym celu

podstawionego samochodu, natomiast w skardze do Naczelnego Sądu Administra-

cyjnego wyjaśniał, że towar ten umocowany został na naczepie uszkodzonego sa-

mochodu), na co trafnie zwrócił też uwagę Prezes Głównego Urzędu Ceł w odpowie-

dzi na skargę z dnia 28 czerwca 1997 r. W tej sytuacji brak było także podstaw dla

postawienia organom celnym zarzutu naruszenia w niniejszej sprawie art. 8 i art. 77§

1 KPA.

Biorąc powyższe pod uwagę, stosownie do wniosku rewizji nadzwyczajnej,

Sąd Najwyższy na podstawie art. 236 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z

dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. Nr 78, poz. 483) oraz art. 39315

KPC w związku art. 10

7

ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania cywilnego, rozpo-

rządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i Prawo o postępowaniu

układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych

w sprawach cywilnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 43, poz. 189 ze zm.)

orzekł, jak w sentencji.

========================================