II UKN 606/98

Wyrok z dnia 15 czerwca 1999 r.

II UKN 606/98

1. Praca w godzinach nadliczbowych nie zwiększa okresu zatrudnienia

wymaganego do nabycia prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy.

2. Przy ubieganiu się o prawo do renty inwalidzkiej (renty z tytułu nie-

zdolności do pracy) uwzględnieniu podlegają - poza okresami składkowymi -

okresy nieskładkowe z tego samego dziesięciolecia. Ograniczenie tych okre-

sów nieskładkowych do 1/3 uwzględnionych okresów składkowych dotyczy

tylko tego dziesięciolecia, a nie całego okresu ubezpieczenia.

Przewodniczący: SSN Jerzy Kuźniar (sprawozdawca), Sędziowie: SN Roman

Kuczyński, Stefania Szymańska.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 15 czerwca 1999 r. sprawy z wniosku

Barbary F. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w K. o rentę

inwalidzką, na skutek kasacji wnioskodawczyni od wyroku Sądu Apelacyjnego w

Krakowie z dnia 3 czerwca 1998 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

Wyrokiem z dnia 2 października 1997 r. Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubez-

pieczeń Społecznych w Kielcach zmienił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-

Oddziału w K. z dnia 18 marca 1997 r. i przyznał wnioskodawczyni Barbarze F. rentę

inwalidzką według III grupy inwalidów od dnia 1 lutego 1997 r. oraz zasądził na jej

rzecz od organu rentowego kwotę 200 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego.

W uzasadnieniu wyroku Sąd powołał się na opinię Kliniki Neurologii Akademii Me-

dycznej w K., w myśl której wnioskodawczyni uznana została za inwalidę III grupy z

ogólnego stanu zdrowia od września 1996 r.

W apelacji od tego wyroku, opartej na zarzucie naruszenia prawa materialne-

go, organ rentowy wniósł o jego zmianę i oddalenie odwołania wnioskodawczyni.

2

Apelujący zarzucił w szczególności, że wnioskodawczyni nie spełnia warunków z art.

32 i 33 ust. 2 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz.U. Nr

40, poz. 267 ze zm.), gdyż nie udowodniła wymaganych 5 lat zatrudnienia w dziesię-

cioleciu od 14 lutego 1987 r. do 14 lutego 1997 r., a jedynie 4 lata 7 miesięcy i 21 dni.

Sąd Apelacyjny w Krakowie uwzględnił apelację organu rentowego i zmienia-

jąc wyrok Sądu pierwszej instancji, oddalił odwołanie wnioskodawczyni od decyzji

Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W ocenie Sądu, w okresie ostatniego dziesięcio-

lecia przed zgłoszeniem wniosku o rentę (14 luty 1987 r. – 14 luty 1997 r.) wniosko-

dawczyni wykazała 4 lata 7 miesięcy i 21 dni okresów składkowych i nieskładkowych.

Ponieważ udowodniony w tym dziesięcioleciu okres składkowy wyniósł 3 lata 5 mie-

sięcy i 14 dni, doliczyć można było do niego jedynie 1 rok 1 miesiąc i 25 dni okresów

nieskładkowych (1/3 uwzględnionych okresów składkowych).

Powyższy wyrok zaskarżyła kasacją wnioskodawczyni i zarzucając naruszenie

przepisów postępowania – art. 217 § 2, 224 § 1, 299 i 385 KPC oraz prawa material-

nego – art. 32 i 33 ust. 2 ustawy o z.e.p. w związku z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 17

października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i

rent oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 104, poz. 450 ze zm.), wniosła o jego

uchylenie oraz uchylenie wyroku Sądu Wojewódzkiego i przekazanie sprawy Sądowi

pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Skarżąca zarzuciła, że pracowała w

tzw. czterodobowym systemie pracy i w okresie zatrudnienia „wypracowała” nadgo-

dziny, które winny być doliczone do okresów składkowych.

Sąd Najwyższy rozważył, co następuje:

Stosownie do przepisów art. 32 i 33 ust. 1 pkt 5 oraz ust. 2 ustawy o z.e.p.

renta inwalidzka przysługuje pracownikowi, który jest inwalidą, ma wymagany okres

zatrudnienia i którego inwalidztwo powstało w czasie zatrudnienia lub w okresie rów-

norzędnym z okresem zatrudnienia albo nie później niż w ciągu 18 miesięcy od usta-

nia tych okresów. W przypadku, gdy inwalidztwo powstało w wieku powyżej 30 lat,

warunek posiadania wymaganego zatrudnienia uważa się za spełniony, jeżeli wraz z

okresami równorzędnymi i zaliczanymi do okresów zatrudnienia wynosi on co najm-

niej 5 lat. Okres ten winien przypadać w ciągu ostatniego dziesięciolecia przed zgło-

szeniem wniosku o rentę inwalidzką, jeżeli zgłaszający wniosek pozostaje w zatrud-

nieniu. Na gruncie art. 6 ust. 1 i 2 ustawy o rewaloryzacji emerytur i rent, przy ustala-

3

niu prawa do renty inwalidzkiej, warunek posiadania wymaganego okresu zatrudnie-

nia, liczonego łącznie z okresami równorzędnymi i zaliczalnymi do okresów zatrud-

nienia, uważa się za spełniony, jeżeli pracownik udowodni wymaganą liczbę lat okre-

sów składkowych albo okresów składkowych uzupełnionych okresami nieskładko-

wymi w rozmiarze nie większym niż 1/3 uwzględnionych okresów składkowych (art. 6

ust. 1 w związku z art. 4 ust. 2 ustawy o rewaloryzacji). Przytoczone przepisy stoso-

wane do ustalonego stanu faktycznego wskazują, że wnioskodawczyni nie spełniła

jednego z koniecznych dla przyznania świadczenia warunków, a mianowicie posia-

dania co najmniej 5 lat okresów składkowych uzupełnionych okresami nieskładko-

wymi w odpowiednim rozmiarze, w ostatnim dziesięcioleciu liczonym od daty złoże-

nia wniosku o rentę. Wnioskodawczyni, urodzona w 1954 r., jest inwalidą od 30

września 1996 r., a wniosek o przyznanie świadczenia złożyła 14 lutego 1997 r.

Ostatnie dziesięciolecie winno przypadać na okres od 14 lutego 1987 r. do 14 lutego

1997 r. W okresie tym skarżąca nie wykazała co najmniej 5 lat wymaganych okresów

– udowodniła bowiem jedynie 3 lata 5 miesięcy i 14 dni okresów składkowych, a więc

okresy nieskładkowe (pobierania zasiłku z ubezpieczenia społecznego chorobowego

– art. 4 ust. 1 pkt 3 lit. a oraz okresy urlopu wychowawczego – art. 4 ust. 1 pkt 6 lit. a)

mogły być doliczone jedynie w rozmiarze 1 roku 1 miesiąca i 25 dni – 1/3

uwzględnionych w branym pod uwagę dziesięcioleciu okresów składkowych.

Wskazane przepisy zostały przez Sąd Apelacyjny trafnie zinterpretowane. Nie

można też dopatrywać się błędu w ich subsumpcji, a odmienne i w żaden sposób nie

uzasadnione zarzuty zawarte w kasacji (błędnej wykładni i niewłaściwego zastoso-

wania prawa materialnego) nie zasługują na uwzględnienie.

W tym kontekście należy zauważyć, że skład Sądu Najwyższego rozpoznają-

cego sprawę, nie podziela wykładni art. 4 ust. 2 ustawy o rewaloryzacji dokonanej

przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 16 grudnia 1998 r., II UKN 393/98 (dotąd nie-

publikowanym). Według tej wykładni, okresy nieskładkowe przypadające w wymaga-

nym ostatnim dziesięcioleciu podlegają ustawowemu ograniczeniu do rozmiaru jed-

nej trzeciej wszystkich posiadanych przez ubiegającego się okresów składkowych z

całego okresu ubezpieczenia, a nie tylko okresów składkowych z dziesięciolecia bra-

nego pod uwagę. Zdaniem obecnego składu Sądu Najwyższego, przepis art. 6 ust. 1

i 2 ustawy o rewaloryzacji w związku z art. 32 pkt 2 i 33 ust. 1 pkt 5 ustawy o z.e.p.

nakazuje brać pod uwagę przy ustalaniu prawa do renty inwalidzkiej, okresy skład-

kowe uzupełnione okresami nieskładkowymi w odpowiednim rozmiarze z wymaga-

4

nego przez prawo okresu, w tym przypadku z okresu ostatniego dziesięciolecia przed

zgłoszeniem wniosku o rentę inwalidzką. Innymi słowy, uwzględnieniu podlegają

tylko okresy składkowe z wymaganego dziesięciolecia, a ograniczenie tych okresów

nieskładkowych do jednej trzeciej uwzględnionych okresów składkowych (art. 4 ust. 2

ustawy o rewaloryzacji) dotyczy tego tylko dziesięciolecia, a nie całego okresu ubez-

pieczenia.

Nie ma też podstaw do podzielania zarzutów kasacji, iż Sąd Apelacyjny naru-

szył przepisy postępowania, błędnie ustalając stan faktyczny sprawy. Fakt, że wnios-

kodawczyni pracowała w systemie zmianowym i „wypracowała nadgodziny”, nie

może zmieniać stwierdzenia Sądu, iż nie osiągnęła wymaganych okresów składko-

wych. Praca w godzinach nadliczbowych (dodatkowo wynagradzana) nie zwiększa

nominalnego okresu zatrudnienia i nie wpływa w sposób szczególny na uprawnienia

rentowe tak zatrudnianego pracownika.

Mając to wszystko na uwadze orzeczono jak w sentencji po myśli art. 39312

KPC.

========================================